جهان رویاروی 14 چالش بزرگ
جهان،سال گذشته را درحالی پشت سرگذاشت که نرخ فقرمطلق به پائین ترین سطح خوددرتاریخ بشررسید وفقرای دنیادرمناطقی خاص ازجهان متمرکزشدند.جهان اکنون علاوه برفقر،باچالش های دیگری نیزروبروست که معضل آوارگان،تغییرات اقلیمی،عدم دسترسی به امکانات مالی،معضل ذباله وپسماند،سوتغذیه ی کودکان، سقوط استانداردهای آموزشی،تغییرالگوهای مهارتی ورفتاری،تبعیض علیه زنان،بحران دیون،چالش شهرنشینی وعدم دسترسی به برق وآب سالم،ازآن جمله می باشند.
1) فقرمفرط،به پائین ترین سطح درتاریخ بشررسید.درسال1990 بیش از یک سوم مردم جهان درفقر مطلق(یعنی زندگی بادرآمد کمتراز1/9 دلاردرروز) به سرمی بردند.درسال 2015 این رقم به 10 درصد کاهش پیداکرد که رکوردی بزرگ درتاریخ بشر محسوب می شود.امانرخ فقردرمناطق آشوب زده ی جهان به 36 درصد رسید وهمچنان درحال افزایش می باشد.
2) فقرمفرط درمناطق خاصی ازجهان متمرکزشده است.تعداد این فقرا درکشورهای حاشیه ی صحرای آفریقا از 278 میلیون نفردرسال 1990 به 413 میلیون نفردرسال 2015 افزایش یافت. حاشیه ی صحرای آفریقا هم جایگاه 27 کشوراز28 کشوری است که فقیرترین کشورهای جهان محسوب می شوند.انتظارمی رود به زودی نیجریه، هند راازاین نظرپشت سربگذارد.علل نهفته درورای فقرمفرط آفریقا،کاهش نرخ رشد اقتصادی، مناقشات قومی وفرقه ای، ناکارآمدی نهادها،فساد وعدم جهت گیری رشد اقتصادی به نفع فقرامی باشد.
3) آوارگان جهان روبه افزایش اند. امروزه تعداد افرادی که ازبیم پیگرد،خشونتهای قومی وفرقه ای ازخانه وکاشانه ی خود آواره می شوند، به بالاترین سطح درتاریخ بشررسیده است. درحال حاضر 40 میلیون نفردر کشورخود و4/25 میلیون نفر دردیگرکشورهای جهان آواره اند.برخلاف تصوررایج،85 درصد آوارگان جهان به کشورهای درحال توسعه وارد می شوند و55 کشورثروتمند جهان فقط 15 درصد این آوارگان رامی پذیرند که بالاترین رقم آنها با 970 هزارنفر مربوط به آلمان است. اغلب کشورهای میزبان،منابع خودرابرای نگهداری پناهجویان کافی نمی دانند.لبنان که میزبان بیشترین تعداد پناهندگان جهان است،ازاین نظربادشواری بیشتری روبروست.ازهر4 نفرجمعیت این کشور،یکی پناهجوست.حدود 700 هزار پناهنده ی میانماری دربنگلادش به سرمی برند ودرحال حاضر،یک میلیون پناهنده در "کاکس بازار"،بزرگترین اردوگاه پناهندگان جهان،درشرائطی رقت باربه سرمی برند.حدود سه میلیون نفرونزوئلائی نیزازبیم بحران اقتصادی،آواره شده اند که بیش ازیک میلیون نفرازآنهادرکلمبیا سکنی گزیده اند.
4) چشم اندازتغییرات اقلیمی نگران کننده است وبرای نیل به حداکثر1/5 درجه افزایش دمای زمین،باید اقدامات گسترده ای درزمینه ی الگوی انرژی،صنعت، مسکن،حمل ونقل وشهرسازی صورت گیرد.بایدازانتشار دی اکسید کربن تاسال2030 حدود45 درصد کاست وآنرا تاسال 2050 به صفررساند.دمای زمین اکنون نسبت به قبل ازانقلاب صنعتی، یک درجه ی سانتیگراد گرم ترشده است واگراین روند ادامه پیداکند،زندگی انسان وسیستم های طبیعی دستخوش تغییری شگرف خواهد شد.دراین صورت،بروزخشکسالی،سیل ودیگرمصائب طبیعی،دوچندتن می شود.سطح دریاهابالاترمی آید وبرخی گونه های زیستی ازبین می روند.اگرتاسال2100 دودرجه به دمای زمین افزوده گردد،سطح دریاها10 سانتی متربیشتراز افزایش 1/5 درجه ای دمای زمین بالاخواهدآمد.افزایش دمای زمین،صد هامیلیون نفربرتعداد فقرای جهان خواهد افزود.تاسال2050 بسیاری ازمردم برای گریزازشرائط نامساعد آب وهوائی،آواره می شوند که بیشترین آنها ساکنین حاشیه ی صحرای آفریقا وآمریکای لاتین خواهند بود(بیش از140 میلیون نفر)
5) آلودگی هوا به مرزهشداررسیده است.9 نفرازهر10 نفرجمعیت زمین، هوای ناسالم تنفس می کند.به نظرسازمان بهداشت جهانی،4300 شهردر 108 کشورجهان،اکنون درزمره ی آلوده ترین نقاط دنیاقرارمی گیرند.بالا ترین آلودگی هوادرمنطقه ی شرق مدیترانه وجنوب آسیاست که میزان آلودگی آن، گاه از5 برابر استاندارد جهانی بالاترمی رود.ساکنین 97 درصد شهرهای واقع درکشورهای کم درآمد ومتوسط الدرآمد بابیش از یکصد هزار نفرجمعیت،هوای ناسالم تنفس می کنند.براساس برآورد سازمان بهداشت جهانی،سالیانه حداقل 7 میلیون نفردراثرتنفس هوای آلوده جان می بازند که 90 درصدآنها ساکنین کشورهای کم درآمد ومتوسط الدرآمد می باشند.
