ونزوئلا پس از مادرو

دکترین " دونروئه " کلید خورد !

1)مخالفت جهانی

درساعات اولیۀ بامداد سوم ژانویه 2026 ، ارتش آمریکا عملیات " ارادۀ مطلق" (operation Absolute Resolve) رادرحملۀ برق آسا به ونزوئلا انجام داد و "نیکلاس مادرو" رئیس جمهوراین کشور رابه همراه همسرش به اسارت گرفت. دراین عملیات ، نیروی هوائی آمریکا، پایگاههای هوائی لاکارلوتا ،فورته تیونا، ال ولکان ، وبندر لاگوایرا راهدف قرارداد وباانهدام پدافند هوائی روسی مستقردر اطراف کاراکاس، آسمان ونزوئلا رابرای ورود نیروهای ویژۀ دلتاDelta Force به کاراکاس بازکرد. عملیات ربودن مادرو ، کمترازیک ساعت طول کشید. درمرحلۀ اول حمله ، علاوه برپدافند هوائی ، رادارها وشبکۀ برق ونزوئلا نیزازکارافتاد وبسیاری ازسازه های دفاعی این کشورنابود شد. ژنرال " دن کین " رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا گفت که 150 فروند هواپیمای جنگی درعملیات ارادۀ مطلق شرکت داشتند.

حملۀ نظامی به یک کشور مستقل به بهانۀ " اجرای قانون " ، ودستگیری رئیس جمهور آن که به سناریوهای هالیوودی شبیه است ، جهان راتکان داد. دبیرکل سازمان ملل متحد آنرا " بدعتی خطرناک " نامید. رئیس جمهوربرزیل ، این اقدام را " گام نخست بسوی هرج ومرج وجهانی پرازخشونت وبی ثباتی " ارزیابی نمود. حتی متحدان آمریکا نیز باتاکید برلزوم احترام به حقوق بین الممل ، ازآن حمایت کردند. دولتهای برزیل ، شیلی ، کلمبیا ، مکزیک ، اسپانیا ، واوروگوئه ، دربیانیه ای مشترک ، " اقدامات نظامی یکجانبه درخاک ونزوئلا " راقاطعانه رد کردند.روسیه ، چین ، ایران وویتنام نیزبلافاصله این حمله رامحکوم کردند. در داخل آمریکا نیز علاوه براعتراضات توده ای ، " مارجوری تیلور گرین " معروف به " بانوی ماگا " ، که زمانی مدافع سرسخت ترامپ بود واکنون درچند موضوع ازجمله سیاست خارجی، باترامپ اختلاف نظردارد، پس ازحمله به ونزوئلا گفت :" اگرواقعاً موضوع به تروریستهای مواد مخدّر ومحافظت ازآمریکائیها دربرابرآنها مربوط می شد ، ترامپ باید به کارتلهای مکزیکی حمله می کرد." آنچه مسلم است این اقدام ، آسیب جدّی به صلح درآمریکای لاتین ومنطقۀ کارائیب وارد کرده است. این منطقه ، مدتهای طولانی ازدرگیریهای نظامی دوربوده ویکی از آرام ترین مناطق جهان شناخته می شد. مردم این منطقه اکنون ازخود می پرسند که پس ازونزوئلا نوبت کیست؟ بسیاری ازناظران معتقدند کلمبیا ، کوبا ونیکاراگوا، برطبق دکترین " دونروئه " ( همان دکترین مونروئه که نام آن براساس نام دونالد ترامپ ، اصلاح شده است) درنوبت مداخلۀ نظامی آمریکا قراردارند. حملۀ نظامی آمریکا به ونزوئلا ، باحملۀ این کشوربه پاناما دردهۀ 1980 برای برکناری " مانوئل نوریه گا" ازقدرت ، شباهتهائی دارد. هردوحمله ، به بهانۀ مبارزه باکارتلهای مواد مخدّر انجام شد وبه دستگیری روسای جمهور دوکشور انجامید. اما پاناما کشورکوچکی با5/2 میلیون نفرجمعیت بود درحالیکه جمعیت ونزوئلا بیش از 28 میلیون نفرووسعت آن چند برابر پاناماست.

