خاموشی دیجیتال و تبعات آن

روزهاست که ارتباطات ایران باجهان قطع شده وبجزتماس تلفنی بامبداء ایران ، هیچ ارتباطی رانمی توان بابیرون برقرارکرد. ایران درانزوای کامل به سرمی برد که معلوم نیست کی ازآن خارج می شود. اینترنت قطع ، پیامک قطع ، پیامرسانهای خارجی وداخلی قطع ، حتی سایتهای خبری داخلی نیزقطع هستند. این اندازه مسدود کردن وسیع ارتباطات فردی واجتماعی دریک جامعۀ 90 میلیونی ، بی سابقه است. نسل جوان ایران سالهاست که بااینترنت زندگی کرده است. نسل Z ، ازهنگامی که به دنیاآمده ، اینترنت داشته وازانواع ابزارهای نوین ارتباطی بهره برده است. اما درعرض چند روز ، همۀ این ابزارها را ازدست داده وبه ته یک چاه تاریک سقوط کرده است. اواحساس می کند که درقفسی گیرافتاده وهرازچندی ، یک غذای ارتباطی بی کیفیت دریافت می کند که فقط سیری کاذب به او می بخشد اما اشتهای وی را کاهش نمی دهد بلکه اوراگرسنه تر وتشنه تر می کند.

این بی سابقه ترین قطعی ارتباطی درایران است که به آن" خاموشی دیجیتال" اطلاق می شود. هیچکس ازتبعات این انسداد ارتباطی درامان نیست. حتی معمولی ترین امور روزمره مثل کارت کشیدن درکارتخوانها ، دچاراختلال گردیده است. حالا برگشته ایم به روزهائی که باید حتماً پول نقد همراه می داشتیم. خانواده ها ، روزهاست که ازفرزندانشان درآنسوی مرزها بی خبرمانده اند. افرادی که باهزاران امید وآرزو، یک فروشگاه وکسب وکارکوچک اینترنتی راه انداخته بودند ، همۀ برنامه ها ونقشه هایشان راازدست رفته می بینند چون دسترسی به شبکه های اجتماعی مختل شده وبسیاری ازسایتهای داخلی وآنلاین شاپهای کوچک ومتوسط ، ازدسترس خارج شده اند. درروزهائی که کسب وکارهای بزرگ ونامدار ازآسیب وبحران می نالند ، کوچکترها درحال نابودی هستند. هرچه دوران تاریکی دیجیتال طولانی تر شود ، آسیب به آنها نیز بیشترمی شود وامیدهای بیشتری ناامید می گردد. همین ناامیدی وسرخوردگی ، بزرگترین آسیب وضعیتی است که ایران در روزهای خاموشی دیجیتال تجربه می کند وتبعات آن درآینده نمایان می شود. این وضعیت ، به مردمی که انواع فشارهای اقتصادی ، سیاسی ، واجتماعی راتجربه می کنند ، یک فشارجدید وارد می کند : فشاردورماندن ازجهان ، ازدست رفتن ارتباط ، وبه خطرافتادن معیشت !

