زخم جنگ برسیستم سلامت
زخم جنگ برسیستم سلامت
( تصویر درمان درقاب داروخانه )
وارد داروخانه که می شوی ، گفتمان زیر جلب توجه می کند : فلان داُ رو چند است ؟ ایرانی اش راهم دارید ؟ مگربابیمه حساب نمی شود ؟ می شود فعلاً یکی ازداروها رابگیرم ؟ چقدرگران شده ! ماه پیش همین را ارزانترخریدم !
این روزها داروخانه فقط محل فروش دارونیست بلکه به میدان اضطراب وچانه زنی تبدیل شده است. درماههای اخیربسیاری ازداروهائی که تاچندی پیش باحمایت بیمه قابل تهیّه بودند ، دیگردست نایافتنی شده اند. بسیاری ازبیماران حالا پیش از خریددارو ، ابتداء قیمت رامی پرسند وبعد دربارۀ خرید تصمیم می گیرند. اغلب نسخه ها ، ناقص تهیه می شوند وبسیاری ازبیماران، درمان خود رابه تعویق می اندازند. این روزها ، شبکه های اجتماعی ازدرخواست کمک مالی برای خریددارو پرشده که نشان می دهد بحران دارو ، دیگر یک موضوع تخصصی نیست بلکه به مسئلۀ حادّ اجتماعی تبدیل شده است. اجتماعی تبدیل شده است.
بدین ترتیب ، درورای هیاهوی جنگ ومذاکره ، اکنون درلایه های زیرین شهر، جنگی خاموش ونابرابرجریان دارد- جنگی برای بقاء درراهروی داروخانه ها وکلینیکهای شیمی درمانی ! گزارشهای منتشره ، تصویری هولناک ازوضعیت درمان ارائه می دهند. اگرتاسال گذشته ، افزایش قیمت دارو سالانه بود ، ازنخستین روزهای سال 1405 ، به شکل هفتگی وحتی روزانه درآمده است. آمارهای غیررسمی ، ازپدیدۀ " ترک درمان " درمیان اقشارآسیب پذیرحکایت می کنند. این وضع، فقط مربوط به جنگ اخیرنیست بلکه زمینۀ آن ازسالها قبل فراهم شده است. اگرچه ایران درسال 1404 دوجنگ راپشت سر گذاشت اما گزارشها نشان می دهند که پیش ازوقوع جنگ اول ، دولت ایران به سراغ جمع آوری دارو رفته بود.به گفتۀ مدیرروابط عمومی انجمن داروسازان ایران " قبل ازجنگ 12 روزه ، به موجب مصوبۀ مجلس ، سازمان غذا ودارو موظف شد ذخائراستراتژیک دارورا برای بلند مدت تامین کند وبودجۀ لازم نیزبرای این طرح اختصاص یافت." لذا اینک آنچه که موجب نگرانی گردیده کمترمسئلۀ کمبوددارو وبیشترمسئلۀ قیمتهاست. قیمتهائی که بواسطۀ حذف ارز ترجیحی ونوسان قیمت دلارو سودجوئی مافیای دارو، بارشد انفجاری مواجه گردیده است.
