ربع قرن بی عدالتی درگوانتانامو
ربع قرن بی عدالتی در " گوانتانامو "
ربع قرن ازحملات تروریستی 11 سپتامبر2001 وتاسیس بازداشتگاه نظامی بدنام آمریکا درخلیج " گوانتانامو " (Guantanamo Bay) می گذرد. قصد آمریکا ازاحداث این بازداشتگاه ، برپائی زندانی دورازنظارت عمومی وشمول قوانین داخلی وبین المللی بود. اگرچه بعدها ، بیشترزندانیان این بازداشتگاه به مکانهای دیگرمنتقل شدند اما ، هنوز دهها زندانی دراین زندان به سرمی برند که آمریکا آنها را افراد خطرناک ودشمن قسم خوردۀ این کشورمی داند. برخی اززندانیان گوانتانامو بعدها گفتند که بطورغیرقانونی وبدون طی کردن مراحل قانونی بازداشت شده ودرمعرض انواع واقسام سوء رفتارهای فیزیکی ، روانی وحتی شکنجه قرارگرفته اند. لذا به نظر منتقدین، گوانتانامو ضربه ای جدّی برنفوذ واعتبار اخلاقی آمریکا درجهان وارد آورده است. یکی ازاین افراد ، " ابراهیم القوزی " راننده ومحافظ " بن لادن " است که پس از10 سال زندان درگوانتانامو ، آزاد شد وبه سودان بازگشت. دیگری " محمد ولد صلاحی " است که درنوامبر2001 درموریتانی دستگیر وپس ازچند بارنقل مکان، 13 سال ازعمرخود رادرگوانتانامو گذراند وچند سال پیش اززندان آزاد شد. " منصورالضیفی " هنرمند یمنی که پس از 15 سال زندان ازگوانتانامو آزاد شد ف ازشرائط غیرانسانی این زندان گفته است.
سیاستهای ضد تروریستی آمریکا تاکنون بسیارمورد بحث وانتقاد قرارگرفته است ومسائل مربوط به گوانتانامو همیشه بخش مهمی ازاین مباحث بوده است. حملات تروریستی 11 سپتامبر ، شوک سیاسی وامنیتی سهمگینی برجهان وارد آورد و شبح ترس رابردنیاحاکم گرداند.تاآنزمان ، هیچ قدرت خارجی یابازیگرغیردولتی نتوانسته بود چنین تلفات سنگینی برغیرنظامیان آمریکائی درخاک این کشوروارد اورد. این اتفاق ، زنگ خطررا برای دیگرمراکزقدرت درجهان بصدا درآورد. پس ازحملات ، مقامات امریکائی ازبیم تکرارحملات تروریستی باسلاحهای بیولوژیک ، شیمیائی وحتی اتمی ، به تکاپو افتادند. چند ماه بعد ، تلاش یک تروریست برای انتقال مواد منفجرۀ جاسازی شده درکفشش به داخل هواپیما ، ناکام ماند. این حوادث ، زمینه ساز اقداماتی گردید که ایجاد بازداشتگاه گوانتانامو ، یکی ازآنها بود. درپاسخ به این نگرانیها ، دولت جورج بوش دوتصمیم اتخاذ کرد. اول انتخاب محل یک بازداشتگاه جدید ودوم ، اعلام اینکه کنوانسیونهای ژنو درمورد زندانیان القاعده وطالبان صدق نمی کنند ولذا آمریکا خود را ملزم به اجرای آنها درمورد این زندانیان نمی داند. البته سالها بعد ، دادگاه عالی آمریکا این استدلال را رد کرد. پیشنهاد تاسیس گوانتانامو ، ازسوی فرماندۀ نیروهای آمریکائی درافغانستان مطرح شد. او ازدولت آمریکا خواست تازندانیان دشمن ، به محلی خارج ازخاک افغانستان منتقل شوند تاتمرکز ارتش برعملیات نظامی قرارگیرد. جورج بوش مکانهای مختلفی رابرای این منظور درنظرگرفت که عبارت بودند از ، یکی ازپایگاههای نظامی آمریکا دراروپا ، پاکستان ، جزائراقیانوس آرام ، ویاحتی کشتی های نیروی دریائی ! اما گوانتانامو ازبسیاری جهات بردیگرگزینه ها برتری داشت. این پایگاه نیروی دریائی آمریکا در کوبا ، به اندازۀ کافی بزرگ وامن بود ومهمتراینکه خارج ازخاک آمریکا قرارداشت ولذا تابع قوانین این کشورنبود. ازسوی دیگر گوانتانامو ، فاصلۀ زیادی باواشنگتن نداشت ومقامات آمریکائی می توانستند به آسانی به آنجا سفر کنند. آمریکا براساس یک اجارۀ بلند مدت باکوبا ، کنترل گوانتانامو رادردست دارد ودرواقع آنجارااشغال کرده است. لذا برای تاسیس زندان ، نیازی به کسب اجازه ازکوبا نداشت.
