روایت رستگاری
روایت رستگاری
نگاهی به زندگی وآثار " ویلیام فالکنر"
جنوب آمریکا منطقه ای است که سنتهای اجتماعی وفرهنگی خاص خود راداراست. ایالتهای لوئیزیانا ، آلاباما ، می سی سی پی ، جورجیا ، و کارولینا، ازبسیاری جهات بادیگرایالات آمریکا فرق دارند.اگرچه جنگ داخلی 1865 سرانجام به پایان گرفتن رسمی استقلال سیاسی این ایالات منجرشد اما جنوب آمریکاتاامروز همچنان فاصلۀ خود راباشمال این کشور حفظ کرده است. تمایزات فرهنگی ، جایگاه ویژه ای دراین تفاوتها دارد. تاسال 1920 ، هیچ نویسندۀ سرشناسی دراین منطقه ظهور نکرد تااینکه دراین دهه، آمریکا شاهد ظهور نویسنده ای توانا ازخطّۀ جنوب بود که نه تنها درسراسرکشور ، بلکه درسراسرجهان نیزاشتهارفراوان کسب نمود : ویلیام فالکنر (William Faulkner) !
ویلیام درسال 1897 درشهرکی کوچک درایالت می سی سی پی چشم به جهان گشود. سالهای نخست مدرسه برای او باموفقیت قرین بود اما ازکلاس چهارم وپنجم، فالکنربتدریج گوشه گیرشد ونسبت به تکالیف مدرسه بی توجهی نشان داد. ویلیام نوجوان ، ساعتها پای صحبت سالمندان می نشست وبه داستانهای ایشان دربارۀ جنگ داخلی ، برده داری ، کوکلس کلان ، وتاریخ خانوادۀ فالکنر گوش فرامی داد واین روایات رابخاطرمی سپرد تابعدها درآثارخود ازآنها استفاده نماید. ویلیام خیلی زود علاقۀ خویش رابه ادبیات نشان داد. او مدرسه راترک کرد وبه کاردربانک پدربزرگش مشغول شد اما بخش اعظم وقت خویش راصرف مطالعۀ ادبیات مدرنی می کرد که دوستانش دردانشگاه می سی سی پی دراختیاراومی گذاشتند. فالکنربرای گریز اززندگی یکنواخت ، سعی کرد به نیروی هوائی بپیوندد اما به دلیل کمی وزن وکوتاهی قد پذیرفته نشد. وی که شیفتۀ پروازبود ، داوطلبانه به نیروی هوائی کانادا پیوست اما قبل ازپایان دورۀ آموزشی ، جنگ جهانی به پایان رسید. تجربۀ فالکنردراین دوره ، الهام بخش برخی ازداستانهای او گردید. فالکنرپس از بازگشت به خانه، باجدّیت به سرودن شعرپرداخت وبرخی ازاین اشعاررا درمجلات ادبی به چاپ رساند. فالکنرحتی موفق شد یک مجموعه شعربنام "خدایگان مرمرین " منتشرنماید. اما بدیهی بود که او نمی توانست فقط ازطریق نوشتن امرارمعاش نماید لذا بعنوان کارمند پست دردانشگاه می سی سی پی مشغول کارشد. اما دیری نگذشت که ازاین شغل کناره گیری کرد ودراستعفاء نامۀ خود نوشت : " تازمانی که یوغ سرمایه داری رابه گردن دارم ، باید زندگی ام راطبق خواسته های مرفهین وثروتمندان شکل دهم واین باروحیات من سازگار نیست."