6) حداقل 33 درصد پسماندهای جهان،درفضای آزاد رهامی شوند.کشورهای کم درآمد،93 درصد زباله های خودرامی سوزانند وبقیه رادرجاده ها، رود خانه ها وزمین های بایررهامی کنند.این رقم برای کشورهای ثروتمند فقط 2 درصد می باشد.افزایش پسماندهای جامد،ضمن اینکه تغییرات آب وهوائی زمین راتسریع می کند،منبع مهمی برای آلودگی زمین واقیانوسها نیزمی باشد.جهان سالیانه 242 میلیون تن متریک زباله ی پلاستیکی تولیدمی کند. 90درصد زباله های رهاشده دراقیانوسهاراپسماندهای پلاستیکی تشکیل می دهند که ازاین میزان،62 درصد مربوط به بسته بندی پلاستیکی نوشابه ها و مواد غذائی می باشد.ازآنجائیکه مدیریت پسماند،بسیارپرهزینه است،لذا، باید توسط دولت انجام گیرد.امادرحال حاضر،دولتها فقط 50 درصد پسماند های جامدرا مدیریت می کنند وبقیه ی کار برعهده ی بخش خصوصی،بنگاه های غیرانتفاعی ونهادهای جامعه ی مدنی گذاشته می شود که ازتوان مالی کافی برای این کاربرخوردارنیستند.
7) سوتغذیه وفقدان امکانات بهداشتی فقرا،موجب عقب افتادگی جسمی وذهنی بسیاری ازکودکان جهان می گردد.درحال حاضر،بیش از 6/2 میلیارد نفراز جمعیت جهان به سرویس بهداشتی وآب آشامیدنی سالم دسترسی ندارند. سالیانه 6/1 میلیون نفردرجهان دراثرعدم دسترسی به امکانات بهداشتی جان می بازند.بیش از150 میلیون کودک عقب مانده درجهان وجوددارند که به علت عدم مراقبت کافی دردوران بارداری،سوتغذیه ومراقبتهای ناکافی پس اززایمان،به این مشکل دچارشده اند.درمغزاین کودکان،کمترازمغزکودکان سالم،ارتباطات عصبی برقرارمی شود ولذاآنها درمدرسه،ومحیط کار از همتایان خود عقب می مانند.بدیهی است دردنیای رقابتی امروز،جائی برای این قبیل کودکان وجودندارد.
8) استانداردهای آموزشی وپرورشی ،درنیمی ازمراکزفرهنگی جهان رعایت نمی شوند.اگرچه جهان امروز،بیشترازهرزمانی درگذشته،تحصیلکرده و آموزش دیده است،اماتفاوت فاحشی میان این آموزشها به چشم می خورد. تحقیق انجام شده درمدارس 160 کشورجهان نشان می دهد که نتایج آزمون برگزارشده بین 600 تا300 وکمتر بوده است.علت این تفاوت،به اختلاف فاحش شیوه ی زندگی،بهداشت،تغذیه وبرنامه ی آموزشی درکشورهای فقیر وثروتمند بازمی گردد.درحال حاضر،حدود 260 میلیون کودک درکشورهای فقیر،ازتحصیل بازمانده اند.غیبت مکرراستادان وعدم کسب استانداردهای علمی وعملی توسط ایشان ونیزتعطیلی مراکزآموزشی بعلت بروزخشونتهای فرقه ای وقومی،ازدیگرعلل این تفاوت می باشد.
