ف.م.هاشمی

استفاده ی نامتقارن ازتسلیحات متعارف

(بحثی درباره ی استراتژی،دکترین، وتوانمندیهای دفاعی ایران)

جمهوری اسلامی ایران، امنیت خود رابه نفوذ درخاورمیانه پیوند زده است.امااین کشور،ازیکسوبدلیل انزوای سیاسی واقتصادی، به ابزاردیگری جز زور برای نیل به این هدف دسترسی ندارد وازسوی دیگر، نمی تواند بازرادخانه ی متعارف خود، شامل تانک، کشتی وهواپیما ، به این مهم نائل شود زیرااین تجهیزات ایران، بسیارقدیمی وازرده خارج می باشند. لذا رهبری ایران، به قابلیتهای غیرمتعارفی چون تسلیحات هسته ای، شبکه های نیابتی وتکنولوژیهای سایبری روی آورده واستفاده ی نامتقارن ازظرفیتهای متعارف نظامی رادردستورکارقرارداده است. دکترین دفاعی ایران این است که برتوانائیهای خویش دردوسوی طیف منازعه( کم دامنه وپردامنه) بیفزاید. درمنازعات کم دامنه، حمایت ازگروههای تروریستی، تحریک جوامع شیعی، تقویت گروههای نیابتی واتخاذ تاکتیکهای نامتقارن دربرابر دشمن، ابزارهای اصلی می باشند ودرمنازعات حداکثری نیز، تاکید برقابلیت موشکی بالستیک وکروز، واحتمالاً سلاح هسته ای، روش این کشورمی باشد. این استراتژی نامتقارن، درقالب حملات سپاه پاسداران وگروههای نیابتی ایران به اهداف منطقه ای عملی می شود. این حملات ، که معمولاً کم هزینه اند، باتسلیحات وروشهائی انجام می گیرند که هم بدشواری قابل رهگیری اند وهم خطرمقابله به مثل گسترده ی نظامی رابه حداقل می رسانند. این ظرفیتهای متعارف رامی توان حول سه مقوله ی موشکهای بالستیک ، سیستمهای پهبادی وقابلیتهای دریائی دسته بندی کرد که آخری، قایق های تند رو ، شناورهای موشک انداز وزیردریائیهای کوچک راشامل می شود

زرادخانه ی موشکی ایران ، موشکهای بالستیک وکروزراشامل می شود که هرکدام ازآنها دارای انواع ضد شناورنیزمی باشند. ایران دردهه ی گذشته، به پیشرفتهای بزرگی درزمینه ی دقت هدفگیری این موشکها نائل شده ونمونه های موفق میدانی راازدقت موشکهای خوددراصابت به اهداف مربوط به داعش ، جدائی طلبان کرد درعراق وسوریه، وپایگاههای نظامی آمریکادرعراق ، به نمایش گذاشته است. حوثی های یمن نیزموارد موفقی راازکاربرد موشکهای بالستیک ایران به ثبت رسانده اند. اکثراین موشکها، ازخانواده ی " فاتح " باسوخت جامد ، و " قیام " باسوخت مایع می باشند که بین 300 تا1500 کیلومتر برد دارند. شواهد میدانی، ضریب خطای محتمل این موشکها را بین 10 تا 100 متر نشان می دهند. این مقدارخطا، به موشکهای ایران امکان می دهد که اهداف نسبتاً کوچکی چون ساختمانها وفرودگاههارا مورد اصابت قراردهند. فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، تعداد کل موشکهای بالستیک ایران رابین 2500 تا 3000 فروند ذکرمی کند. مهمترین موشکهای بالستیک زمین به زمین ایران که تحت فرماندهی سازمان هوا-فضای سپاه پاسداران قراردارند، عبارتنداز : فاتح-313 ، فاتح-110 ، ذوالفقار ، دزفول ، حاج قاسم، رعد-500 ، خیبرشکن ، قیام-1 ، و بورکان-H2 . مهمترین موشکهای بالستیک ضد شناورایران نیزعبارتند از: خلیج فارس ، ذوالفقاربصیر ، هرمز-1 ، و هرمز-2 . مهمترین موشکهای کروز ایران نیز عبارتنداز: سومار ، مشکات ،هویزه ، یاعلی ، قدس-1 ، قدس-2 ، نور ، قادر ، غدیر ، کوثر ، ناصر ، جاسک-2 ، رعد ، و ابومهدی. برخی ازاین موشکهای کروز، ضد شناور وبرخی دیگرنیزقابل پرتاب از زیردریائی هستند.