باشروع زمزمه های پایان جنگ ، اکنون جامعه فرصت آنرایافته که به زخمهایش بنگرد که یکی ازعمیق ترین آنها ، زخم دارو ودرمان است.در جنگ ، همواره ضعیف ترینها آسیب می بینند : بی خانمانها ، بیماران ، بیکاران ، معلولان جسمی وحرکتی ، کهنسالان ، کودکان وزنان ! درجنگ ، فقط دارو کمیاب نمی شود بلکه مسیررسیدن به دارو نیز ناامن ، پرهزینه وطبقاتی تر می گردد وکسی که پول، وقت ، پارتی ، خودرو ، وتوان پیگیری نداشته باشد، شانس چندانی برای یافتن دارو ندارد. تولید دارو، فرآیندی شش ماهه دارد. یعنی اگرامروز بخشی ازفرآیند تولید دارو، به هردلیلی متوقف شود ، اثرآن شش ماه دیگرنمایان می شود. لذا می توان نتیجه گرفت که اوضاع دارو ودرمان درماههای آینده بسیاربدتر خواهد شد وآیندۀ داروئی هولناکی درانتظارکشورمی باشد. دارو که پیش ازجنگ هم گران بود ، باشروع جنگ قیمت سرسام آوری بخود گرفت. اکنون بیمه ها اززیربارهزینۀ دارو شانه خالی می کنند وبیمه های تکمیلی نیز یا ورشکست شده اند ویاازپس تعهدات قبلی خود نیزبرنمی آیند. دارو نایاب است وبیماران مجبوربه جایگزین کردن داروهای خود می باشند. بخشی ازداروهای بیماران خاص مانند هموفیلی ، انواع سرطانها، بیماریهای خودایمنی، فاکتور13، فاکتور8 ، انسولین وغیره ، وارداتی است مباکمبود جدّی روبرو می باشد. این درحالیست که نبود یا تاخیر درمصرف این داروها، می تواند موجب آسیبهای دائمی ویاحتی تهدید جان بیمارگردد. کمبود فقط به این داروها محدود نمی شود بلکه دامان داروهای معمولی مانند پلاویکس ، داروهای اعصاب وحتی داروهای روتین مثل استامینوفن کدئین را نیزگرفته است. ازهردوز داروئی که پزشک تجویزمی کند، داروخانه برای بسیاری ازاقلام داروئی، فقط یکچهارم نسخه رابه بیمارتحویل می دهد. دریافت انسولین به ماراتنی تبدیل شده که ازتوان فیزیکی ومالی اغلب بیماران دیلبتی خارج است زیرا ازسوئی قیمت آن به بیشترازیک میلیون تومان افزایش یافته وازسوی دیگر، یافتن آن مستلزم زیرپاگذاشتن همۀ داروخانه هاست. داروهای ضدافسردگی، بعضی ازبرندهای انسولین مانند لانتوس ،برخی آنتی بیوتیکها مانند ریفامپین وغیره، بخشی ازلیست بلند بالائی است که به سختی درقفسۀ داروخانه ها پیدا می شوند. نداریم ! نیست ! دنبالش نگرد ! وبه دکتربگودارو راعوض کند ! پاسخی است که بیماران سرگردان از داروخانه ها دریافت می کنند. چندی پیش مدیرکل غذا وداروی وزارت بهداشت اعلام کرد که حدود هزارقلم ازسه هزارقلم داروی موجود درکشور، باکمبود روبروست که 700 قلم ازآنها ، داروهای حیاتی می باشند. این کمبود، بازارسیاه دارو راداغ کرده وبسیاری ازبیماران مجبورند داروی مورد نیاز خود راازمسیرهای غیررسمی تهیه کنند.
زمانی ، کمبودها فقط مختص برخی ازداروهای خاص بود امااکنون علاوه بر داروهای خاص ،اسپری های تنفسی ، قطره های بینی ، قطره های چشمی وبرخی داروهای روتین مثل استامینوفن کدئین ، آکسار ، برخی قرصهای بارداری ( مثل تری فازیک و روکین )، شیافهای دیکلوفناک و پروژسترون ودهها داروی دیگرنیز دچارکمبود شده اند. به شرکتهای پخش دارو، نحوۀ عملکرد آنها وبررسی انبارهایشان توجهی نمی شود وسازمان غذا ودارو، فقط به انجام بازرسیهای نمایشی ازداروخانه ها بسنده می کند. چه بسا داروهائی که دربازارکم است اما درانباراین شرکتها به وفوریافت می شود وآنها داروخانه ها رامجبورمی کنند اقلامی را که مصرف چندانی ندارند خریداری نمایند وانبارشان رابا کالاهائی که درآستانۀ انقضاء هستند پرکنند تا سهمیۀ برخی ازاین داروهای مهم رابگیرند.
ازسوی دیگر، از 18 هزارداروخانه ای که باید کارتوزیع مویرگی دارو رادرسراسر کشور برعهده داشته باشند ، داروهای مهم فقط دراختیار500 داروخانه قرارمی گیرد که هریک به شکلی با مافیای داروی ایران درارتباطند.