"سوپرال نینو" درراه ایران ؟

ماهیگیرانی که قرنهای گذشته درغرب آمریکا سکونت داشتند ، درماههای سرد سال به ماهیان فراوان شرق اقیانوس آرام تکیه می کردند. دمای سرد آب ومواد غذائی سرشار موجود در آبهای کم عمق ، ماهی ها به سطح آب می کشاند – جائی که تورهای ماهیگیران درانتظارآنها بود.اماهمیشه چنین نبود.دربرخی سالها، آب سطح اقیانوس گرم می شد وماهیها ردرعمق خنک آب نگه می داشت – جائی که دسترسی به آن برای ماهیگیران دشوار بود. جالبتراینکه دراین سالها ، میزان بارندگی شدید ترازسالهای معمولی بود. اسپانیائی ها وپرتغالی های سمکن نواحی مرکزی قارۀ آمریکا ، این پدیده را " ال نینو " (El Nino – پسربچه) می نامیدندو ازدیرباز باآن آشنائی داشتند. جریان باد شرق به غرب درحدّ فاصل جغرافیائی عرض های 30 درجۀ شمالی وجنوبی اقیانوس آرام ، آبهای گرم سطحی این اقیانوس راازشرق به غرب می راند واین آبها درنزدیکی سواحل جنوب شرقی آسیا ، استرالیا واقیانوسیه ، انبارمی شدند ودرشرق اقیانوس آرام، آبهای سرد از اعماق اقیانوس بالا می آمدند تاجایگزین آبهای گرمی شوند که به غرب می رفتند. بدین ترتیب ، ال نینو و " لانینا " (Lanina – دختربچه ) به الگوهای پایدار آب وهوائی درشرق اقیانوس آرام استوائی اطلاق می شود که بطور موقت بردمای جهان تاثیرمی گذارند. بنابراین ال نینو به گرم دمای سطح آب اطلاق اطلاق می شود و لانینا برعکس ، به پائین رفتن این دما به کمترازمیانگین دمای سطح آب مربوط می شود.

ال نینو ، بالا آمدن آبهای خنک وغنی ازمواد مغذّی رادراقیانوس کاهش می دهد واجازه می دهد تاآبهای گرم سطحی که ازنظرمواد غذائی فقیر هستند ، جمع شوند واز تعداد فیتوپلانکتونها ( Phytoplanktons – جلبکهای کوچکی که اساس شبکۀ غذائی دریاها راتشکیل می دهند) می کاهد واین به معنای غذای کمتر برای ماهی ها ، پرندگان دریائی ، و پستانداران آبزی است. فوکها وشیرهای دریائی ، درال نینوهای قبلی به شدت آسیب دیدند. بنابراین ال نینو یک پدیدۀ آب وهوائی طبیعی دراقیانوس آرام است که الگوهای آب وهوائی سراسرجهان رامتاثر می سازد. ال نینو معمولاً هر2 تا 7 سال یکبار رخ می دهد وتناوب دقیق آن نامشخص وغیرقابل پیش بینی است. ال نینو می تواند تا چند ماه ودرمواردی حتی تایک سال یادوسال ادامه پیداکند واحتمال دارد پس ازپایان آن ، پدیدۀ لانینا آغازشود. ال نینو معمولاً درحوالی کریسمس یعنی اواخرآذر واوائل دی ماه ، به اوج خود می رسد وپس ازآن بتدریج ضعیف می شود. اثرات ال نینو درهمه جای جهان یکسان نیست. دربرخی نقاط ، احتمال بارشهای سنگین وسیلاب افزایش می یابد درحالیکه درمناطق دیگر، خطر خشکسالی وکم بارشی بیشترمی گردد. مثلاً ال نینو درآسیا به طوفانهای استوائی منجرمی شود که به سمت فیلیپین حرکت می کنند وبیشتر چین وژاپن وکره جنوبی راتحت تاثیرقرارمی دهند. بادهای موسمی ضعیف تر درهند ، خطرخشکسالی راافزایش می دهند. امسال بارندگی درهند ، کمترازحدّ متوسط بوده اما وقوع بارندگیهای سیل آسا ورانش زمین دراین کشور طی ماههای آینده ، محتمل به نظرمی رسد.

