ف.م.هاشمی

بحث درباره ی منشاء کروناادامه دارد

اززمانی که مقامات بهداشتی چین، بازارعمده فروشی غذاهای دریائی "ووهان" درایالت "هونان" این کشوررا، نقطه ی شروع پاندمی کرونا اعلام کردند، نزدیک به یکسال می گذرد.ازآن زمان تاکنون، بحث دراین باره همچنان داغ است. اکنون سازمان بهداشت جهانی(WHO) رسماً به این بحث پیوسته وقراراست بزودی نتیجه ی تحقیقات خودرا درباره ی منشاء ویروس کرونامنتشر نماید. چند ماه پیش، یکی ازمدیران اجرائی سازمان بهداشت جهانی گفت که دانشمندان چینی مدتهاست که تحقیق دراین باره راشوع کرده اند وسازمان بهداشت جهانی قصددارد براساس یافته های آنها، وضمن همکاری باایشان، ریشه های پاندمی کرونارامشخص نماید. چندی بعد دبیرکل سازمان بهداشت جهانی گفت که یک گروه ازدانشمندان نخبه ی دنیا، نخستین اجلاس مجازی راباهمکاران چینی خود برگزارکرده اند تابتوانند به کمک آنها، به یک جمعبندی کلی دراین باره برسند وآن رادرگزارش رسمی سازمان منتشرنمایند. چندی پیش نیز، سازمان بهداشت جهانی گزارشی حاوی جزئیات دستور کاراین جلسات را، بدون سروصدا، منتشرنمود.دراین تیم تحقیقاتی، 8مرد و2 زن دانشمند عضویت دارند که ازچین، دانمارک، انگلیس، استرالیا، روسیه، ژاپن و آلمان می باشند.

ازهمان نخستین روزهای شیوع سندروم حادّ تنفسی، این باور درمیان مردم شایع گردید که منشاء این پاندمی، خفاش است. قبلاً نیزتحقیقی که درسال 2017 برروی 12333 قطعه خفاش ازآمریکای لاتن، آفریقا وآسیاانجام گرفته بود، نشان داد که 9 درصد خفاش ها، حداقل ناقل یکی از 91 گونه ی کروناویروس هستند. تحقیقات بعدی نشان داد که خفاشها، میزبان 3200 گونه ویروس کرونامی باشند. بعلاوه بیش از1400 نوع خفاش درجهان وجوددارد. لذا تشخیص اینکه کدامیک ازاین انواع، ناقل ویروس است، کاری بس دشواروچه بسا محال می باشد.به این مشکل باید تقسیم خفاش هابه گیاهخوار وحشره خواررانیزافزود که قرنهاقبل بازمی گردد. کاروقتی دشوارترمی گردد که بخواهیم بدانیم که کدام ویروس خفاشی، قابلیت انتقال به انسان دارد وبرای اوتهدید محسوب می شود..بعلاوه، معمولاً حلقه های واسطی برسرراه این انتقال قراردارد وبدون شناخت این واسطه ها وتغییراتی که ویروس می پذیرد، پیش بینی موج بعدی پاندمی دشوار می گردد.همه چیزحاکی ازآن است که خفاش، مخزن سرشارویروس کروناست وشواهد فراوانی درتایید آن وجوددارد.تحقیقات نشان می دهد که ویروس کوید-19، ازنسل ویروسهای کرونائی است که خفاش میزبان آنها می باشد. این ویروس، ویژگیهائی دارد که آنراازوجود حلقه ی واسط برای انجام جهش، بی نیازمی سازد.معهذا، این حقیقت که ویروس sars – cov -2 نخستین باردر "ووهان" چین مشاهده شد که بازیستگاه طبیعی " خفاش نعل اسبی" فاصله ی بسیاردارد،میتواند وجود یک یا چند حلقه ی واسط میان این حیوان وانسان رااثبات کند.برخی معتقدند که این حلقه ی گم شده، همان " مورچه خوار"(pangolin) می باشد. مورچه خوار اگردرمعرض کروناویروس قرارگیرد، بیمارمی شود واین بدان معنی است که مورچه خوار، مخزن اصلی ویروس نیست بلکه میزبان واسط آن است. ویروس کوید-19 ،به حیوانات دیگری چون " خز "(ferret) وگربه سانان نیزمنتقل می شود. لازم نیست این ویروس، دربدن حیوانات واسط، دچارجهش گردد تابه انسان منتقل شود، بلکه فقط کافی است میان آنها تماس برقرارشود.اما هنوززود است که بخواهیم درمورد انتقال مستقیم ویروس کرونا ازخفاش به انسان سخن بگوئیم.

