صدور خودکامگی دیجیتال
صدورخودکامگی دیجیتال
خودکامگی دیجیتال(digital authoritarianism) به معنی استفاده ازتکنولوژی اطلاعات برای بقای رژیم سیاسی، سرکوب مخالفین ودستکاری اطلاعات، توسط رژیمهای خودکامه می باشد. درصف مقدم این تکنولوژی درجهان، چین وروسیه قراردارند.تجربه وسابقه ی چین دراستفاده از تکنولوژی دیجیتال برای مقاصد نظارتی،این کشوررابه عرضه کننده ی عمده ی تکنولوژی نظارتی به رژیمهای غیرلیبرال وسرکوبگر تبدیل کرده است.معهذا، تجهیزات نظارتی ساخت روسیه که به مراتب ساده تر و ارزانتر ازتجهیزات پیشرفته ی چینی است، بااستقبال بیشتر خودکامگان جهان سومی روبروشده است.اما، چین راباید پیشگام عصر" سانسوردیجیتال" دانست.این کشورباابداع "دیواربزرگ آتش"(Great fire wall) ، نخستین بارتوانست اینترنت را تحت کنترل دولت قراردهد.اما تکنولوژی روسی،کمتربرفیلترینگ وبیشتربرایجاد محدودیت قانونی وسرکوب جامعه ی مدنی استواراست.معهذا، روسیه نیزمانند چین، گامهائی رادرجهت استقرار"اینترنت ملی" برداشته است.
رویکرد فعلی پکن به تکنولوژی اطلاعات،به دوران اصلاحات "دنگ شیائو پینگ" بازمی گردد. تداوم این اصلاحات، توانسته است چین رابه پیشتازتکنولوژی جهانی ودومین اقتصاد قدرتمند دنیا، پس از آمریکا، تبدیل کند. "ای میل" نخستین باردرسال1987 درچین نمایان شد و اینترنت تجاری نیزمتعاقب آن، درسال1994 دراین کشوررواج پیداکرد.دیری نگذشت که رهبران چین از"الگوی چینی اینترنت" سخن به میان آوردند ودرسال 1996 ، درحالیکه فقط یکصدوپنجاه هزارکاربراینترنت درچین وجودداشت، شورای وزیران این کشور، بامصوبه ی شماره ی 195 ، اینترنت راتحت کنترل دولت قرارداد.درحال حاضر، بیش از 60 شرکت، کارنظارت فنی وقانونی براینترنت چین رادنبال می کنند.البته درابتدا،چهارچوب این سیستم، انتقاد تاحدودی تحمل می شد اما اکنون ، رسانه های اجتماعی چین مانند"وای بو"(Wei bo) و "وی چت"(We Chat) تحت کنترل ونظارت دولت قراردارند.تنهادرسه هفته ی نخست سال جاری، بیش از700 سایت و9000 اپیلیکیشن موبایل درچین مسدود گردیدند.
معهذا، چین فقط برفعالیتهای آن لاین نظارت نمی کند.وزارت امنیت عمومی و وزارت صنعت وتکنولوژی اطلاعات، درطرحی مشترک که "اسکای نت"(Sky Net) نام گرفته، ایجاد یک شبکه ی ملی اطلاعات دیجیتال رادردستورکارخودقرارداده اند.براساس این برنامه،هشتصد هزار دوربین درشهرپکن نصب گردید وپلیس پکن اخیراً اعلام کرد که صد در صد شهرپکن را تحت کنترل ونظارت دیجیتال قرارداده وقراراست 20 میلیون دوربین دیگردرسراسرچین نصب شود.اما هدف چین ازاین فراترمی رود.بااستقرارسیستم " چشم تیزبین"(sharp eye) که نام آن ازشعارحزبی"مردمان چشمان تیزبین دارند" گرفته شده، قراراست اطلاعات تلفن های هوشمند، شبکه های ماهواره ای ودوربین های نظارتی، درهم ادغام گردد.برای این منظور، شرکتهائی چون "هایک ویژن"(Hik vision) بزرگترین تولید کننده ی تجهیزات نظارتی درجهان،بسیج شده اند وشرکتهای "سنس تایم"(sense time)، "یی تو"(yitu) و "مگ وی"(Megvii) نیزبا 2 میلیارد دلاربودجه به این طرح پیوسته اند.اتصال یک نرم افزار شناسائی چهره به سیستم چشم تیزبین، پیش بینی شده است.چین، این تکنولوژی نظارتی خودرادرایالات مسلمان نشین وترک زبان غرب چین، که سکونتگاه اویغورهاست، مستقرکرده واین مناطق راتحت پوشش گسترده ی این تکنولوژی قرارداده است.اینترنت وپیام رسانهای دیجیتال ونوشتاری دراین ایالت،به کرات قطع می شوند.دولت چین همچنین قصددارد همه ی خودروهای این کشوررا به سیستم موقعیت یاب "بای دو" (Beidou) که نسخه ی چینی "جی پی اس"(GPS) است، مجهزنماید.البته چین دهه هاست تکنولوژی اطلاعات خودرابه خارج ازکشورنیز صادرمی کند اما،اخیراً دوتغییرعمده درصدوراین تکنولوژی صورت گرفته است.اول اینکه،محصولات پیشرفته ی فنی ساخت چین، دیگربه قیمت ارزان عرضه نمی شوند.غولهای دیجیتال چین مانند "هوواوی"، "های ویژن"، و "یی تو"،اکنون علاوه برساخت محصولات خوددرداخل چین،طراحی آنها رانیزخود انجام می دهند.دوم آنکه، پکن دیگربه تکنولوژی اطلاعات، فقط به دید توسعه ی اقتصادی نمی نگرد، بلکه آنرا ابزاری درخدمت سیاست خارجی واستراتژیهای کلان این کشورمی داند.