پرنده های بی سرنشین ، هواپیماهای بدون خلبانی هستند که " پهباد "(Drone) نیزنامیده می شوند. پهبادها ، دوکاربرد مهم نظامی دارند: شناسائی وجمع آوری اطلاعات ازیکسو، وانجام حملات نظامی ازسوی دیگر. پهبادهای انتحاری نیز همچون موشکهای کروزکنترل ازراه دور، عمل می کنند که پس ازاصابت به هدف، منفجرمی شوند. ایران نخستین بار ازاین نوع پهباد، درعملیات علیه مواضع داعش درسوریه استفاده کرد وسپس آنرادرحمله به تاسیسات نفتی عربستان بکارگرفت. ازآن پس ، پهباد به جزء لاینفک زرادخانه ی تهاجمی ایران وگروههای نیابتی اش تبدیل شد. مهمترین پهبادهای ایران متعلق به سه کلاس ابابیل ، شاهد ، ومهاجر می باشند وزرادخانه ی پهبادی این کشور، شامل پهبادهای زیرمی گردد: ابابیل-1 ، ابابیل-2 ، ابابیل-3 ، شاهد-129 ، شاهد-123 ، قاصف-1 ، مهاجر-4 ، مهاجر-2 ، مهاجر-6 ، کرّار ، فطروس ، رعد-85 ، 170-IRN ، حماسه ، صاعقه ، و توفان می باشد که همگی درسه کلاس فوق می گنجند.

رکن سوم استراتژی نظامی نامتقارن ایران، شناورهای کوچک وتندرو می باشد که تحت امرسپاه پاسداران قراردارند وبرخی ازآنهانیز قابلیت شلیک موشکهای ضد شناورکروزدارند. این شناورها، علاوه براینکه می توانند مین گذاری دریائی انجام دهند، همچنین قادرند آتش انبوه راکتی وسلاحهای سبک خودرابرسردشمن فروریزند. قایقهای تندروی ایران، اغلب موجب هراس شناورهای آمریکائی درخلیج فارس می گردند. قابلیتهای دریائی ایران رامی توان بطورعمده به سه دسته تقسیم کرد : قایق های موشک انداز ، قایقهای تندرو ، و زیردریائیهای سبک. گفته می شود ایران 50 فروند قایق تندروی مجهزبه موشکهای ضد شناور کروزدارد واخیراً نیزوزارت دفاع ایران اعلام کرد که 112 فروند قایق جدید تندرو ازخانواده ی " پیکاپ " (Peykaap) و " هودونگ " (Houdong) راتحویل سپاه پاسداران داده است. در ناوگان قایقهای تندروی ایران ، قایقهای 14-C ( گربه ی چینی ) و 13-MK نیزمشاهده می شوند. ایران همچنین موشک اندازهای ASCM رابرروی برخی شناورهای غیرنظامی نصب کرده است. برخی قایقهای کلاس Tarlan ، مسلح به اژدرافکن هستند که مدل شهید سلیمانی نیزیکی ازآنهاست. قایقهای تندروی کلاس " عاشورا" نیزبرای حمل 2 مین دریائی طراحی شده اند. ایران درحال حاضر 5000 مین دریائی دراختیاردارد که برخی ازآنها" مین هوشمند"(Smart Mine) می باشند. این کشوراخیراً برروی زیردریائیهای کوچک ، به مثابه ی یکی ازارکان جنگ نامتقارن، سرمایه گذاری کرده است. این زیردریائیها ، که برخلاف قایقهای تندرو، تحت امرارتش ایران قراردارند، دارای موتوردیزلی هستند که قابل تبدیل به سوخت هسته ای می باشد. زیردریائی کلاس " غدیر" نیز ازروی زیردریائی کره ای " یونو" (Yono) کپی برداری شده است. ایران اکنون حداقل 14 فروند ازاین نوع زیردریائی دراختیاردارد. زیردریائی غدیر، فقط 120 تن وزن دارد ونسبت به زیردریائی کلاس " کیلو " (Kilo) با 4000 تن وزن، ازقابلیت مانوربیشتری برخوردارمی باشد. زیردریائی کلاس " فاتح " نیز 600 تن وزن دارد، مجهز به اژدرافکن است وقابلیت مین گذاری نیزدارد. ایران مدعی است که این زیردریائی ، قابلیت شلیک موشکهای کروز ضد شناوررانیزدارد. ایران قصددارد درآینده ی نزدیک، 20 فروند زیردریائی فاتح تولید کند. این کشورهمچنین تولید یک زیردریائی تهاجمی دیگر بنام " بعثت " رانیزدردستورکارقرارداده که 1300 تن وزن دارد ومجهزبه اژدرافکن وموشک اندازنیزمی باشد.