درفازاول تحقیقات سازمان بهداشت جهانی، دانشمندان این سازمان، به تحقیق میدانی نمی پردازند بلکه نتایج تحقیقات دانشمندان چینی رابررسی می کنند.چین بزرگترین تامین کننده ی هزینه ی این تحقیقات، پس ازآمریکاست. سازمان بهداشت جهانی باآنکه هفت هزارپرسنل در150 کشورجهان دارد،اعلام کرده که بعلت کمبود نیرو وبودجه، قادرنیست این پروژه رابه تنهائی به پیش برد ولذا مانند دیگرپروژه های تحقیقاتی این سازمان، متکی به کمک کشورهاست. این بارنیز، آمریکا وچین بیشترین کمک رابه تیم تحقیق این سازمان می کنند.یکی ازدانشمندان عضو تیم تحقیق می گوید : "اینکه بدنبال یافتن مقصّرباشیم ویا در صدد پی بردن به علل شیوع سریع بیماری باشیم، به نتایج متفاوتی خواهیم رسید. درگذ شته ماندن ویکدیگررامتهم کردن، مشکلی راحل نمی کند. باید قضاوتهای ذهنی راکنارگذاشت."درسال 2003 نیز، سه ماه پس ازشیوع"سارس"، هیئتی ازسازمان بهداشت جهانی وارد چین شد واکنون، سازمان قصددارد ازتجربیات این تیم تحقیقاتی برای یافتن منشاء ویروس کوید-19 استفاده نماید.دراین تحقیقات، قراراست از روش نمونه برداری ژنتیک که دردودهه ی گذشته پیشرفت فراوان کرده، استفاده شود.گزارش سازمان بهداشت جهانی، براساس مطالعات اپیدمولوژیک، تحقیقات بیولوژیک وژنتیک ، تنظیم خواهد شد ونیز تحقیقات مربوط به بهداشت دامی ومحیط رانیز شامل می گردد.به گفته ی سخنگوی سازمان بهداشت جهانی،انجام تحقیقات، زودترازاین، ممکن نبود زیرا تمام توجه وامکانات سازمان صرف یافتن راهی برای مهارویروس وتاثیرآن برجوامع انسانی بود. جهان باید سریعاً به راههای تشخیص ومها این ویروس نوظهور پی می برد.

درنخستین روزهای شیوع پاندمی، تئوری توطئه ای رواج پیداکرد مبنی براینکه گویا ویروس کوید-19 ازآزمایشگاه یک انستیتوی تحقیقاتی در"ووهان" چین به خارج راه پیداکرده است. پرزیدنت ترامپ نیزدرمصاحبه ی اول ماه مه2020 خود، به این توهّم دامن زد.او وقتی دربرابراین سئوال قرارگرفت که چطوربااطمینان، منشاء اصلی ویروس راانستیتوی ویروس شناسی ووهان می داند، گفت : " من نمی توانم به این سئوال پاسخ بگویم چون ازاین کار منع شده ام". اندکی بعد نیز ترامپ، ویروس کوید-19 را " ویروس چینی" نامید.بلافاصله کارشناسان به این ادعا پاسخ دادند.به نظرآنها، اگرویروس کوید-19 ساخت دست انسان بود، درژنوم آن نیزباید منعکس می گردید. بعلاوه اگرقراربود کروناویروس بدست انسان تولید شود، باید ازویروس سارس استفاده می شد که قبلاً نسبت به آن شناخت داشت، درحالیکه ویروس sars-cov-2 ، هیچ سنخیتی بادانسته های قبلی بشرندارد.لذا، بسیاربعید است که این ویروس، ساخته ی دست انسان باشد زیراحاصل جمعبندی دانسته های بشرنیست. معهذا،sars-cov-2،بسیارشبیه به کروناویروسهای "بتا " مانند Rat-G-13 است که به وفوردربدن خفاش یافت می شود ودرانستیتوی ویروس شناسی ووهان تحت بررسی است وژنوم آن نیزتقریباً منطبق برژنوم ویروس کوید-19 می باشد که به انسان وشمپانزه منتقل می گردد.لذا، باید آنهاراازیک نسل، ونه منطبق برهم، دانست.

