اقتصادایران برلبۀ پرتگاه
اقتصاد ایران برلبۀ پرتگاه
پس ازجنگ 12 روزه وتحمیل شرائط نه جنگ نه صلح برایران ، اقتصاد این کشوربا مشکلات فراوانی روبرو گردید. درحالیکه رشد اقتصادی دربخش کشاورزی وصنعت ، تحت تاثیر ناترازیهای منابع طبیعی وانرژی ، ونیز تحریمهای فلج کنندۀ بین المللی ، ارقام منفی راتجربه می کرد، قطعی کامل اینترنت پس ازناآرامیهای اخیر ، تیرخلاصی بود که برپیکر نیمه جان اقتصاد ایران ، بویژه بخش خدمات آن ، شلیک شد. بخش خدمات ، اصلی ترین بازیگراقتصاد دیجیتال است که باقطعی اینترنت ، بسیاری ازکسب وکارهای خود راازدست می دهد. برخی ازفعالین بخش خدمات مانند فروشنده های آنلاین که ازطریق پلاتفرم های مجازی مانند اینستاگرام وتلگرام اقدام به فروش محصولات وخدمات خود می کنند ، ونیزمعامله گران دربازارهای جهانی ، دراثرقطع اینترنت ، درآمد خود رابطورکامل ازدست رفته می بینند. به گزارش مرکز آمارایران ، درتابستان گذشته ودرپی وقوع جنگ 12 روزه ، بالغ بر450 هزارشغل درایران ازدست رفت واکنون بیم آن می رود که باقطعی کامل اینترنت که روزهاازآن می گذرد وچشم انداز روشنی نیزاززمان برقراری مجدد آن وجود ندارد ، مشاغل بیشتری دربخشهای مختلف اقتصاد ازدست برود وشکاف فقردرایران تعمیق شود. شکاف فقر که به معنی فاصلۀ درآمدی افراد فقیر تا خط فقر است ، درسه سال گذشته درایران حدود 70 درصد بود که اکنون به 75 درصد افزایش پیداکرده است واین امر ، موجب بروز پدیدۀ جدیدی در ایران گردیده که به موجب آن ، خیل عظیمی ازافراد شاغل ، عملاً فقیر محسوب می شوند. درسال 1390 ، تعداد افراد زیرخط فقر 20 درصد جمعیت ایران بود امااکنون این رقم به 40 درصد رسیده است. آنچه خود رادرناآرامیهای اخیرنشان داد، اعتراض به سیاستگذاریهای نابخردانۀ چهار دهۀ اخیربود که زندگی بخش بزرگی ازطبقۀ متوسط رابه زیرخط فقرتنزل داده ومحرومین جامعه راازهستی ساقط کرده است. تنها درسه سال گذشته ،براساس برآورد مرکزآمارایران ، شش میلیون نفربه جمعیت فقیر کشور اضافه شده است. این افراد قبلاً جزو طبقۀ متوسط بودند واکنون فقیر محسوب می شوند. در حال حاضر، بیش از35 درصد ایرانی هاازتامین مخارج ضروری خود عاجزمانده اند.
بطورکلی اقتصاد هرکشور ازسه بخش کشاورزی ، صنعت وخدمات تشکیل می شود. درسالهای اخیر، کشاورزی ایران بعلت کاهش منابع آبی وخشکسالی ، رشد منفی داشت. صنعت نیز بخصوص دربخش بنگاههای بزرگ ، به دلیل ناترازی انرژی وتحریمهای فلج کننده ، باافت تولید روبرو شد ونفت هم به دلیل تحریمهای جهانی وکاهش سرمایه گذاری ، افت شدید تولید راثبت کرد. دراین شرائط ، بخش خدمات می توانست موتورمحرکۀ رشد اقتصادی باشد اما این بخش نیزکه 53 درصد اشتغال و40 درصد ازتولید ناخالص داخلی کشورراشامل می شود ، اکنون باقطع اینترنت لطمۀ سنگینی دیده است وبه ناچار به تعدیل نیروی انسانی روی می آورد. دراین شرائط ، رکود دربخش خدمات ، ضربۀ سوم رابرپیکرفرتوت اقتصاد ایران وارد می آورد. براساس داده های مرکزآمارایران ، ازابتدای سال 1390 تاکنون ، بخش صنعت 55 درصد ، خدمات 39 درصد وکشاورزی 6 درصد تولید ناخالص داخلی ایران راتشکیل می داده اند واقتصاد کشوردراین دوره ، باآهنگ متوسط 3 درصد درسال رشد کرد که البته بعد ازجنگ 12 روزه وناآرامیهای اخیر ، قطعاً کاهش پیداکرده وبارقم پیش بینی شده دربرنامۀ هفتم توسعه ( 8 درصد ) فرسنگها فاصله دارد.
اتفاقات اخیرایران ، وضعیت اقتصادی این کشوررا بد تر کرده وهزینه های غیرمنتظره ای رابر دولت تحمیل نموده است. دولت ، قبل ازحوادث اخیرنیز باکسری هنگفت بودجه روبرو بود ومنابع درآمدی اندکی دراختیارداشت. ناآرامیهای اخیر، هزینۀ سنگینی روی دست دولت گذاشت که ممکن است به خلق پول منجرشود وبه تبع آن ، ابرتورم (Super Inflation) ازراه برسد. ابرتورم درکشوری شکل می گیرد که گروه دارای قدرت ، به این نتیجه برسد که باید جامعه رابه حال خود رها کند. مردم ایران ، این رهاسازی را ازسال 1997 تاکنون باپوست وگوشت خود لمس کرده اند. ابرتورم به معنی رشد چند صد درصدی نرخ تورم درسال می باشد. ازسوی دیگر، باقطعی اینترنت ، بسیاری ازکسب وکارها تعطیل شده اند وبنابراین نمی توانند مالیات سابق خود را بپردازند واین ، فشاری مضاعف بردولت وارد می کند. آنچه وضع راوخیم ترمی کند ، سایۀ جنگ است که همچنان برسرمردم ایران سنگینی می کند وضمن اینکه برهزینه های دفاعی وامنیتی می افزاید، امکان برنامه ریزی اقتصادی راازدولت ومردم سلب می نماید. ازسوی دیگر، اعمال تعرفۀ 25 درصدی برکشورهائی که باایران مراودۀ تجاری دارند نیزمی تواند این کشورها رادرتجارت باایران دچارتردید ومشکل کند.
معهذا وقتی بازارتعطیل است ، اینطوربه نظرمی رسد که گویا دولت توانسته است وضعیت راکنترل کند. درحالیکه چنین نیست. به محض اینکه فعالیت عادی بازار ازسرگرفته شود، ملاحظه خواهیم کرد که این اتفاقات ، چه تاثیری برقیمت طلا ، ارز ، وکالاهائی که با سفته بازی خرید وفروش می شوند ، باقی گذاشته است. باید درنظرداشت که یکی ازمهمترین عوامل موثر در بوجود آمدن این مشکلات ، سیاست خارجی جمهوری اسلامی است که اگراصلاح نشود ، بعید است بتوان این اقتصاد راازسقوط حتمی نجات داد.
*نوشتارحاضر ، دربهبوحۀ ناآرامیهای اخیرایران به نگارش درآمده وبه سبب قطعی اینترنت ، اکنون منتشر می شود.