اکنون کشورهای آسیائی،آفریقائی وآمریکای جنوبی، به مشتریان پروپاقرص سیستمهای نظارتی چین تبدیل شده اند.مالزی، تکنولوژی شناخت چهره ی چین را درنیروهای مسلح خود بکارگرفته وسنگاپور نیزقصددارداین تکنولوژی رابه دوربین های خیابانی خود اضافه نماید وسیستمی شبیه به "اسکای نت" چین، ایجاد نماید.عملیات امنیتی اتیوپی باتجهیزاتی انجام می شود که ازشرکت چینیZTE خریداری شده وبه کمک آن، فعالان اپوزیسیون وروزنامه نگاران، زیرنظرقرارمی گیرند. زیمبابوه وآنگولا نیزکه قرارداددوستی وهمکاری باچین امضاء کرده اند، هوش مصنوعی رادرخدمت بقای رژیم بکارگرفته اند.دولت "مادرو" درونزوئلا، قراردادی با شرکت ZTE منعقد کرده که هدف آن انتشارکارت هوشمند ملی برای اتباع این کشور، وایجاد"پایگاه ملی داده" می باشد.اکوادورنیز نسخه ای از سیستم نظارتی چین رامتشکل از 4300 دوربین درکشورمستقرکرده است. درخاورمیانه، دبی ازتکنولوژی چین برای اجرای طرح "شهربدون پلیس" استفاده می کند. دراین طرح بلند پروازانه، قراراست جای پلیس را نظارت ویدیوئی وتکنولوژی شناخت چهره بگیرد. عربستان ، پاکستان، ایران وبرخی دیگرازکشورهای خاورمیانه،از مشتریان پروپاقرص تکنولوژی نظارتی چین می باشند.بابهبود تکنولوژی نظارتی چین وکاهش بهای آن درآینده، انتظارمی رود تقاضای جهانی برای مدل چینی خودکامگی دیجیتال، افزایش یابد.این تقاضا، بویژه بااستقرار شبکه های مخابراتی 5 گیگ توسط چین، دوچندان خواهد شد.
مسکو، درمقایسه باپکن، دیرترقدم به عرصه ی بازی تکنولوژی نظارتی گذاشت. به همین دلیل، روسها درابتدا ، هنوزبه فیس بوک، توئی تر، وگوگل دسترسی داسشتند درحالیکه مردم چین،سالها بود که ازآنهامحروم بودند.معهذا، این یک دولت مستعجل بود وروسیه نیزازسال 1998،اعمال تدریجی تکنولوژی نظارتی برجامعه راآغازکرد.اینکاردرچهارچوب طرحی بنام "سیستم ترتیبات عملیاتی- تحقیقاتی"(SORM) صورت گرفت که طرح اینترنت ملی نیزبخشی ازآن بود.معهذا، تکنولوژی نظارتی روسیه، کمتربرفیلترینگ وبیشتربرقوانین محدودکننده ای متکی است که دست شرکتهای عرضه کننده ی خدمات اینترنتی وشرکتهای خصوصی مخابراتی وگروههای مدنی را می بندد.این مدل روسی،ازآنجائیکه ارزانتر ازمدل چینی وکمترمتکی به تکنولوژی پیشرفته است، مورداستقبال خودکامگان جهان سومی قرارگرفته است.درعین حال،بازاراصلی صادرات تکنولوژی نظارتی روسیه، کشورهای همسایه ومنطقه است که از آنها تحت عنوان "خارج نزدیک"(Near abroad) یاد می شود.سیستم نظارت دولتی روسیه(sorm) در ابتدا باشنود تلفنی آغازشد وسپس به کنترل ترافیک ای میل رسید.قدم بعدی،نظارت بر جستجوهای اینترنتی بود.این مرحله که ازآن بنام sorm-2یاد می شود، تاسال 2015 کامل شد وازآن پس، مرحله ی سوم (sorm-3) آغازگردید که تمامی عرصه های مخابراتی راشامل شده وادغام آنهارا دریکدیگردردستورکار قرارداده است. مبنای سیستم sorm برکپی برداری از همه ی داده های اینترنتی ومخابراتی قراردارد.ازاین داده ها، دوکپی تهیه می شود که یکی تسلیم دولت ودیگری به آدرس مربوطه ارسال می گردد.