درسال 1989 ، اکثریت اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد ، به محکومیت حمله به پاناما رای دادند وآمریکا مجبورشد قطعنامۀ شورا را وتو کند. اندکی بعد ، مجمع عمومی سازمان ملل متحد بارای 75 به 20 ، حمله به پاناما را" نقض آشکار حقوق بین الملل واستقلال ، حاکمیت وتمامیت ارضی کشورها " دانست. انتظارمی رود همین مسیر درمورد حمله به ونزوئلا طی شود.

2)سناریوهای پیش رو

بعد ازحمله به ونزوئلا ، دونالد ترامپ درشبکۀ اجتماعی تروث سوشیال ودر مصاحبه بارسانه ها گفت که برای " ماریاکوریناماچادو" رهبراپوزیسیون ونزوئلا ، اعتباری قائل نیست ومایل به همکاری با معاون مادرو ، یعنی خانم " دلسی رودریگز" است. رئیس جمهورموقت ونزوئلا دلسی رودریگز ،پس ازمحکوم کردن اولیۀ اقدامات ترامپ ، لحن مصالحه جویانه تری درپیش گرفت ودربیانیه ای گفت " رئیس جمهورترامپ ، مردم ، ومنطقۀ ما ، شایستۀ صلح وگفتگو هستند نه جنگ!" ومتعاقب آن با " مارکو روبیو" وزیرخارجۀ آمریکا تلفنی صحبت کرد. اما ترامپ دربارۀ ونزوئلا گفت : " این کشوراکنون مرده است!" ووقتی خبرنگارازاوپرسید که آیا خواستاربرگزاری انتخابات آزاد درونزوئلاست ، پاسخ داد " بستگی دارد."

نشریات آمریکائی ، ماهها قبل ازحمله به ونزوئلا ، رودریگز را شخصیتی " معتدل، معقول ، ودوستدارکسب وکارهای ملی وبین المللی" معرفی می کردند. روزنامۀ " میامی هرالد" نوشت که " آمریکا می تواند بارودریگز کارکند." چندی پیش نیز شایعاتی منتشر شد مبنی براینکه رودریگز درسفرچندی پیش خود به قطر، به آمریکا پیشنهاد داده بود که مادرو ازقدرت کناره گیری کند واورهبری روند گذار راتحت نظرآمریکا برعهده بگیرد. درزمان نگارش این سطور ، هنوز مشخص نیست که پس ازاسارت مادرو، چه دولتی درکاراکاس برسرکارخواهد آمد. مادرو رفته اما ، عناصررادیکال پیرامون او ، هنوزقدرت رادرکاراکاس دردست دارند. دلسی رودریگز معاون رئیس جمهور ، اقتدارخود رااعمال کرده ووزیردفاع "ولادیمیرپادرینولوپز" بسرعت وارد عمل شده وکنترل میدان رابه دست گرفته است. وزیرکشور" دیوید سدادوکابلو" نیزاقدامات آمریکا رامحکوم کرد ووعدۀ مبارزه داد.