دوستی ومعاشرت فالکنر بانویسندۀ بزرگی چون "شروود آندرسون " (Sherwood Anderson) به وی کمک کرد تابه نوشته هایش جهت درست بدهد. آندرسون مباحثات فراوانی با فالکنر داشت ووی رابه نوشتن تشویق می کرد ودرانتشاراین نوشته ها نیزبه اویاری می داد. " مواجب بخورونمیر"(Soldiers pay) (1926) که داستانی دربارۀ بازگشت یک کهنه سربازجنگ وسرخوردگیها وناامیدی های اوست ، بااستقبال روبرو نشد اما راه رابرای انتشار آثاراو هموارنمود. ازاین زمان به بعد ، فالکنر تقریباً هرسال یک رمان منتشرکرد. بعلاوه او درنشریاتی چون " ساتردی ایونینگ پست " (Saturday evening post) داستانهای کوتاه خود رامنتشرمی نمود. هرچه فالکنر بیشترمی نوشت ، بیشتراحساس می کرد که یک موضوع بیشترازدیگرمباحث ، روح وذهن اورابخود مشغول می کند : سقوط جامعۀ کهن درباتلاق مدرنیسم ! رمان " خیاط " که درسال 1929 منتشرشد ، انعکاسی ازاین نگرانی بود. داستانهای این رمان ، درنقطه ای دورافتاده ازایالت می سی سی پی اتفاق می افتد. اغلب داستانهائی که فالکنر ازاین به بعد نوشت ، درمجموعۀ " تمبریادبود ازسرزمین مادری " جمع آوری گردیده است. سرزمین مادری درقاموس فالکنر ، منطقه ای است که حتی ازعرصۀ جغرافیا نیزپاک شده است. قهرمانان آثارفالکنر ، برده های آزاد شده ، اعقاب برده ها ، سفیدپوستان تهی دست ، جنوبی های طبقۀ کارگر واعیان واشراف می باشند. دررمانهای " خشم وهیاهو " ، " گوربه گور " ، و " روشنائی ماه اوت " ، وی سرنوشت چند خانواده ازمناطق جنوبی آمریکا راطی چند نسل متمادی به تصویرمی کشد. روشنائی ماه اوت ، یک داستان تراژیک خارق العاده است. رمان دربارۀ دختری سغید پوست است که ازمعشوق اش باردارمی شود. فالکنردراین کتاب ، مسائل مختلف نژادی ، مذهبی ، جنسیتی ، وطبقاتی جنوب آمریکا رابه تصویرمی کشد. این کتاب توسط " صالح حسینی " بفارسی ترجمه شده است. فالکنر درنگارش داستانهای خود از سبکی خاص تبعیت می کرد. خوانندۀ آثاراو احساس می کند که نویسنده ، جنوب رابخوبی می شناسد.
نخستین رمان فالکنر " مواجب بخورونمیر" بود که سبکی جاه طلبانه دارد وبشدت تداعی کنندۀ احساس بیگانگی سربازانی است که ازجنگ جهانی اول به دنیای غیرنظامی بازمی گردند. کتاب " پرچمها درغبار " که درهمین ایام نوشته شد ، تا پس ازمرگ فالکنر منتشرنشد.(1973) کتاب خشم وهیاهو ، آیندۀ فالکنر رابعنوان نویسندۀ طراز جهانی تثبیت کرد. فالکنر این کتاب رادرخشانترین اثرخود می داند. این اثر چهاربخش دارد که هریک توسط یک راوی بیان می شود. دراین داستان ، 59 مونولوگ اززبان 15 راوی ، به سبک جریان سیّال ذهن ، ارائه می شود. ترجمه های متعدد ازاین اثربفارسی دردست است که ترجمه های " صالح حسینی" و " بهمن شعله ور " ازبقیه شاخص ترند. رمان " گوربه گور " که به درگیری درونی یک خانوادۀ سفید پوست فقیر می پردازد ، سیستماتیک ترین رمان جند صدائی فالکنر ونقطۀ اوج تجربه گرائی اولیۀ او محسوب می شود. کتاب داستان خانوادۀ فقیری لست که قصددارد به وصیت عزیز ازدست رفتۀ خود ، جامۀ عمل بپوشاند. نجف دریابندری این کتاب رابفارسی ترجمه کرده است. رمان " حریم " درمورد تجاوز وحشیانه به یک دانشجوست. این کتاب ، علیرغم اینکه فالکنر آنراصرفاً برای کسب درآمد نوشت ، اثری جدّی محسوب می شود. رمان "ابشالوم" (1936) باداشتن پایانی باز ، داستان عالی مدرنیستی فالکنرشناخته می شود. برخی منتقدین ، ابشالوم رابرترین اثرفالکنردانسته اند. شخصیت اصلی این داستان ، مرد فقیری است که به مال وثروت می رسد وباخانواده ای آبرومند ازدواج می کند اما جاه طلبی ، زندگی او وخانواده اش رابه تباهی می کشد. فالکنردراین کتاب ، ازاسطوره ها ونمادهای گوناگون برای تاثیرگذاری بیشترداستان درچهارچوب سبک جریان سیّال ذهن سود می برد. این کتاب توسط صالح حسینی بفارسی