مهندسی سکوت
مهندسی سکوت
(قدرت سایبری درخدمت خاموشی دیجیتال)
از18 دی ماه 1404 که اعتراضات سراسری به فروپاشی اقتصادی وتورم ،و درخواست برای تغییر رژیم ایران آغازشد ، مقامات ایرانی یکی از طولانی ترین قطعی های اینترنت درتاریخ این کشوررا رقم زدند که بیش ازسه هفته به طول انجامید وهنوز کم وبیش ادامه دارد. اکنون زمزمه هائی به گوش می رسد که به موجب آن ، گویا قراراست وضعیت کجدارمریض اینترنت درایران ، تانوروز ادامه پیداکند. این تعطیلی ، نود میلیون نفرمردم ایران رادرتاریکی مطلق ارتباطی واطلاعاتی فروبرد. هدف اصلی ازاین تعطیلی ، جلوگیری ازانتشاراخبار مربوط به سرکوب خشونت باری بود که هزاران کشته برجای گذاشت.
حکومت ایران نشان داد که باتسلط برزیرساختهای ارتباطی ، می توان کنترل دیجیتال رابه ابزاری درخدمت مدیریت جامعه تبدیل کرد. این تجربه نشان داد که تسلط برزیرساختهای ارتباطی ، می تواند به اندازۀ نیروی مادی ، درسرکوب نقش داشته باشد. استفادۀ نظام مند ازقابلیتهای پیشرفتۀ سایبری ونظارتی برای نفوذ به پلاتفرمهای رمزگذاری شده ، نقشه برداری ازشبکه های مخالف ، وسرکوب مقاومت درمراحل اولیۀ آن کاربرد دارد. حملات تروریستی 7 اکتبر2023 ، به جهان نشان داد که وقتی دولتها به اطلاعات دیجیتال به موقع وبه روز دسترسی نداشته باشند ، چه چیزی ازدست می رود! اما درپی این حادثه ، اطلاعات سایبری وسیگنالی وتحلیل داده ها به کمک هوش مصنوعی ، نقش اساسی درشناسائی حرکات تروریستها ویافتن گروگانها ، ایفاء کرد. آمریکا نیزاکنون قابلیتهای سایبری را درمرکز دکترین امنیت ملی خود قرارداده ودرحال آماده سازی یک استراتژی ملی سایبری می باشد.
دردهۀ گذشته ، تهران واحدهای سایبری خودراگسترش داده وبرقابلیتهای تهاجمی خویش برای هدف قراردادن دشمنان داخلی وخارجی افزوده است. هدف ازاین اقدامات ، مصون نگهداشتن رژیم ازفشار ، مدیریت اطلاعات ، وتحمیل هزینه بردشمنان است. درواقع پس ازجنبش سبز(1388) ، نظارت دیجیتال وفیلترینگ ، بجای یک اقدام اضطراری وموقت ، به جزء لاینفک سیستم امنیتی ایران تبدیل شد ودرجنبشهای بعدی (1396، 1398، و1401 ) ، باتاکتیکهای خیابانی تلفیق گردید ولایه های جدیدی به آن اضافه شد. تلاشهای امنیتی ایران درفضای مجازی که زمانی برنیروهای امنیتی ، خاموشی فوری اینترنت ، فیلترینگ وانتشاراطلاعات غلط استواربود ف اکنون به سیستمهای نظارتی ، طراحی کنترل شبکه وروشهای ضد اتصال وارداتی ، وابسته شده است. دکترین نظام " جنگ نرم " که مبارزه برای جلب قلبها واذهان است ، خاموشی اینترنت را یک تاکتیک می داند که هدف آن قطع خطوط تدارکاتی ( اطلاعاتی ) دشمن است. باقطع این ارتباط ، ازگسترش ویروسی اعتراضات جلوگیری می شود ومعترضین درمناطق مختلف ، منزوی می گردند وجنبش ، مقیاس سراسری بخود نمی گیرد. خاموشی اینترنت ، هماهنگی بین شبکه های اعتراضی رامختل کرده ، گردش شواهد را کند نموده ودید خارجی را درزمانی که سرکوب ابعاد خشونت آمیز بخود می گیرد ، محدود می کند. بدین ترتیب ، اینترنت که زمانی نیروئی غیرقابل توقف برای " دموکراسی سازی" تصور می شد، اکنون به ابزاری دردست رژیمهای خود کامه برای نظارت وکنترل شهروندان تبدیل شده است – آنچه که ازآن به عنوان " شبکۀ حلال اطلاعات" یاد می شود.