نمی توان موفقیت عملیاتی نیروی دلتا رادر حملۀ جسورانه به کاراکاس وبه اسارت گرفتن مادرو وهمسرش راانکارکرد اما ، بعد ازاین حمله چه خواهد شد؟ اگراین دستگیری، آنطورکه ادعا می شود، رفاه وآزادی رابه ونزوئلا بیاورد ،عملیاتی بزرگ وموفق تلقّی خواهد شد اما اگرمانند عراق ، افغانستان یا لیبی ، به هرج ومرج منجرشود ، به نمونه ای ازموفقیت تاکتیکی تبدیل می شود که دستاورد راهبردی ندارد. درواقع معضل دائمی امنیت ملی آمریکا ازسال 1945 تاکنون، ناکامی درتبدیل موفقیتهای تاکتیکی به موفقیتهای استراتژیک بوده است. احتمال دارد ترامپ نیزمانند پیشینیانش که محدودیت قدرت نظامی آمریکا درکره ، ویتنام ، عراق وافغانستان راتجربه کردند، بااین مشکل درونزوئلا روبروگردد. به نوشتۀ نشریۀ گاردین ، " بسیارنادراست مواردی که دخالت آمریکا دریک منطقه ، صلح ، آرامش ، ودموکراسی رابه ارمغان آورده باشد." تجربۀ دوران پس ازجنگ جهانی دوم نشان می دهد که " مداخله به سبک آمریکائی ، مشکلاتی ماندگار رابرای صلح وتوسعۀ منطقه ای وجهانی به همراه می آورد وهزینه های حکمرانی را افزایش می دهد. به هرحال بنظرمی رسد تنها چیزی که فعلاٌ برای ترامپ اهمیت دارد ، دسترسی به ذخائرنفتی ونزوئلا باشد که ظاهراً ازطریق همکاری با معاون مادرو ، دست یافتنی است. معهذا نشریۀ Conversation ازپنج سناریوی محتمل برای آیندۀ ونزوئلا نام می برد :

1)ترامپ عملیات راتمام شده اعلام کند وحضورسنگین آمریکا رادر منطقه کاهش دهدو دراین سناریو، نهادهای ونزوئلا دست نخورده باقی می مانند ومعاون رئیس جمهور ، وزیردفاع ووزیر کشورمادرو ، وظیفۀ بازسازی دولت رابرعهده خواهند گرفت.

2) شوک برکناری مادرو ، موجب بروزشورش وبرکناری کامل حکومت ونزوئلا گردد ویک شورای انتقالی تحت نظارت سازمان ملل متحد یاسازمان کشورهای آمریکائی قدرت رابه دست گیرد. نتیجۀ این سناریو ، ظاهراً یک پیشرفت دموکراتیک سریع اما گذراست که باخشونتهای پراکنده ودرگیریهای شدید داخلی بویژه درمناطق نفتخیز همراه خواهد گردید.

3)تشدید تحریمهای آمریکا علیه بقایای دولت قبلی ، حمایت مخفیانه ازجناخهای شورشی واستفاده ازمحاکمۀ مادرو برای بی اعتبارسازی " چاویسم " درداخل وعرصۀ بین المللی! دراین سناریو، رهبر اپوزیسیون به قدرت می رسد وباب همکاری باآمریکا رامی گشاید. جنبش چاویستی آسیب می بیند اما شکست نمی خورد وممکن است به مقاومت مسلحانه روی بیاورد وکشوررا درباتلاق شورش وناآرامی فروبرد.

4) انتقال مدیریت شده ، گزینۀ مورد علاقۀ ترامپ است. این سناریو، نوعی قیمومیت رابرونزوئلا تحمیل می کند که درآن ، واشینگتن نقش اصلی رادرترکیب حکومت موقت ، قانون انتخابات وزمنبندی برگزاری انتخابات ، ایفاء می کند. دراین سناریو ،ممکن است نیروهای آمریکائی ، مانند عراق وافغانستان ، تامدتی درونزوئلا مستقرشوند تابامخالفین مسلح مقابله کنند. اکنون حتی از مارکوروبیو وزیرخارجۀ آمریکا بعنوان فرماندارموقت آمریکا درونزوئلا برای دوران گذار،یاد می شود. وقتی ازترامپ پرسیده شد که آیانیروهای آمریکائی درونزوئلا مستقرخواهند شد ، پاسخ داد: " اگرمعاون مادرو، آنچه راکه مامی خواهیم انجام دهد ، ما مجبوربه اینکارنمی شویم اما ازاستقرارنیروی زمینی درونزوئلا نیزنمی ترسیم!" اعلام ترامپ مبنی براینکه ایالات متحده تا زمانی که یک " انتقال امن ، مناسب ومعقول رخ دهد ،امورونزوئلا را اداره خواهد کرد" ، نشانۀ تمایل ترامپ به این سناریوست که البته چشم اندازمشخصی ازونزوئلای دموکراتیک ارائه نمی دهد.