یکی ازاعضای تیم تحقیق سازمان بهداشت جهانی، بیولوژیست چینی " لینفا وانگ " (Linfa wang) می باشد که به سبب تحقیقات گسترده اش درپروژه ی سارس، لقب " بت من"(batman – مرد خفاشی ) گرفته است. لینفاوانگ که یکی ازبرجسته ترین ویروس شناسان جهان است، هنگام شروع پاندمی کوید-19 ، بطورتصادفی در ووهان حضورداشت ومشغول رایزنی با همکارانش دراین شهربود.اما اوفقط وقتی کشورزادگاهش را به مقصد محل زندگی اش درسنگاپورترک کرد، به اهمیت موضوع پی برد.وانگ که اکنون ریاست برنامه ی "بیماریهای عفونی نوظهور" رادردانشکده ی پزشکی Duke – Nus برعهده دارد، بلافاصله شروع بکارکرد وبه ردیابی پادتن ویروس درنمونه های خونی مبتلایان به sars-cov-2 پرداخت.شواهد نشان می داد که این بارنیز خفاش، منشاء این بیماری است. امری که وانگ سالها قبل نسبت به آن هشدارداده بود.دودهه است که وانگ درباره ی چگونگی انتقال ویروس ازخفاش به انسان، تحقیق می کند. وانگ دکترای خودرا دررشته ی بیولوژی مولکولی ازدانشگاه کالیفرنیا گرفت وسپس به استرالیا رفت وبه مطالعه درباره ی بیماریهای عفونی حیوانات پرداخت. وانگ راباید کاشف اصلی " ویروس هندرا"(Hendra virus) و "ویروس نیپا"(Nipah virus) دانست که به ساخت واکسن این دوبیماری نیزکمک فراوان کرد.دراین زمان، وانگ دریافت که خفاش، میزبان ومخزن گروه بیشماری ازویروس ها می باشد.سپس نوبت به سندروم حادّ تنفسی(سارس) رسید. وقتی درجولای 2003 ، سازمان بهداشت جهانی پاندمی سارس رااعلام کرد ، به گروهی ازدانشمندان، ازجمله وانگ، ماموریت داد تادرباره ی منشاء این ویروس درچین تحقیق کنند.وانگ تقریباً مطمئن بود که منشاء بیماری خفاش است اما اعضای دیگرگروه، بااو مخالفت کردند. فقط یک خانم دانشمند چینی بنام " شی ژنگلی"(shi zhengli) که برروی پاتوژنهای بیماریزای ماهی و میگو تحقیق می کرد، تشخیص وانگ راتایید کرد وباتمام وجود به یاری اوشتافت. نتیجه ی تحقیقات آنها دردهها برگ منتشرشد.دراین سند گفته می شود که "خفاش نعل اسبی" مخزن ویروس کروناست.

