ایران درآستانه ی فاجعه
ایران درآستانه ی فاجعه
( نگاهی به بحران کرونا در جمهوری اسلامی)
ایران امروز، درردیف کرونازده ترین کشورهای جهان قراردارد.این کشوراکنون پس ازهند،آمریکا وبرزیل،ازاین نظردررده ی چهارم جهان می باشد.اما مشکل ایران، بامشکلات دیگرکشورهای جهان ، تفاوت آشکاردارد.سوء مدیریت وتحریمهای فراگیر، به بحران پاندمی درایران، ابعاد گسترده تری بخشیده و کشور، بویژه سیستم بهداشتی آنرا،درآستانه ی فروپاشی قرارداده است.بسیاری ازدست اندرکاران سیستم بهداشت ودرمان معتقدند که این سیستم درآستانه ی فاجعه قراردارد.اگرچه ظاهراً سیستم درمانی ایران، ازتحریمهای آمریکامستثنی است اما بافلج شدن بخش مالی ومتوقف شدن صدورنفت، سیستم درمانی کشورعملاً ازحرکت بازایستاده است. تحریمهای آمریکا، به آنچنان رکود اقتصادی درایران منجرشده که درتاریخ معاصرایران، سابقه نداشته است. سیاست " فشار حداکثری" دولت ترامپ، اکنون به یکی ازاهداف خود نزدیک شده است : فروپاشی اقتصاد ایران . اما این سیاست، یک پیامد ناخواسته نیز داشته که نزدیکی ایران به چین می باشد.قرارداد 25 ساله ی همکاریهای استراتژیک ایران وچین با400 میلیارددلار سرمایه گذاری برروی زیرساختهای مخابراتی،انرژی،بنادر،راه آهن، وبانکداری ایران،کنترل اقتصاد وسیاست این کشوررا دردست چین قرارمی دهد.
حتی قبل ازشروع پاندمی، قدرت خرید مردم ایران، تقریباً نصف شده وسطح بهداشت عمومی به نحوی محسوس سقوط کرده بود. قیمت دارو سربفلک کشیده وکمبوددارو وتجهیزات، سیستم پزشکی رافلج کرده بود.باازراه رسیدن پاندمی،سوء مدیریت کشور، برملا گردید وباری سنگین بردوش سیستم درمانی کشورگذاشت.درحال حاضر، مردم ایران فقط ازپاندمی رنج نمی برند، بلکه رکود اقتصادی، گسترش هولناک جرم وجنایت، افزایش بی سابقه ی نرخ خودکشی درمیان جوانان، تعطیلی بنگاههای اقتصادی، سقوط سطح زندگی مردم وافزایش سرسام آوربهای مسکن، درکنار فساد شایع دربالاترین سطوح ونیزبدنه ی مدیریت کشور، که بابرخی حوادث طبیعی چون سیل وزلزله همراه گردیده، کمرمردم راخم کرده است. نرخ تورم از40 درصد فراتررفته وانتظارمی رود اقتصاد ایران درسال جاری، بارشد منفی 8 درصد روبرو گردد. کاربجائی رسیده که کارشناسان معتقدند اگروضع فعلی ادامه پیداکند، ایران درزمستان جاری،بافاجعه ای روبرو خواهد شد که به قیمت جان بیش ازیک میلیون نفرتمام می شود.درحال حاضر( اواخرپائیز1399)، ایران موج دوم پاندمی راپشت سرمی گذارد.ظرفیت بیمارستانها تکمیل شده ومبتلایان به کرونا درراهروها بستری می شوند. معهذا، نرخ تلفات کرونا ازبیش از پانصد نفردرروز، به کمتراز200 نفرکاهش پیداکرده است.یک پزشک متخصص دربیمارستان " مسیح دانشوری" تهران می گوید : " توان علمی، فنی، فیزیکی وروانی ما، به شدت تحلیل رفته است." این بیمارستان تخصصی که به بیماران ریوی خدمت ارائه می دهد، اکنون پذیرای سه برابر ظرفیت عادی خود می باشد. وضع آنقدروخیم است که تخت های موقت درراهروها وفضای بازبیمارستان برپاشده است.دربسیاری ازموارد،بیماران دراتوموبیلهای خود به دستگاه ونتی لاتور متصل می شوند.معهذا، بیمارانی که موفق می شوند دربیمارستان بستری شوند، بسیارخوش شانس هستند.یک پزشک متخصص شاغل در"بیمارستان شهدا"ی یافت آباد تهران می گوید که دهها تخت درراهروهای شلوغ این بیمارستان برپا گردیده است. تعداد مراجعان آنقدرزیاد است که برای مبتلایان جدید دیگرجائی جز راهروها وکافه تریای بیمارستان نیست. دربسیاری ازموارد،ازیک دستگاه ونتی لاتور برای چند بیماربطورمشترک استفاده می شود.
