تنش تجاری میان چین وآمریکا
ریشه های تنش تجاری میان چین و آمریکا
تجارت ایالات متحده باچین ، که دردهه های اخیر رشدی چشمگیرداشته، برای هردوکشور وبرای جهان ، مهم است. امروزه چین ، یکی ازبزرگترین بازارهای صادراتی کالا وخدمات برای آمریکا (دومین پس ازمکزیک) است وآمریکا نیز بزرگترین بازارصادراتی برای چین محسوب می شود. این تجارت ، بویژه پس ازپیوستن چین به سازمان تجارت جهانی (WTO) درسال 2001 ، رشدکرد زیراچین ، قیمتهای ارزانتری رابرای مصرف کنندۀ آمریکائی وسود بالاتری رابرای شرکتهای این کشور، تضمین می کرد.اما گسترش این همکاری، هزینه هائی رانیز برای آمریکا به همراه داشت که شاید یکی ازمهمترین آنها از دست رفتن مشاغل آمریکائی دراثررقابت ، اتوماسیون ، وبرونسپاری بود.
پس ازآغازجنگ تجاری باچین دردولت اول ترامپ(2018) ، تنشهای اقتصادی میان واشنگتن وپکن ، بتدریج بالاگرفت. مقامات چینی بارها هشداردادند که درجنگ تعرفه ها ، برنده ای وجود ندارد. اما ترامپ دردوردوم ریاست جمهوری خود، تعرفه ها راافزایش دادوعلت آنرانیزعدم موازنۀ تجاری باچین واعمال کنترل این کشوربرصادرات عناصرخاکی کمیاب عنوان نمود که موجب کمبود جهانی این عناصرگردید که ازآنها دربیشترفناوریهای پیشرفته ، ازتراشه های نیمه هادی گرفته تا باتریهای الکتریکی استفاده می شود. بقول " توماس کرومر" مدیر موسسۀ Change Internationl ، " تقریباً هرچیزی که امروزه روشن وخاموش می شود، باعناصرکمیاب زمین کارمی کند." چین ذخائرعظیمی ازاین عناصر دراختیاردارد که مهمترین آنها عبارتنداز دیسپروزیوم (Dysprosium) ، ایتریوم (Ethereum) ، گالیوم (Gallium) ، ژرمانیوم (Germanium) ، آنتیموان (Antimony) وچند عنصردیگر که ازآنها در آهنرباهای خودروهای برقی ، توربین های بادی ، پوششهای مقاوم به حرارت درموتورهای جت ، تولید میکروچیپس های پیشرفته برای هوش مصنوعی ، تراشه های مربوط به لوازم خانگی وغیره ، استفاده می شود.
کشمکش برسراین عناصر میان آمریکا وچین همچنان ادامه داشت تااینکه در26 اکتبر2025 ، وزیرخزانه داری آمریکا اعلام کرد که دوکشور به چهارچوبی برای توافق دست پیداکرده اند که براساس آن ، چین کنترل بر صادرات عناصرخاکی کمیاب را بطورموقت بحال تعلیق درمی آورد. در30 اکتبرهمین سال ، دونالد ترامپ وشی جین پینگ ، برای اولین بار پس ازبازگشت ترامپ به قدرت ، درحاشیۀ اجلاس همکاری اقتصادی آسیا واقیانوسیه (APEC) بایکدیگردیدارکردند. بااینکه دراین دیدار ، هیچ توافق رسمی امضاء نشد اما دوطرف آتش بس تجاری میان خود رایکسال دیگرتمدید کردند وترامپ قصد خود رابرای بازدید ازپکن درآوریل 2026 ، اعلام نمود.کاهش تعرفه های وارداتی آمریکا ازچین، از57 درصد به30 درصد، همکاری درزمینۀ مبارزه بامواد مخدر ، افزایش واردات سویاازآمریکا،تعلیق کنترل برصادرات عناصرخاکی کمیاب، همکاری برای حل مسائل مرتبط باهوش مصنوعی (AI)، نیمه هادیها ، تیک تاک ، ولغو ممنوعیت صدوریک تراشۀ پیشرفته برای هوش مصنوعی محصول شرکت NVIDIA ، از عناصر اصلی این آتش بس هستند.