براساس آخرین برآورد سازمان جهانی هواشناسی (WMO) درماههای آینده ، جهان شاهد یک پدیدۀ بسیارقوی ال نینو خواهد بود که تاثیرات گسترده ای برالگوهای بارندگی ودما ، ونیز خطرات مرتبط باسیل ، خشکسالی و گرمای شدید دربرخی نقاط جهان برجای خواهد گذاشت. این پدیده ، به احتمال بسیارقوی تافوریۀ 2027 ادامه خواهدداشت. ال نینوی امسال ، درواقع از اوائل اگوست 2026 ، باتغییر محسوس دمای آب درسراسر اقیانوس آرام آغازشده وهمچنان ادامه دارد. ال نینوی امسال ، درمقابل دیدگان جهانیان ، بزرگ وبزرگترمی شود وعلم ، جای هیچگونه تردیدی دراین مورد باقی نمی گذارد. پیش بینی می شود که امسال قوی ترین ال نینوی تاریخ بوقوع بپیوندد به همین دلیل آنرا " ابر ال نینو " (super El Nino) نامیده اند. البته سازمان جهانی هواشناسی ، ازاین عبارت استفاده نمی کند زیرا چنین مقیاسی درسازمان مزبور وجود ندارد. انتظارمی رود این ال نینو ، ضربه ای بزرگ برجوامع واقتصادهای جهان وارد کند. ال نینوی امسال، ضربات شدیدی برعرضۀ مواد غذائی وارد می کند وکشورهای درحال توسعه ، بیشترین آسیب راازاین امر می بینند زیرا این کشورها ، سهم بزرگتری از درآمد خود را صرف غذا می کنند. البته احتمال دارد که باافزایش بارشها دراثرپدیدۀ ال نینوی امسال ، بتوان بامدیریت آب ، خشکسالی چندین ساله را دربرخی مناطق دنیا ، ازجمله ایران، جبران کرد. البته ضعف زیرساختها وناکارآمدی مدیریت ، ممکن است موجب هدررفتن این آبها گردد. معهذا بایددانست که پیش بینی های آب وهوائی ، ازدقت و قطعیت بالائی برخوردارنیستند ودربهترین حالت ممکن است صحت آنها به 60 درصد برسد. بنابراین نمی توان باقطعیت واطمینان کامل ازبارشهای پائیزی امسال درایران سخن گفت. اما بطورکلی ، انتظارمی رود ایران درحال ورود به یک فصل بارانی غیرمعمول باشد. ال نینوئی که هزاران کیلومتر دورتر درحال شکل گیری است ، آنقدر قدرت دارد که برالگوی آب وهوائی ایران تاثیر بگذارد. تحقیقات تاریخی نشان می دهد که رابطه ای عموماً مثبت میان ال نینو و بارندگی دربسیاری ازحوضه های آبخیزایران وجوددارد. اما یک فصل فوق العاده مرطوب ، ضمن اینکه می تواند درکوتاه مدت دسترسی به آب رابهبود بخشد ، اما بخش عمده ای ازکسری آب ساختاری ایران را دست نخورده باقی گذاشته وحتی ممکن است به دلیل ضعف زیرساختها ف خساراتی نیزبرجای بگذارد. مثلاً سیل ویرانگر 1398 درگرگان ، ازتبعات مستقیم پدیدۀ ال نینو بود.

بایددانست که حدود 10 الگوی دورپیوندی شناخته شده برای آبوهوا وجوددارد که تاثیر ال نینو برشرائط آب وهوائی نقاط مختلف جهان رامی توان به کمک این الگوها توضیح داد. بارشهای شدید ، معمولاً حاصل تلاقی چند الگوی دورپیوند باهم می باشند. چند ماه آینده ، شواهد بیشتری درمورد اینکه سیگنالهای اقلیمی اقیانوس آرام به تغییرات معناداری درایران منجرمی شود یاخیر ، ارائه خواهد داد. اولین شاخص ، میزان بارندگی فصلی نسبت به میانگین تاریخی است. شاخص دوم ، جریانهای ورودی به مخازن ومیزان ذخیره سازی است. وشاخص سوم ، توزیع بارندگی درسطح کشوراست که به اندازۀ کل بارندگی اهمیت دارد. زمستان پیش رو ، باتوجه به قدرت سوپرال نینوی امسال ف می تواند برای ایران تسکین بخش باشد وارزش پایدارآن نه تنها به میزان بارندگی است بلکه به این نیز بستگی دارد که چه مقدارازاین آب رامی توان بدون تکرار رویه هائی که باعث کمبودهای موجود شده اند ، حفظ واستفاده کرد.

*نوشتارحاضربراساس اسناد منتشره ازسوی سازمان جهانی هواشناسی (WMO) تنظیم شده است.

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037