اما حجم بسیارزیاد کروناویروسهای خفاش، همراه باعدم قطعیت درمورد وجود حلقه ی واسط، پیش بینی پاندمی رادشوارمی سازد. مسلماً وجود بازارحیوانات زنده، تهدید جدّی برای شیوع بیماریهای مشترک انسان – حیوان می باشد.اما این بازار، بخشی ازفرهنگ مردم جنوب شرقی آسیاست.مسلماً اگرچنین مکانی برای تماس نزدیک انسان وحیوان وجود نداشته باشد،بهتراست اما، نمی توان ازمردم خواست که ازخرید حیوان زنده خودداری نمایند.بعلاوه دهها میلیون نفرازروستائیان وقبائل دنیا،که ازگوشت شکارتغذیه می کنند نیز بشدت درمعرض ابتلاء به بیماریهای مشترک انسان ودام قراردارند. تحقیقات ژنتیک نشان داده که کوید-19 یک بیماری مشترک انسان ودام است. اینکه چگونه این ویروس ازحیوان به انسان منتقل می شود، مستلزم انجام تحقیقات اپیدمولوژیک وژنتیک برروی مبتلایان اولیه است. شواهد قوی موجود حاکی از آن است که ویروس کوید- 19 ، ازخفاش نعل اسبی، مورچه خوار، ویایک نوع جوجه تیغی، به انسان منتقل شده است. ویروس موجوددربدن خفاش ومورچه خوار، ژنومی شبیه به ژنوم sars – cov – 2 دزانسان دارد. دانشمندان معتقدند که کروناویروسهای موجود دربدن خفاش نعل اسبی و مورچه خوار، طی سالها با یکدیگرآمیخته شده وجهش پیداکرده اند تابه sars – vov 2 تبدیل شده اند.اکنون پی بردن به نحوه ی انتقال ویروس ازحیوان به انسان، بسیارمهم است زیرا فقط ازاین طریق می توان مانع ازبروز پاندمی های آینده گردید.

مطالعات موجو نشان می دهند که حفظ زیستگاههای طبیعی حیات وحش، خطرانتقال بیماری ازوحوش به انسان راکاهش می دهد.اکوسیستمهائی که مورددخالت بشرقرارمی گیرند، به بمبی از حیوانات حامل پاتوژنهای بیماریزا تبدیل می شوند که قابلیت آلوده سازی انسان رادارند.باید به مناطقی که بیماریهای مشترک انسان – حیوان درآنجارواج دارد،بیندیشیم. دراغلب این موارد، سرانگشت مخرّب انسان رادرانحطاط محیط زیست می توان دید. گوئی انواع وحشی که که تحت فشارهای زیست محیطی قرارمی گیرند، بیشترازخود ویروس منتشرمی کنند. بنابراین، آنچه اهمیت دارد، تغییرروش زندگی انسان است. توقف جنگل زدائی، خودداری ازایجاد مزاحمت برای اکوسیستم، توقف تورهای گردشگری درغارخفاشها، و نیزتوقف کشاورزی فشرده(intensive farming) ازالزامات این تغییراست.ردیابی ویروسهای جدید نیزمهم است.باید برروی زیرساختهائی که امکان این ردیابی رافراهم می آورند سرمایه گذاری کرد تا بتوان پاتوژنهای بیماریزا را قبل ازاینکه تبدیل به پاندمی گردند، مهارکرد.اما، هیچیک ازاین تدابیر، بدون مشارکت جهانی امکانپذیرنیست.ردیابی این حجم انبوه ازویروس ومیکروارگانیسم، که تنها 2-1 درصد آنها برای بشر شناخته شده اند، ممکن نیست.لذا، باید زیستگاه پاتوژنهای بیماریزاراشناخت وآنها را مورد مطالعه قرارداد..دانشمندان سراسردنیا بایددراین مهم مشارکت ورزند. تشکیل تیم تحقیقاتی سازمان بهداشت جهانی، گامی مهم درهمین جهت می باشد.

اگرپاندمی کوید-19 فقط یک درس مهم داشته باشد، این است که ویروس های پاندمی زا، فقط چند جهش بامافاصله دارند.

منابع ومآخذ

1)researchers cast doubt about on earlier covid-19 origins , www.sciencedaily.com

2)WHO is hunting for the coronavirus origins , www.nationalgeographic.com

3)this biologist helped trace SARS to bats , www.sciencemag.org

4)where did covid come from? , www.nature.com

5)the origins of sars – covi-2 , www.thelancet.com