معهذا، آخرین نسل تراشه های NVIDIA ، شامل" بلک ول"(Blackwell) و "روبین" (Rubin) ، همچنان ازدسترس چین دورمانده اند. اما H-20 دومین تراشۀ قدرتمند این شرکت ، مجوز صدوربه چین دریافت کرده است. چین قصد دارد با کپی برداری ازاین تراشه های پیشرفته ، درتولیدآنها خودکفا گردد. معهذا ، درمراکزدولتی چین ومخازن دادۀ این کشور ، استفاده ازتراشه های ساخت NVIDIA، به دلائل امنیتی ممنوع اعلام شده است. چین اعلام کرده که قصددارد دردهۀ آینده ، بیش ازهزارمیلیارددلار دربخش نوآوری هوش مصنوعی سرمایه گذاری کند. درحال حاضر ، چت بات " دیپ سیک " (DeepSeek) به رقیب جدّی "چت جی بی تی" (Chat GBT) تبدیل شده است وشرکت چینی " بی وای دی" (BYD) که درزمینۀ خوروسازی ، تولید باتریهای قابل شارژ وفناوریهای وابسته فعالیت می کند ، ازشرکت " تسلا " (TESLA) بزرگترین تولید کنندۀ خودروی برقی درجهان ، پیشی گرفته است. درهمین حال ، " اپل " نیزبتدریج بازارچین رابه نفع " هواوی " (Huawei) و " ویوو"( Vivo- شرکت چند ملیتی چینی فعال درتولید موبایل وفناوریهای مخابراتی ) ازدست می دهد.
ایالات متحده وچین ، دواقتصاد بزرگ جهان هستند که روابط تجاری آنها برای اقتصاد جهانی اهمیت دارد. صادرات آمریکا به چین درسال گذشته ، بیش از 195 میلیارددلار بود اما این کشور ازکسری تجاری 295 میلیارددلاری باچین رنج می برد که بالاترین کسری تجاری آمریکا بایک کشورجهان است. شرکتهای آمریکائی ، محصولاتی چون خودرو ، کامیون ، تجهیزات ساختمانی ، ونیمه هادی به چین می فروشند. شرکتهای این کشور همچنین خدمات تجاری ومالی نیزدراختیار چین قرارمی دهند که ارزش آن درسال گذشته از 1/7 میلیارددلار فراتررفت. انتظارمی رود صادرات آمریکا به چین تاسال 2030 ، به 520 میلیارددلاربرسد. چین که درسال 2000 ، یازدهمین شریک تجاری آمریکابود اکنون به سومین کشور وارد کنندۀ کالا وخدمات ازآمریکا تبدیل شده است.این رابطه ، به نفع مصرف کنندۀ آمریکائی نیز است زیرا او بابت واردات ارزان ازچین ، 5/1 درصد کمترمی پردازد وبعلت صادرات هنگفت به چین ، ازبیکاری نجات پیدامی کند. درحال حاضر ، 5/13 درصد بازارآمریکا دراختیارچین است که بیشترآنرا اقلامی چون کامپیوتر ، باتریهای الکتریکی ، نمایشگرویدئویی ، لوازم خانگی ، اسباب بازی و پوشاک تشکیل می دهد. همچنین 760 میلیارددلار ازاوراق قرضۀ خزانه داری آمریکا دراختیارچین است که این کشوررابه دومین طلبکاربزرگجهانی آمریکا پس از ژاپن تبدیل کرده است. دونالد ترامپ مدعی است که وضع تعرفه ها ، ازکسری تجاری آمریکا باچین می کاهد ، مشاغل تولیدی رابه آمریکابازمی گرداند ، چین رامجبورمی کند که دررفتارتجاری خود تجدید نظرکرده وازسرقت مالکیت معنوی دست بردارد. اما هیچیک ازاین وعده ها ، محقق نشده است. جوبایدن نیز حدود 360 میلیارددلار ازتعرفه های دولت اول ترامپ رابرکالاهای چینی ، حفظ کرد وحتی آنها را درمورد برخی اقلام افزایش داد. مثلاً اوتعرفۀ خودروهای الکتریکی ساخت چین را چهاربرابر ،فولاد وآلومینیم راسه برابر، ونیمه هادیها رادوبرابر کرده بود. اوهمچنین سرمایه گذاری آمریکا رادربرخی فناوریهای حساس درچین ، ممنوع کرده بود.
جنگ تجاری آمریکا-چین که ازسال 2018 آغازشد، پیامدهای دردناکی برای هردوکشورداشته است. این جنگ ، رشد اقتصادی آمریکا راکند کرده وتغییری درکسری تجاری این کشورایجاد نکرده است. مطالعات انجام شدن نشان می دهد که شرکتهای آمریکائی ، بازندۀ اصلی جنگ تعرفه ها هستند. بازارعظیم 3/1 میلیارد نفری چین می تواند تاحدود زیادی ، فشارناشی از تعرفه های آمریکا بر تولیدات چینی رادفع نمایداما دولت چین معتقد است که مردم این کشور ، هنوزبه اندازۀ کافی خرج نمی کنند ولذا ، مشوق هائی رابرای برای خرید لوازم مصرفی و ابتکاراتی چون تشکیل " قطارهای نقره ای " برای سفربازنشستگان درنظرگرفته تا موجب افزایش مصرف داخلی گردد. تعرفه های ترامپ موجب شده که حزب کمونیست چین ، باانگیزه ای بیشتر به دنبال آزادسازی ظرفیت مصرف داخلی باشد. چین که مشهوربه " کارخانۀ جهان" است ، حالا درپی آن است که باسرمایه گذاریهای میلیاردی ، به کارخانه ای بسیارپیشرفته ترتبدیل شود. این کشور درحال حاضر ، 60 درصد عناصرخاکی کمیاب جهان راتولید و90 درصد آهنرباهای خاکی کمیاب راپردازش می نماید. درحالیکه چین ، فرآیند تولید رابه سایرنقاط جهان منتقل می کند ، آمریکا مجبوراست تحت سیستم فعلی ، کالاهای چینی رااز سایرشرکای تجاری چین مانند مکزیک وویتنام خریداری نماید. کشاورزان آمریکائی نیز اززخم تعرفه های ترامپ درامان نمانده اند. سهم کشاورزان این کشورازصادرات سویا به چین ، از 40 به 20 درصد کاهش یافته وچین توانسته است این خلاء را ازطریق واردات سویا از برزیل جبران کند. اکنون برزیل ، بزرگترین صادرکنندۀ سویا به چین می باشد.