ترجمه شده است. رمان " نخل های وحشی " (1939) ازنظرتکنیکی بسیارپرماجراست. فالکنر دراین رمان ، به داستان شهر خیالی " یوکناپاتافا " بازمی گردد که نخستین بارآنرا دردهۀ 1920 به تصویرکشیده بود. ازآن زمان به بعد، فالکنر داستان تعداد قابل توجهی ازرمانهایش را دراین شهرخیالی روایت کرد. رمان " شکست ناپذیر" داستانی نسبتاً متعارف دارد اما رمان "دهکده" که اولین جلد ازسه گانۀ اپیزودیک فالکنراست ، شاهکاری بزرگ محسوب می شود. اثرمهم دیگرفالکنر " برخیزای موسی " (1942) است که درآن مباحثی چون استثمارنژادی وجنسیتی مطرح می شود. این کتاب قراربود مجموعه داستان کوتاه باشد اماپیوند گسترده میان داستانهای آن ، این مجموعه رابه رمان تبدیل کرده است. این کتاب شامل 7 داستان است ونام آن ازیکی ازسروده های مذهبی سیاهپوستان آمریکا گرفته شده است. کتاب توسط صالح حسینی بفارسی ترجمه شده است. " ناخوانده درغبار" طرح دوبارۀ مسائل نژادی است. فالکنردرحالیکه عمیقاً باظلمی که سیاهپوستان درایالتهای جنوبی متحمل می شوند ، همدردی نشان می دهد ، احساس می کند که این وضعیت باید توسط خود جنوبی ها وبدون مداخلۀ شمال اصلاح شود. " قابل حمل " (1946) شهرت آمریکائی فالکنرراکه همیشه ازشهرت او دراروپا عقب بود ، تقویت کرد. "مرثیه ای برای یک راهبه "(1951) و " یک افسانه " ، پس ازدریافت جایزۀ نوبل منتشرشدند.با رمانهای " شهر " (1957) ، و " عمارت " (1959) ، فالکنر سه گانۀ اپیزودیک خود رابه پایان رساند ودیدگاه روایی خویش راتغییرداد. درسال 1962 ، فالکنر رمان متمایز " حرامیان " رامنتشرکرد ویک ماه بعد ازانتشاراین کتاب ، بعلت افراط درنوشیدن الکل وهمچنین صدمات ناشی ازسقوط ازاسب ، در64 سالگی به سکتۀ قلبی درگذشت. کتاب حرامیان برای فالکنر ، دومین جایزۀ پولیتزر رابه ارمغان آورد. فالکنرپیش ازانتشاراین کتاب گفته بود که پس ازچاپ آن ، نویسندگی رابرای همیشه کنارمی گذارد. قهرمان 11 سالۀ این کتاب ، در روستائی درمی سی سی پی زندگی می کند وبه خانواده ای متمول تعلق دارد که اولین اتوموبیل رابه منطقه آورده است. او بااصراریکی ازدوستانش ، اتوموبیل پدررامی دزدد وراهی ممفیس می شود اما درمیان راه متوجه حضوریکی ازکارگران اصطبل دراتوموبیل می شود واین سه ، باماجراهای ناخوشایندی روبرو می شوند. فالکنردراین کتاب ، قدم های اولیّه برای تغییر جامعۀ روستائی رابه تصویرمی کشد. این کتاب به قلم تورج یاراحمدی بفارسی ترجمه شده است. " یک گل سرخ برای امیلی " ، داستان زندگی زنی بنام امیلی است که متعلق به یک خانوادۀ اشرافی منطقه می باشد. هریک ازراویان داستان ، امیلی رااز دید خود توصیف می کند اما درپایان ، چیزی جز تصویری نیمه تمام ازامیلی ، درذهن خواننده باقی نمی ماند. این کتاب توسط نجف دریابندری به فارسی ترجمه شده است. " رکوئیم برای یک راهبه " (Requiem for a Nun) رادرواقع ادامۀ رمان " حریم " می دانند. این کتاب ، یکی ازتاثیرگذارترین آثارفالکنراست تاجائیکه " آلبرکامو " باالهام ازآن ، نمایشنامه ای نوشته است. داستان این رمان درناحیۀ خیالی یوکناپاتافا اتفاق می افتد. قهرمان داستان زن جوانی است که علیه خدمتکارش شهادت دروغ داده است. این کتاب توسط شاپور بهیان به فارسی ترجمه شده است. "میس جنی وزنان دیگر " مجموعه ای ازچند داستان کوتاه است که شخصیتهای محوری همۀ آنها زن می باشند وخواننده درخلال داستانها ، بامشکلات ورنجهای زنان آشنا می شود. داستانهای این مجموعه ، جنبه های اجتماعی قدرتمندی دارند. این کتاب بوسط احمد اخوت به فارسی ترجمه شده است. " این یازده تا " مجموعه ای از 11 داستان ویلیام فالکنر است که توسط احمد اخوت جمع آوری وترجمه شده اند. فالکنر درطول زندگانی خود حدود یکصد داستان کوتاه نوشت که تعدادی ازآنها دراین مجموعه گردآوری شده است.