پس ازبازگشت پوتین به قدرت درسال2012 ،دستگاههای دولتی بیشتری به sorm دسترسی پیدا کردند.علاوه برسازمان امنیت فدراسیون روسیه(FSM) ، دفتردادستان کل،سازمان رفاه وحمایت ازمصرف کننده، وسازمان مبارزه بامواد مخدر نیز ازاین حق برخوردارگردیدند.وزارت ارتباطات روسیه قصددارد درچهارچوب sorm-3، حدود 99 درصد ازداده های اینترنتی راتاپایان سال2020 ، بومی نماید.براین اساس، شرکتهای عرضه کننده ی خدمات اینترنتی باید مشخصات شخصی کاربران رابه همراه یک کپی از متن پیامهای مبادله شده راثبت نمایند. اما ازآنجائیکه عملی شدن این طرح، حداقل 150 میلیارددلارهزینه دربردارد،لذا، بسیاری ازصاحبنظران نسبت به عملی بودن آن ابرازتردید می کنند.علاوه برsorm،روسها ازسال2015،استقراریک سیستم نظارت ویدیوئی رانیزبنام"شهرامن" آغازکردند.دراین چهارچوب، حدود 170000 دوربین درمسکو نصب شده که 105000 عددازآنها به تکنولوژی شناخت چهره مجهزشده اند.
مقاومت شرکتهای خصوصی،مانعی دیگربرسرراه طرحهای بلندپروازانه ی نظارتی دولت روسیه می باشد. ماجرای اپیلیکیشن پیام رسان "تلگرام"، خود گواهی براین مدعاست. تلگرام که توسط سرمایه دارروس"پاول دوروف"(P.Durov) تاسیس شد وبزودی مخاطبان بسیاری را دراین کشور وجهان بخود جذب کرد،ازدرخواست دولت روسیه برای دسترسی به اطلاعات شخصی کاربران این اپیلیکیشن، امتناع کردولذاآ ازآوریل 2018 فیلترشد.این امربااعتراض گسترده ی مردم روبروگردید.درسراسرکشور تظاهرات درحمایت ازتلگرام برگزارگردید. گوگل وآمازون، ضمن تقبیح سیاست دولت روسیه درقبال تلگرام، با تکنیک "جعل دامنه"(domain fronting: تکنیکی که برای دسترسی به منابع مسدودشده، بااستفاده ازمخفی نگهداشتن مقصد نهائی، استفاده می شود.) به یاری تلگرام شتافتند تا بتواند کنترلهای دولتی رادوربزند.تجربه ی ناموفق فیلترینگ تلگرام،محدودیتهای مسکورادراعمال سیستم نظارتی sorm-3 نشان می دهد.
درهمین زمان، پرزیدنت پوتین اعلام کرد"جهان آینده از آن هوش مصنوعی است وهرکس رهبرهوش مصنوعی شود، رهبرجهان خواهد شد."ازآن پس، روسیه به سرعت درراه تکنولوژی هوش مصنوعی گام برداشت وتقریباً5/12 میلیون دلار رادرسال صرف تحقیقات دراین عرصه کرد.اما با این سیل سرمایه که تاپایان سال2020 از400 میلیون دلارفراترمی رود،بازهم روسیه ازچین که قراراست تاپایان سال2020 بیش از150 میلیارددلارخرج صنعت هوش مصنوعی نماید، عقب مانده است.درپی سخنرانی پوتین،وزارت دفاع روسیه وظیفه ی ایجاد زیرساخت لازم برای هوش مصنوعی وبسیج نیروهای دولتی وخصوصی رادراین عرصه، برعهده گرفت.
بدین ترتیب، اقدامات تضییقی دولت روسیه علیه رسانه ها، روزبروزبیشترمی شود.درپائیزسال گذشته،پرزیدنت پوتین قانونی راامضاء کرد که دریافت هرگونه کمک مالی خارجی توسط سازمانهای رسانه ای روسیه، مصداق همکاری با"عناصربیگانه" تلقی شده وبه دولت اجازه می دهد که محتوای این رسانه ها رافیلترنماید.دولت روسیه همچنین تلاش می کند که به تکنیکی دست پیداکند که بتواند درهرلحظه ای که شرایط ایجاب کند، نسبت به قطع کامل یاجزئی اینترنت درکل کشور ویادربخشهائی ازآن ، اقدام نماید.ایران،قزاقستان،بلاروس،قرقیزستان، گرجستان وارمنستان، درحال الگوبرداری ازسیستم sorm می باشند.کمپانیهای روسی "پروتی"(Protei)، و"پی ترسرویس"(Peter service) ، عرضه کننده ی خدمات به این کشورها می باشند.برخی شرکتهای مخابراتی خاورمیانه(ایران، بحرین، عراق، قطرو...) وآمریکای لاتین واوکراین، ازمشتریان پروپاقرص "پروتی" می باشند.
منابع ومآخذ
1)digital authoritarianism , www.foreignpolicy.com
2)the global expansion of AI surveillance , www.carnegieendownment.org
3)Beijing export of surveillance technology , www.moderndiplomacy.eu
4)surveillance , www.wikipedia.org
5)surveillance technologies , www.eff.org