برای درک خاموشی اینترنت درایران ، نخست باید زیرساختهائی راکه این امکان رافراهم می سازند، شناخت. باظهور فناوری دیجیتال جهانی ، امکان بسیج سریع اعتراضات ودورزدن کانالهای رسانه ای سنتی تحت کنترل دولت به کمک ارتباطات دیجیتال ، فراهم شده است. برای مقابله بااین پدیده ف حکومتهای تمامیت خواه ، ازقابلیتهای پیچیدۀ رهگیری ، فیلترینگ وخاموش کردن اینترنت برای سرکوب مخالفان سیاسی وکنترل جریان اطلاعات استفاده می کنند. این دولتها ، میلیاردها دلار برای رد یابی کاربران اینترنت ، بازسازی ایمیل ها ، مسدود کردن ترافیک اینترنت ، ودستکاری صفحات وب ، هزینه می کنند. ایران دراجرای این پروژه ، ازتجربۀ چین وروسیه ، البته بطورافراطی ودرجهتی ناصواب ، سود می برد. چین ، با"دیوار آتشین بزرگ " خود ، تقریباً تمامی پلتفرمهای خارجی رامسدود کرده وجایگزینهائی چون بایدو (Baidu) ، وی چت (WeChat) و ویبو(Weebo) راکه ازنظرکیفیت وکاربرپسندی ، بانمونه های غربی رقابت می کنند ، بجای آنها نشانده است. درروسیه ، پلاتفرمهای خارجی مانند گوگل و واتساپ ، همچنان دردسترس می باشند وکاربران میان این پلاتفرمها وپلاتفرمهای داخلی ، حق انتخاب دارند. اما درایران ، چنین پلاتفرمهائی موجود نیست. درروسیه نیز موتورجستجوی " یاندکس" (Yandex)نمونه ای موفق از پلتفرم بومی است که اکنون علاوه برروسیه ، دربلاروس ، قزاقستان ، وبرخی دیگراز جمهوریهای مشترک المنافع ، پیشروست. این پلتفرم ، باسهم 57 تا 60 درصدی بازار، گوگل رادرسال 2025 پشت سرگذاشت وبه دلیل کیفیت بالا ، رقابت پذیری با سرویسهای جهانی ، ونبود فیلترینگ ، جایگاه قدرتمندی کسب کرده است. اکنون درسطح جهان ، واتساپ با79/2 میلیارد کاربرفعال درماه ، محبوبترین پیامرسان محسوب می شود. درمقابل، وی چت بابیش از 3/1 میلیارد کاربرفعال درماه، عمدتاً درچین وشرق آسیا رواج دارد. تفاوت این دو ، در خدماتی است که ارائه می دهند. واتساپ یک پیامرسان بین المللی باتمرکز برسادگی وارتباط است درحالیکه وی چت ، به عنوان یک سوپراپیلیکیشن عمل می کند وخدماتی چون پیامرسانی ، پرداخت ، خدمات شهری وغیره رادریک پلتفرم یکپارچه جمع کرده است. پلتفرمهای داخلی ایران ، درمقایسه با واتساپ ، یاندکس ، یاوی چت ، بسیارمحدود بوده وازکیفیتی نازل برخوردارند ضمن اینکه اعتماد کاربران رانیزبا خود ندارند.