تااواسط دهه ی 2010 ، توانائی ایران برای ضربه زدن به اهداف خارج ازمرزهایش، بسیارمحدود بود وفقط به موشکهای قدیمی " اسکاد " منحصرمی شد. اما دیری نگذشت که توانائی نظامی متعارف ایران درضربه زدن دقیق به اهداف خارجی، افزایش یافت که البته پیامدهای استراتژیک فراوانی داشت. ایران برای اینکه بتواند برعمق استراتژیک نفوذ خویش درمنطقه بیفزاید، لازم بود که بتواند به رقبا ودشمنان خوددراقصی نقاط منطقه ضربه بزند ودرعین حال دربرابراقدامات تلافی جویانه ی احتمالی آنها نیزایستادگی نماید. حمله به تاسیسات نفتی عربستان، که یک حمله ی تلفیقی موشکی – پهبادی بود، نشان داد که ایران به یک طرف این معادله دست پیداکرده است. اکنون حوثی های یمن ودیگرگروههای نیابتی ایران درمنطقه نیزبااستفاده ازموشکها وپهبادهای ساخت ایران، رقبای این کشورراتحت فشارقرارمی دهند. ایران نیزبرای گریزازعملیات تلافی جویانه ی این کشورها، به تسلیحات پیشرفته ی ضد هوائی وتجهیزات ممنوعیت دسترسی منطقه ای(anti – access denial) مجهزشده است. اما این سیستم دفاعی، ضعفهائی دارد که ظرفیت اندک فرماندهی وکنترل وفقدان یک نیروی هوائی مقتدر، ازمهمترین آنهاست. همچنین سیستم دفاع هوائی ایران که هنوز درمیدان واقعی نبرد به آزمون درنیامده، ازعدم هماهنگی میان قابلیتهای شناسائی هدف رنج می برد. درحالیکه این هماهنگی ، لازمه ی برخورد موثر باحملات همه جانبه وهماهنگ دشمن می باشد.

ایران به خوبی ازضعف نیروی بازدارنده ی خود آگاه است ومی داند که حتی باتکیه بر "دفاع غیرعامل " خویش( passive defense) نیزنمی تواند ازمهلکه های بزرگ جان سالم به در برد ، هرچند ممکن است درمنازعات کم دامنه موفق باشد. اما این کشور، درعین حال توانسته است باپاسخهای کوبنده ی نامتقارن به حملات محدود دشمنان، مانع ازتهاجم همه جانبه وگسترده ی ایشان به خود گردد. تاکنون هیچیک ازاین حملات درعراق ، سوریه ویمن، بی پاسخ نمانده است. معهذا، حملات نامتقارن ایران، ازآستانه ی تحمل دشمنانش فراترنمی رود زیرا درغیراینصورت، مسلماً باپاسخ کوبنده وهماهنگ آمریکا، اسرائیل ودیگررقبای منطقه ای اش روبرو خواهد شد. بنابراین ، رهبران ایران اکنون از یک استراتژی دقیق تبعیت می کنند : حفظ نفوذ منطقه ای هم ازطریق تهدید وارعاب وهم باانجام حملات کم دامنه وپراکنده ای که ازآستانه ی تحمل آمریکا ومتحدین منطقه ای اش فراترنمی رود. ایران دراین برخوردهای کم دامنه ، می تواند کارآئی تسلیحات متعارف خویش رانیز بیازماید.

درحالیکه سپاه پاسداران ایران همچنان برتقویت قابلیتهای جنگی نا متقارن خویش، مانند سیستمهای موشکی بالستیک وسیستمهای تسلیحاتی ضد دسترسی(AZAD) تاکید می ورزد، به نظرمی رسد رهبری ایران، به فکرتغییراین استراتژی می باشد وتحولات عمیق ساختاری رادرصنایع دفاعی ایران آغازکرده است. سازمان صنایع دفاعی ایران ، اکنون تولید سلاحها ومهمات جدید رادردستورکارقرارداده است که خود نشانگر تغییراحتمالی دراستراتژی دفاعی ایران می باشد. باتوجه به مذاکرات پشت پرده ی ایران وآمریکا درباره ی برنامه ی موشکی وسیاستهای منطقه ای ایران، به نظرمی رسد وزن جنگ افزارهای متعارف دراستراتژی تلفیق جنگ افزارهای متعارف وغیرمتعارف ، درآینده سنگین ترشود.

زیرنویس

1)leveling the field , www.iranwatch.org

2)Iranian concepts of warfare , www.aei.org

3)irans national security and operational capabiliity , www.sjms.nu

4)the gulf and irans capability for asymmetric warfare , www.csis.org

5)irans military strategy , www.iiss.org

6)why knowing irans asymmetric capabilities matters , www.arabnews.com

7)Asymetric ambition and conventional reality , www.jstor.org

8)irans conventional military capabilities , www.newlinesinstitute.org

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732- 9635- 9973- 6037

*این مقاله درگذشته به نگارش درآمده وبه دلیل جنگ اخیرآمریکا واسرائیل علیه ایران، بازنشرمی شود.