اما فالکنر بارئالیسم کلاسیک فرسنگها فاصله دارد ومانند آن ، داستان خود راازابتداء تاانتها ، اززبان یک راوی بیان نمی کند. دررئالیسم جادوئی فالکنر ، زمان درهم تنیده شده وبصورت خطّی نیست. درآثاراو ، گذشته وحال وآینده درهم تنیده می شوند. داستانهای فالکنر ، بیشتردرقالب مونولوگ بیان می شوند. اغلب آثاراو ، حول مسائل جنجالی زمانش ( نژاد ، طبقه ، سکس ) دورمی زند ومالامال از مونولوگهائی است که توسط راویان متعدد درزمانهای مختلف بیان می شوند. در سالهای رکود بزرگ دهۀ 1930 ، کتابهای فالکنر به فروش نرفت واو مجبورشد برای گذران زندگی ، پیشنهاد هالیوود رابرای نوشتن فیلمنامه بپذیرد وتاسال 1950 چندین فیلمنامۀ بزرگ ومشهور بنویسد. بهترین اثرهالیوودی فالکنر "خواب بزرگ" درسال 1946 بود که بابازیگری همفری بوگارت به نمایش درآمد. اشتهارومحبوبیت فالکنر ازدهۀ 1940 آغازشد وبتدریج نام وی درکنارارنست همینگوی بعنوان محبوب ترین نویسندۀ آمریکائی مطرح گردید بااین تفاوت که درمقابل شیوۀ مینی مالیستی همینگوی ، فالکنر ازجریان سیّال ذهن بهره می گرفت. اوج این محبوبیت زمانی بود که فالکنردرسال 1949 جایزۀ ادبی نوبل راازآن خود کرد. اودرحالی این جایزه رادریافت نمود که ارنست همینگوی نیز نامزد دریافت آن بود. فالکنرتاهنگام مرگ درجولای 1962 ، یک لحظه ازنوشتن دست برنداشت وداستانهای مشهور " پیرمرد " و "خرس " حاصل این دوران بود. فالکنر بعد ازدریافت جایزۀ نوبل ، بعنوان نویسنده ای تاثیرگذار در ایران وجهان شناخته شد. آثارش درهمان سالها که مصادف با دهۀ 1340 درایران بود ، بفارسی ترجمه شدند ونویسندگان زیادی ازفالکنر تاثیر پذیرفتند. صادق چوبک و هوشنگ گلشیری ازجمله نویسندگانی بودند که بسیارازفالکنر تاثیرپذیرفتند ومعروفترین آثارخود رابنام " سنگ صبور" و " شازده احتجاب " رابه سبک فالکنرنوشتند. صالح حسینی ، نجف دریابندری ، واحمد اخوت ، مهمترین آثارفالکنر رابه نثر روان فارسی ترجمه کردند. غلامحسین ساعدی نیزشاهکار " عزاداران بیل " راتحت تاثیرسبک رئالیسم جادوئی وجریان سیّال ذهن به نگارش درآورد. درسالهای بعد ، محمود دولت آبادی ، شهرنوش پارسی پور وبسیاری دیگر ازنویسندگان ایران ، درخلق آثارخود ازویلیام فالکنر تاثیرپذیرفتند.
ویلیام فالکنر، چهرۀ درخشان ادبیات امروزآمریکاست ونمی توان بدون مراجعه به آثاراو ، تصویرروشن وکاملی اززندگی در جنوب آمریکا ارائه داد. اما فالکنر هیچگاه خود را فقط نویسندۀ جنوب نمی دانست. اوبویژه دردوران اخیر زندگی خود، ازفرد گرائی افراطی جوانی اش فاصله گرفت وبه تمامی مسائل مبتلابه بشریت پرداخت. اوسرخورده از وعده های سرمایه داری آمریکا سرود:
آسمان آمریکا که زمانی عرش بیکران آزادی بود
وهوای آن نسیم جانبخش رهائی بود ،
اکنون فشارسهمگینی را
برای برانداختن آزادی
متحمل می شود.
منابع ومآخذ
1)Best books by William Faulkner , www.culturetrip.com
2)William Faulkner , www.wikipedia.org
3)writings of William Faulkner , www.sites.prh.com
4)نگاهی به کتابهای ویلیام فالکنر ، www.iranketab.ir
5)دکترمیترا ، رئالیسم وضد رئالیسم درادبیات ، انتشارات نیل ، تهران 1354
6)یوری کوالف ودیگران ، ادبیات آمریکا ودوانقلاب ، ترجمه محمد تقی فرامرزی ، انتشارات نگاه ، تهران 1358
7)ف.م.هاشمی ، ویلیام فالکنر125 ساله شد ، www.fmohammadhashemi.blogfa.com
8)ف.م.هاشمی ، جادوی رئالیسم یا رئالیسم جادوئی ، www.fmohammadhashemi.blogfa.com
9)ماکس رافائل ، نگاهی به تاریخ ادبیات جهان ، ترجمه محمد تقی فرامرزی ، انتشارات شباهنگ ، تهران 2537
کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037