5) سناریوی بعدی ممکن است ترکیبی آشفته از همۀ این سناریوهاباشد: مبارزه ای طولانی که هیچ برنده ای ندارد. برکناری مادرو ، چاویسم راتضعیف می کند اما شبکه های نظامی ، بوروکراتیک ومردمی آنرا درمناطق کم درآمد ، دست نخورده باقی می گذارد. دراین سناریو ، ممکن است ونزوئلا سالها بی ثباتی مدیریت شده را تجربه کند وقدرت عملی میان نخبگان تضعیف شدۀ چاویستا وچهره های اپوزیسیون ، بارها وبارها دست به دست گردد.

3)سئوالهای بی پاسخ

اکنون همه ازخود می پرسند که چگونه ممکن است عملیات آمریکا درونزوئلا ، که چندین ساعت طول کشید ، باکمترین مقاومت ازسوی ارتش ونزوئلا روبرو نشد؟ دفاع هوائی ازکارافتاد یاغیرفعال شد، سامانه های روسی Igla Manpad (موشک سطح به هوا) که دولت مادروبه آن می بالید ، ظاهراً استفاده نشدند. دهها سرباز ازجمله 32 کوبائی تیم امنیتی مادرو کشته شدند اما هیچ سربازآمریکائی حتی زخمی نشد. هلی کوپترهای آمریکا توانستند بدون هیچگونه مزاحمت ، ساعتها برفرازکاراکاس پروازکنند. تازمان نگارش این سطور، هیچ مقام آمریکائی یا ونزوئلائی ، به این ابهامها پاسخ نداده است. نخستین پیام دلسی رودریگزنیز،قبل ازآنکه مردم رابه مبارزه بایک نیروی مهاجم دعوت کند، پیام آشتی جویانه به مهاجمین بود. دراین پیام ، حتی به لزوم آزادی رئیس جمهوردربند نیز اشاره نمی شود.

بنظرمی رسد ونزوئلا درآستانۀ حملۀ آمریکا ، فقط دوگزینه پیش روداشته است. یابابسیج توده های کارگران ، دهقانان وفقرا، دربرابرهجوم امپریالیسم آمریکا ایستادگی کند وبه حمایت مردم آمریکای لاتین وجهان امیدوارباشد، ویا کاملاً تسلیم دستورات واشنگتن شود وبه منابع طبیعی خود چوب حراج بزند. بنظرمی رسد حکومت ونزوئلا ، گزینۀ دوم راانتخاب کرده باشد. این حکومت ، ازماهها پیش ، باسرکوب نیروهای مترقی وپیشرو ازجمله حزب کمونیست ونزوئلا ، راه خودراازمردم جداکرده بود. تجربۀ ونزوئلا یکباردیگرنشان داد که مبارزه باامپریالیسم درجهان امروز، بدون مبارزه برای دموکراسی وآزادی ، راه به جائی نخواهد برد!

منابع .مآخذ

1)Assessing Venezuelas future after Maduros capture , www.cfr.org

2)US strikes on Venezuela sound an alarm for global governance , www.globaltimes.cn

3)six minutes in Caracas : how US special forces grabbed Nicolas Maduro , www.nationalinterest.org

4)is it legal for the US to “run” Venezuela after Maduro capture? , www.nytimes.com

5)5 scenarios for a post-Maduro Venezuela , www.conversation.com

6)Maduro captured : what comes next for Venezuela? , www.csis.org

7)latest Venezuela news , www.miamiherald.com

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037