مقامات آمریکائی و شرکتهای این کشور ، مدتهاست که شرکتهای چینی رابه سرقت مالکیت معنوی ، توسعۀ محصولات تقلّبی ، تولید بد افزارهای غیرقانونی ، دسترسی به اسرارتجاری ، وانتقال اجباری فناوری بعنوان پیش شرط انجام تجارت باچین ، متهم می کنند. شرکتهای آمریکائی تلاش می کنند تازنجیره های تامین خود راازچین منتقل کنند اما درپیداکردن زیرساختها ونیروی کارماهروارزان درسایرنقاط دنیا ، بامشکل روبرو شده اند. تسلط تولیدکنندگان چین برتمامی مراحل زنجیرۀ تامین ، برای این کشور، برتری چند ده ساله ای ایجاد کرده که بازسازی وتقلید آن ، به آسانی میسّرنیست. تجربۀ بی نظیرچین درزنجیرۀ تامین وحمایتهای گستردۀ دولتی ، این کشوررابه رقیبی سرسخت درنبرد تجاری تبدیل کرده است. بنظرمی رسد پکن ازهمان دورۀ اول ریاست جمهوری ترامپ ، خودرابرای این رویاروئی آماده کرده باشد. اقتصاددانان معتقدند که چین پس ازپیوستن به سازمان تجارت جهانی ، باانباشتن ذخائرارزی خود به دلار ، ارزش یوان رابطور تصنّعی پائین نگهداشته تاصادرات ازکشورارزانتر ازواردات ازآمریکا تمام شود. این سیاست ، برکسری تجاری آمریکا باچین می افزاید. چین از سال 2025 ، یکی ازپیشرفته ترین مدلهای هوش مصنوعی جهان رابه بازارعرضه کرده که باهزینۀ بسیارارزانتر وبهره وری انرژی بسیاربالاتر نسبت به رقبای غربی ، بانمونه های آمریکائی رقابت می کند.
تاکنون مصرف کنندۀ آمریکائی ، ازقیمتهای پائین تر محصولات چینی سود برده است وشرکتهای آمریکائی نیز ازدسترسی به بازار عظیم چین منتفع گردیده اند. روابط تجاری آمریکا-چین ، بیش از 6/2 میلیون شغل درآمریکا ایجاد کرده است.شرکتهای چینی نیز دهها میلیارددلار در صنایع مختلف آمریکا سرمایه گذاری کرده اند. این سیاست ، چین رابه دومین قدرت اقتصادی جهان تبدیل کرده وصدها میلیون نفررا ازورطۀ فقرنجات داده است. معهذا جنگ تجاری میان چین وآمریکا ، صرفاً به تعرفه ها یاعدم توازن تجاری مربوط نمی شود بلکه بازتاب برخورددو مدل اقتصادی ، دونظم سیاسی ، ودورویکردمتفاوت جهانی است. جنگ تجاری آمریکاوچین ، یک شبه آغازنشد. این جنگ ، محصول دهه ها ادغام اقتصادی همراه باتنش برسرکسری تجاری ، مالکیت فکری ، یارانه های دولتی ، ودسترسی به بازاراست. بنابراین جنگ تجاری فعلی ، کمتربه سویا وفولاد واقلام مشابه مربوط است وبیشتربه آیندۀ رهبری جهان مربوط می شود. معهذا شی جین پینگ بارها اعلام کرده که چین آمادۀ مذاکره است اما همزمان هشدارداده که اگرشرائط ایجاب کند " تاآخرخواهد جنگید! "
منابع ومآخذ
1)the US-China trade relationship , www.cfr.org
2)China is celebrating victory against American trade warriors , www.economist.com
3)US-China relations in the Trump-2 , www.china-briefing.com
4)understanding the US-China trade relationship , www.uschina.org
5)US-China trade ties deepen amid challenges , www.globaltimes.cn
کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037