معهذا ، خاموشی دیجیتال موجب گردیده که هارددیسکهای پرازفیلم وسریال ازبایگانیهای خاک خورده خارج شوند وکتابها دوباره از کتابخانه بیرون آیند وبازار بحث وگفتگو دربارۀ اتفاقات روز واحتمالات آینده ، داغ وداغترشود. مردم ، سالهای دهۀ 1360 را بخاطرمی آورند که محدودیت رسانه ها ، مطبوعات وتلو یزیون رابا ابزارهائی چون ویدئو ، آتاری ، وکتابهای زیرزمینی جبران می کردند.اما اتمروزه شرائط فرق کرده است ومردم به ابزارهای دیجیتال وگوشیهای هوشمند مجهزند. اما مرورگرهای تمام گوشی ها وبسیاری ازنسخه های دسکتاپ ، بصورت پیش فرض ازموتورجستجوی گوگل استفاده می کنند. حتی باوجود رشد استفاده از هوش مصنوعی ، هنوزهم گذر کاربران به گوگل می افتد واین موتورجستجو رامی توان یکی ازمهمترین ابزارها وبسترهای دیجیتال درایران دانست. اگرگوگل برای مدتی طولانی ، توانائی بازکردن سایتی رانداشته باشد ، ممکن است کاربر راازایندکس گوگل خارج کند که این می تواند برای سیستم دیجیتال کشور ، بسیارخطرناک باشد. درجنگ 12 روزه ، به دلیل کوتاه بودن مدت قطعی اینترنت ، سایتها هرچند باافت ترافیک روبرو شدند اما به محض ازسرگیری فعالیت ، بتدریج به حالت ابتدائی برگشتند وبنابراین ، آسیب چندانی ندیدند. اما دردوراخیر خاموشی دیجیتال ، بدلیل طولانی شدن آن ، خطربه مراتب بیشترمی شود.

قطعی اخیر اینترنت درایران ، باقطعی چندی قبل اینترنت درافغانستان ( که حدود 48 ساعت طول کشید) قابل مقایسه است بااین تفاوت که قطعی ایران به مراتب چند لایه تر، سنگین تر ، طولانی تر وگسترده ترمی باشد. طرز عمل بدین شکل است که مخابرات ایران ، سوئیچ هائی بنام " بی جی پی " دارد که یک سرآن به شرکت ارتباطات زیرساخت وسردیگرآن به اپراتورها متصل است. یعنی این شرکت می تواند اینترنت یک اپراتوررا قطع ودیگری رامتصل نگهدارد. شرکت ارتباطات زیرساخت می تواند اینترنت همۀ اپراتورها را نیزیکجا قطع نماید.این سیستم، به حکومت امکان می دهد که گزینۀ قطع اینترنت را همیشه دردسترس داشته وآنرا همچون شمشیر دموکلس بالای سرمردم نگهدارد. برای حکومت، مهم نیست که چه برسرکسب وکارهای خرد می آید ، مهم این است که بازیگران بزرگ اقتصاد ، به اینترنت متصل بمانند. اما حتی کسب وکارهای بزرگ نیزازاین خاموشی دیجیتال زیان می بینند. مثلاً مدیرعامل " دیجی کالا " گفته است : " فروش ما 75 درصد ریزش داشته وزیان ما ازصدها میلیارد تومان فراتررفته است واصولاً معلوم نیست که چطورمی توان به شرائط قبل بازگشت!"

مردم نشان داده اند که هیچ دیواری ، هیچ فیلتری وهیچ محدودیتی نمی تواند نیازفطری انسان رابرای با دیگران بودن از بین ببرد. فناوری راه خود راپیدا می کند همانطور که درطبیعت ، آب راه خود رامی یابد. نمی توان بازور واجبار جلوی طوفان ارتباطات راگرفت. مردم هرطور باشد به هم می رسند اما ، تاریخ در مورد کسانی که درعصر پرواز ، حتی مانع دیدن پرنده ها درآسمان آزاد گردیدند ، قضاوت سختی خواهد کرد.پدران نسل کنونی، دردهۀ 60 دوام آوردند وچهاردهه بعد ، فرزندان آنهانیز دوام خواهند آورد. اگرمقاومت آن نسل وپیگیری این نسل نبود ، چه بسا اکنون ازدیش های ماهواره نیزبرروی پشت بامها اثری نبود واینترنت ازمدتها قبل درخاموشی کامل ومطلق فرورفته بود. اکنون نیز درقفس ارتباطی ودرعمق چاه تاریک ارتباطات، باید به مقاومت دربرابر انسدادها اندیشید وبه روزهای رهائی ازانسداد امید بست.

www.fmohammadhashemi.blogfa.com

*نوشتارحاضر،دربهبوحۀ ناآرامیهای اخیرایران به نگارش درآمده است وبه سبب قطعی

اینترنت ، اکنون منتشرمی شود.