ایران ، بازنده ی بزرگ " قره باغ "

تاکنون، هیچ سند رسمی که حاکی از استراتژی تعریف شده ی ایران درقبال آسیای میانه وقفقاز(بویژه ناگورنو-قره باغ) باشد، منتشرنشده است.اما موضع ایران رادربرابرمناقشه ی قره باغ، می توان ازمواضعی که مقامات ایرانی طی سه دهه ی اخیردرقبال این بحران اتخاذ کرده اند، دریافت.

علیرغم این ابهام وسردرگمی،مواضع سالهای اخیرایران دراین مورد، حداقل برروی کاغذ، روشن می باشد: شناسائی حاکمیت جمهوری آذربایجان برمنطقه ی ناگورنو-قره باغ ونواحی پیرامونی آن ، به رسمیت نشناختن جمهوری "آرتروش"(آرتساخ) ودیگرتحولات سیاسی درمنطقه ی قره باغ ، اتخاذ رویکرد متوازن درقبال آذزبایجان وارمنستان ، نفی جنگ واستفاده اززور برای حل بحران قره باغ ، تاکید برحقوق وامنیت ارمنی های قره باغ درهرطرح صلح ، مخالفت بادخالت قدرتهای فرامنطقه ای دربحران قره باغ ، مخالفت بااستقرار نیروهای حافظ صلح درجوارمرزهای ایران ، و اعلام آمادگی برای میانجیگری دربحران قره باغ، درصورت تقاضای طرفین درگیری . اما درتمامی این سالها، ایران درورای این مواضع رسمی ، مسیردیگری را درقبال بحران قره باغ درپیش گرفته است.

درابتدای جنگ اخیرقره باغ، ایران ضمن اعلام بیطرفی، عملاً به دفاع ازارمنستان برخاست.گزارشهائی مبنی برارسال 200 خوروی زرهی به ارمنستان منتشرشد. براساس این گزارشها،ایران همچنین تسلیحات روسی راازخاک خود به ارمنستان منتقل می کرد وبه صدها رزمنده ی حزب کارگران کرد(پ ک ک) اجازه داد تاباعبورازخاک ایران، به نیروهای ارمنستان بپیوندند. صفی طولانی ازکامیونها وتانکرهای ایران، سوخت ومواد غذائی به ارمنستان ارسال می کرد.اگرچه دولت ایران همه ی این گزارشهاراتکذیب کرد، اما شواهد وقرائن موجود، حاکی ازصحت آنها بود.باانشاراین گزارشها، حرکات اعتراضی درحمایت ازآذربایجان ومحکومیت موضع دولت، درتهران وشهرهای شمالغرب ایران بالاگرفت که به دستگیری دهها نفرانجامید.

علاوه برمناسبات کهن تاریخی، مذهبی وزبانی میان ایران وقفقاز، حدود800 کیلومترمرزمشترک، ایران رابه قفقازمتصل می کند.استانهای اردبیل وآذربایجان شرقی، صدهاکیلومترمرزمشترک با جمهوری آذربایجان دارند.آذربایجان شرقی تنهااستان ایران بود که تاقبل از منازعه ی اخیر، 35 کیلومترمرز مشترک با ارمنستان داشت که البته با تصرف مناطق مرزی قره باغ توسط نیروهای آذربایجان،این مرز زمینی ازدست رفت. حضورمیلیونها آذری وصدهاهزارارمنی درایران،موضعگیری درقبال بحران رابرای تهران دشوارساخته است.روحانیون وحوضه های علمیه ی قم، مشهد ونجف، بی مهابا به حمایت ازجمهوری "مسلمان" آذربایجان برخاسته وازدولت ایران بخاطرحمایت ضمنی ازارمنستان، انتقاد نمودند. دولت ایران دریافت که ادامه ی حمایت ازارمنستان، می تواند ثبات وتمامیت ارضی کشوررابه خطربیاندازد.

بدین ترتیب، درروزهای پایانی جنگ قره باغ که پیروزی آذربایجان قطعی به نظرمی رسید، ایران ناگهان درچرخشی محسوس، حق آذربایجان رادرتصرف بخش هائی ازناگورنو – قه باغ به رسمیت شناخت. درواقع، پس ازتصرف شهر "شوشا" ( shusha)، تهران دریافت که ازطرف بازنده حمایت کرده است ولذا،دریک چرخش آشکار،به دفاع ازآذربایجان پرداخت. علیرغم تخاذ این سیاست، پیروزی آذربایجان درجنگ، دقیقاً همان چیزی بود که ایران ازآن هراس داشت : پیروزی برای ترکیه وسیاست خارجی این کشور. قبل ازآن نیز، درسوریه ولیبی، ایران وترکیه دربرابرهم قرارگرفته بودند. درشرائطی که ترکیه خودرابرای پیوستن آذربایجان به ناتو وافتتاح خط لوله ی انتقال گاز" ترانس آناتولی" ازقفقازبه اروپا آماده می کند،ایران همچنان سردرگم به تحولات قفقازمی نگرد.تهران که دردهه ی 1990 ، خودرا میانجی وصاحبنظر معتبردرمسائل قفقازمی دانست، اکنون تنها به نفوذ فرهنگی درمنطقه دل بسته است وبس .

www.fmohammadhashemi.blogfa.com

FMOHAMMADHASHEMI.BLOGFA.COM

www.fmohammadhashemi.blogfa.com