سرانجام در 27 دسامبر2001 ، " دونالد رامسفلد " وزیردفاع وقت آمریکا ، تاسیس زندان گوانتانامو رااعلام کرد ودوهفته بعد ، نخستین زندانی وارد آنجاشد وبه " کمپ ایکس ری " منتقل گردید که بعدها " کمپ دلتا " نام گرفت. بدین ترتیب، ربع قرن حیات گوانتانامو به نماد شکنجه ، تسلیم واسارت بی انتهاء تبدیل شد. اندکی پس از ورود نخستین زندانی به گوانتانامو، رامسفلد اعلام کرد که " رفتارمابازندانیان ، دربیشترموارد باکنوانسیونهای ژنو انطباق دارد." اما بتدریج نشانه های خلافاین ادعا ظاهرگردید. کمیتۀ بین المللی صلیب سرخ اعلام کرد که کنوانسیونهای ژنو درگوانتانامو نقض می شوند وبسیاری اززندانیان این بازداشتگاه شکنجه می شوند. گزارشگرویژۀ سازمان ملل متحد نیز بااذعان به شکنجۀ زندانیان درگوانتانامو ، برلزوم عذرخواهی واشنگتن وپرداخت غرامت تاکید کرد. عفو بین الملل نیزبارها به نقض قوانین انسانی دراین زندان اعتراض کرده است. ازهمان زمان ، رسانه های آمریکا اعلام کردند که اغلب زندانیان گوانتانامو ، احتمالاً تروریست نیستند. بعدها ، چند تن ازکارمندان سابق اف بی آی ، از 26 مورد بدرفتاری درزندان گوانتانامو پرده برداشتند که بستن دست وپای زندانی بحالت جنینی ، وقراردادن او درمکانهای بسیارسرد وگرم ، ازآن جمله بود. درگزارش سال 2023 گزارشگرویژۀ سازمان ملل متحد درامورحقوق بشر وآزادیهای اساسی، از اسارت بی پایان 780 مسلمان یاد شد که درگوانتانامو مورد نقض فاحش حقوق بشر قرارگرفته اند. ازمیان این افراد تاکنون فقط 7 نفرمحاکمه ومحکوم شده اند وفقط یک نفرازآنها برای محاکمه به آمریکا منتقل گردیده است. دولت بوش ، زندانیان گوانتانامو را " جهادگران غیرقانونی " می نامید ونه اسیرجنگی ! این برخورد، دست آمریکا رادررفتاربااین زندانیان بازمی گذاشت. درجنگ متعارف میان کشورها ، طرفین مخاصمه مجبوربه رعایت مفاد کنوانسیونهای ژنو(1949)، بویژه کنوانسیون سوم دربارۀ اسرای خود می باشند. این کنوانسیونها ، حداقل حقوق بهداشتی وغذائی رابرای اسراء قائل شده ونحوۀ برخورد باایشان را قانونمند می سازد. دراین کنوانسیونها ، دولتها اکیداً ازبرخورد خشونت آمیز با اسراء واعمال شکنجه علیه ایشان منع شده اند. کنوانسیونهای ژنو تاکنون مورد تصویب 196 کشورجهان ازجمله آمریکا ، قرارگرفته اند. اما دولت بوش اعلام کرد که آنها رادرمورد القاعده اجراء نمی کند. دولت آمریکا درنامه ای به شورای امنیت ملی این کشورنوشت : " جنگ باتروریسم ، درفضائی جدید ومتفاوت ازقبل صورت می گیرد." معهذا بوش ازارتش آمریکا خواست تابابازداشت شدگان ، انسانی ومطابق بااصول ژنو رفتارنماید. دولت بوش ، زندانیان گوانتانامو را " تروریستهای خطرناک " می دانست که باید کاملاً منزوی ازجهان نگهداری شوند تانتوانند باالقاعده وطالبان تماس برقرارنمایند.