9) تقاضای جهان برای نیروی کارماهر،روبه افزایش است.جهان امروز،مهارت حرفه ای،مهارت رفتاری،ومهارتهای ترکیبی راکه برتطابق پذیری نیروی کارمی افزاید، می طلبد.مشاغل وصنایع جدید،جایگزین انواع قدیمی می گردند وتکنولوژی،چشم انداز بسیاری ازمشاغل موجودراتغییرمی دهد.این روند که مدتهاست درممالک توسعه یافته جریان دارد،به تازگی درکشورهای روبه توسعه نیزآغازشده است.اکنون سرمایه گذاری برروی نیروی انسانی،به اولویت مبرم دولتها وبنگاههای اقتصادی مبدل شده است.
10) 2/7 میلیارد زن درجهان،ازتبعیض جنسیتی رنج می برند وقوانین تبعیض آمیزنیزکم وبیش،مانع ازدسترسی زنان به اشتغال می گردد.براساس بررسی های انجام شده،درحال حاضردر104 کشورجهان،زنان ازاشتغال دربرخی مشاغل منع می شوند و59 کشورنیزاصولافاقد قوانین لازم دراین زمینه می باشند.در18 کشورجهان،مردمیتواند به موجب قانون،مانع ازاشتغال همسرخود گردد.کشورهای خاورمیانه،شمال آفریقا وجنوب آسیا، ازاین نظردروضع بدتری قراردارند ورتبه بندی آنها درطیف امتیازی صفر تا صد،به کمتراز20 محدود می گردد.معهذا،طی سالیان اخیر،65 کشورجهان قوانین خودرادراین زمینه،تاحدودی اصلاح کرده اند. مبارزه ی زنان درکشورهای روبه توسعه،برای کاستن ازاین شکاف، همچنان ادامه دارد.
11) دیون کشورهای کم درآمد ومتوسط الدرآمد،بیش ازسه برابر شده است. میزان استقراض این کشورها از181 میلیارددلاردرسال 2016 به 607 میلیارددلاردرسال 2018 رسیده است.11 کشورکم درآمد ومتوسط الدرآمد جهان،چندین برابر درآمد ناخالص ملی خود قرض می کنند.افزایش دیون این کشورها،سهم به سزائی درافزایش کلی دیون جهانی داشته که نسبت به قبل ازبحران مالی 2008 ،شصت درصد افزایش نشان می دهد. افزایش دیون درکنارتنش های تجاری،رشد اقتصادی جهان راکند کرده وکارمبارزه بافقررا دشوارترمی کند.
12) شهرنشینی درجهان دوبرابرشده است.درسال1960 یک سوم جمعیت جهان درشهرهاساکن بودند امااکنون این رقم از55 درصد فراتررفته است. هرروز تعدادبیشتری ازمردم درجستجوی کار،آموزش وزندگی بهتر،راهی شهرها می شوند.انتظارمی رود 90 درصد افزایش جمعیت شهرهاتاسال 2050 متعلق به کشورهای درحال توسعه ی آفریقائی وآسیائی باشد که 25 درصد این افزایش متعلق به چین،هندونیجریه می باشد.80 درصد ثروت جهان درشهرهاتولید می شوداما،دوسوم انرژی دنیارانیزمصرف می کنند وبیش از70 درصد گازهای گلخانه ای آنرا تولید می نمایند.براساس برآورد انجام شده ،هنوزنیمی ازشهرهائی که قراراست تاسال2050 جمعیت اضافی جهان رادرخود جای دهند،احداث نشده اند وازآنجائیکه نحوه ی ساخت این شهرها،شکل دهنده ی شیوه ی زندگی مادرآینده خواهد بود،لذا بایددرطراحی وساخت آنها دقت کافی بکاررود.
13) بیش از2/1 میلیارد نفرازمردم جهان،به خدمات مالی دسترسی ندارند. معهذا،69 درصد جمعیت جهان به نهادهای مالی ویاخدمات مالی دیجیتال دسترسی دارند.درممالک روبه توسعه،تعداد کسانی که به خدمات مالی دسترسی دارنداز54 به 63 درصد افزایش یافته است.بی پولی،فقدان اسناد هویتی،بعد مسافت وهزینه،ازجمله عوامل محروم ماندن بخش بزرگی ازمردم جهان ازخدمات مالی می باشد.
14) آهنگ دسترسی به برق درجهان تسریع شده وسالیانه118 میلیون نفرازجمعیت جهان ازاین نعمت برخوردارمی گردند.تنهاازسال 2010 تاکنون،40 کشورجهانموفق شده اند به اقصی نقاط خاک خود برق رسانی کنند.موفق ترین این کشورها بنگلادش،اتیوپی،کنیا وتانزانیا بوده اند که سالیانه 3درصد به نرخ برق رسانی درخاک خودافزوده اند.اماهنوزشکاف باقی است.بخشی ازاین شکاف رامی توان با احداث شبکه های کوچک برق واستفاده ازانرژی های تجدید پذیرپرکرد.ازاین طریق می توان انرژی پاک راباهزینه ای کمتردراختیارمصرف کننده قرارداد وبه پایداری شبکه ی برق در جهان نیزیاری رساند.
fmohammadhashemi@yahoo.com
www.fmohammadhashemi.blogfa.com