شرکت اصلی دخیل درخاموشی اینترنت ایران ، شرکت " ابرآروان"( Arvan Cloud ) است که ارائه دهندۀ خدمات ابری درداخل کشوراست واکثرسازمانهای دولتی ، بانکها وپلتفرمهای دولت الکترونیک راپوشش می دهد. قلب این سیستم ، درشهرک فناوری پردیس در20 کیلومتری شمالشرق تهران قرار دارد که یک ساختارزیرزمینی مقاوم دربرابر حملات موشکی وهوائی می باشد. تمرکز زیرساختها دراین مکان، کارنظارت وکنترل ترافیک اینترنت راآسان می کند. خاموشی اینترنت، بویژه اگرطولانی باشد ، کاربران رابه ناچاربسوی پلتفرمهای داخلی چون بیل (Bale) ، روبیکا (Rubika) ، و ایتا (Eitaa) سوق می دهد. نهاد نظارت کننده می تواند ازاین طریق ، به پیامهای خصوصی کاربران دسترسی مستقیم پیداکند. خاموشی اینترنت، کاربران رامانند گلۀ گوسفند به آغل می برد- جائی که می توان آنها رابهتر دید وشمارش کرد.
ابزارهای بالقوه ای نیزبرای پوشش شهرهای بزرگ ازنظر نویزالکترومغناطیسی وجود دارند که حتی می توانند در " استارلینک " نیزاختلال ایجاد کنند. این ابزارها ، سانسور راازلایۀ نرم افزاری ومسیریابی ، به لایۀ فیزیکی (طیف رادیوئی) منتقل می کنند. تجهیزات تشخیص سیگنال (Goniometer) که برروی ون های پلیس نصب می شوند ، اینکارراانجام می دهند و باترکیبی از پارازیت وترورفیزیکی ، خطراینترنت ماهواره ای رابطورموثرخنثی می کنند. روسیه درجنگ اوکراین توانست باایجاد پارازیت ، استارلینک اوکراین رامختل کند. شاید این تجربه دراختیارایران نیز قرارگرفته باشد. ازاین گذشته ، دروضعیتی که اینترنت کاملاً قطع است ، اگرکسی وصل باشد ، به آسانی شناسائی می شود ویاباارسال پارازیت مختل می گردد.معهذا ، اینترنت مثل برق نیست که بایک کلید قطع ووصل شود. کنترل کامل این اکوسیستم، هزینۀ بسیاربالائی دارد وذاتاً نیز شکست پذیر وقابل نفوذ است.
اکنون بنظرمی رسد دولت ایران ، محدودیتهای اینترنت راکاهش داده امالغو نکرده است. قطع ووصل های مکرر اینترنت درایران بعد ازسه هفته خاموشی کامل ، به این دلیل است که دولت قصد دارد یک سیستم مسدود سازی محتوا رابا آزمون وخطا توسعه دهد. به گزارش " فیلترواچ " (Filterwatch) که ترافیک اینترنت ایران رارصد می کند، برخی خدمات مانند موتورجستجوی گوگل ، و چت جی بی تی ، به صورت محدود دردسترس قرارگرفته اند اما اغلب آنها ناپایدارهستند وپلتفرمهای پیامرسان نیزبه دشواری قابل استفاده اند. گفته می شود قطعی اینترنت درایران ، روزانه 36 میلیون دلار هزینه برجای می گذارد.
منابع ومآخذ
1)Iran appear to ease internet blackout as cost of shutdown mounts , www.theguardian.com
2)why Iran keeps turning off the internet during mass protests , www.theconversation.com
3)what irans digital blackout reveals about cyber power , www.hudson.org
4)the technology of repression , www.lowyinstitute.org
5)strategic implications of irans 2026 internet blackout , www.falconfeeds.io
کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037