بسیاری اززندانیان گوانتانامو ، توسط مردم محلی وبه امید دریافت پاداش ، دستگیر وبه آمریکا تحویل داده شده بودند وبرخی ازایشان قبل ازانتقال به گوانتانامو ، ماهها وسالها را درمکانهای مخفی ف تحت بازجوئی سیا سپری کرده بودند. به بازداشتگاههای مخفی سیا ، " سایت سیاه " می گویند. " احمد ربّانی " تبعۀ پاکستان، قبل ازاینکه درسال 2004 به گوانتانامو منتقل شود، 545 روز تحت بازجوئی وشکنجۀ عوامل سیا قرارداشت وتاآن زمان تفهیم اتهام نشده بود. یکی دیگرازنخستین زندانیان گوانتانامو ، " شاکرعامر " بود که برای یک موسسۀ خیریۀ عربستان درافغانستان کارمی کرد. اودرنوامبر2001 دستگیر و13 سال بدون اتهام ومحاکمه درگوانتانامو نگهداری شد تااینکه درسال 2015 آزادشد. آمریکا درمجموع 780 نفررابه گوانتانامو منتقل کرد که همگی مسلمان بودند وآخرین آنها درسال 2008 ازراه رسید. 9 نفرازاین زندانیان جان باختند. دولت آمریکا بیش از 500 زندانی گوانتانامو رابتدریج آزاد کرد. باراک اوباما نیز بیش از200 نفرازآنها به زندانهای دیگرمنتقل نمود. درسال 2010 مقامات آمریکا اعلام کردند که 48 زندانی باقیمانده درگوانتانامو ، بسیارخطرناک هستند واین کشورقصد دارد آنها رابرای مدتی نامحدود درآنجا نگهدارد. درمیان این افراد ، 26 یمنی ،12 افغانی، 3 عربستانی ، 2 کویتی ، 2 لیبیائی ، یک مراکشی ، ویک سومالیائی قرارداشتند. بعدها ازمیان این افراد ، دوتبعۀ افغان دراثرخودکشی وسکتۀ قلبی جان باختند وبرخی نیزآزاد شدند یابه زندانهای دیگرمنتقل شدند. دونالد ترامپ یک نفر وجوبایدن نیز 3نفر راازگوانتانامو خارج کردند. تاسپتامبر2023 ، فقط 36 زندانی درگوانتانامو باقی مانده بود. اکنون نام گوانتانامو با بدرفتاری وشکنجه عجین شده است. اغلب این سوء رفتارها درجریان بازجوئی توسط بازجویان سیا و ارتش برای اعتراف گیری ازمتهم اعمال می شد. البته بازجوئی سیا اززندانیانی که " بسیارارزشمند " تلقّی می شوند ، درسایتهای سیاه این سازمان در درکشورهای خارجی ، ازجمله تایلند ولهستان ف انجام می شد وسپس زندانی به گوانتانامو منتقل می گردید تاادامۀ بازجوئی توسط ارتش راازسربگذراند. تاسال 2009 ، برخی ازاین زندانیان ، علاوه برروشهای متعارف ، باروشهای غیرمصوب وتاکتیکهای خشن نیز مورد بازجوئی قرارمی گرفتند.
سیا ، اندکی پس ازاسارت " ابوزبیده " درسال 2003 ، سندی راتحت عنوان " روشهای جامع بازجوئی" منتشرکرد. کتک زدن ، آویزان کردن ، بیخوابی ، وارد آوردن استرس ، وغرق مصنوعی ، ازجمله روشهائی است که دراین سند ازآنها نام برده می شود. سیا در تنظیم این سند ، ازمشورت روانپزشکان دانشگاه نظامی ارتش سود برد. درسند مزبور ، روشهای اعتراف گیری اززندانی بدون آسیب رسیدن به جان او ، آموزش داده می شود. زندانیان گوانتانامو ، بارها دراعتراض به شرائط زندان ، شکنجه ونقض حقوق بشر ، دست به اعتصاب غذا زدند که دریک مورد ، تعداد اعتصاب کنندگان از 100 نفرفراتررفت. اینکه زندانیان باقیمانده درگوانتانامو ، بالاخره روزی دادگاهی خواهند شد یانه ، آینده نشان خواهد داد. هیچیک ازاین زندانیان ، تاکنون تفهیم اتهام نشده اند. علیرغم اینکه جوبایدن درآغازریاست جمهوری خود قول داد که زندان گوانتانامو راتعطیل کند ، اما چنین نشد واین زندان باصرف 4 میلیون دلار ، به یک دادگاه امنیتی نیز مجهز گردید. چندی پیش مقامات پنتاگون بطورناشناس به رسانه ها گفتند که احتمال می رود همۀ 30 زندانی گوانتانامو ، به زندانی باامنیت متوسط بنام " کمپ – 6 " منتقل شوند.
منابع ومآخذ
1)Guantanamo Bay : twenty years of counterterrorism and controversy , www.cfr.org
2)those who violated the Geneva Conventions at Guantanamo are free , www.tricontinental.org
3)Guantanamo Bay , www.theguardian.com
4)Guantanamo , www.hrw.org
5)Guantanamo Bay : over 2 0 years of injustice , www.amnesty.org.yk
کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037