باافزایش سرسام آورتلفات، اغلب پروتکل های مربوط به نحوه ب به خاکسپاری فوت شدگان ازکرونا، مانند استفاده ازتابوت آهنی ویاپاشیدن آهک درگور آنها، رعایت نمی شود.بدلیل زیاد بودن موارد ابتلا به کرونا، تمامی بیمارستانهای دولتی ایران، موظف شده اند که بخشی رابه بیماران کرونائی اختصاص دهند. یک پرستارشاغل دربخش سرطان بیمارستان"امام حسین" تهران می گوید: " امکان کنترل رفت وآمد دربیمارستان وجود ندارد زیرا تعداد مراجعین بسیارزیاد می باشد." اوبه وجود چند مبتلا به کرونا دربخش خود اعتراف کردوآنرا نتیجه ی عدم کنترل ترددها دربیمارستان دانست : " من وهمکارانم هرآنچه راکه به لحاظ انسانی ضروری است انجام می دهم اما وقتی مردم خود پروتکلهای بهداشتی رارعایت نمی کنند، چه کاری ازمابرمی آید؟" علاوه بر پاندمی، تحریمهانیزفشاری مضاعف برسیستم درمان ایران وارد می کند.عملهای جراحی ضروری، تقریباً تعطیل شده اند. صدهانفرازکادربهداشت ودرمان، دراثرابتلا به کرونا جان باخته اند .هزاران نفردیگرازآنهانیز به این بیماری مبتلاگردیده اند.داروهای ضروری، نایابند ودهها بیمارستان خصوصی نیزدرآستانه ی تعطیل قرارگرفته اند.
بسیاری ازکشورها ودیپلماتهای داخلی وخارجی، خواستارلغو یاکاهش تحریمها دردوران کرونا گردیده اند زیرا تحریم درچنین شرائطی، زندگی وحیات میلیونهانفررادرداخل وخارج ازکشوربه خطرمی اندازد.اما، دولت ترامپ، نه تنهابه این درخواستها وقعی نگذاشت، بلکه تحریم راروزبروز تشدید کرد.شاید هیچکس بیشترازکادربهداشت ودرمان،تاثیرتحریمها راباپوست وگوشت خود لمس نکرده باشد.یک متخصص ریه که در"بیمارستان مهر" تهران شاغل است وتحصیلکرده ی آمریکا نیزمی باشد، می گوید : "انتظارمی رفت که دراین روزهای سخت، آمریکابه یاری ما بشتابد. اما این کشور،برعکس،برتحریمها افزود.من به فرهنگ وارزشهای آمریکائی علاقه مندم اما، نمی توانم این رفتارآمریکاراهضم کنم.من دهه ی هفتاد قرن گذشته، دریک دانشگاه آمریکاتحصیل کرده ام ودرتمامی این سالها، هوادارآمریکا بوده ام اما، اکنون باید اعتراف کنم که سخت دراشتباه بوده ام."
نگاهی به وضع دارو درایران،ابعاد فاجعه رابهترنمایان می سازد.همیشه درایران، حتی قبل ازانقلاب، داروباسوبسید به مردم عرضه می شده است.تاقبل ازسال2018 واعمال تحریمهای شدید علیه ایران، 15 درصد از داروهای مورد نیازکشور، ازخارج تهیه می شد وباپرداخت سوبسید دولتی، دراختیار مردم قرارمی گرفت. بقیه ی داروهای مورد نیازکشورنیز، باواردات مواد اولیه ازخارج( حدود 60درصد)، درداخل کشورتولید می شد. دولت سالانه میلیاردهادلار ازدرآمد حاصل ازفروش نفت را بابت سوبسید به دارو می پرداخت تادارو ارزان بدست مردم برسد. دراین سیستم، مردم راضی، تولید کننده راضی، و زمامداران نیز راضی به نظرمی رسیدند.این فرمول " معجزه آسا" که درتمامی چهل سال پس ازانقلاب نیزاجراء شده بود،باآغازتحریمهای همه جانبه ی آمریکا، ناگهان متروک گذاشته شد.ظاهراً بخش دارو ودرمان، ازتحریم مستثنی شده بود اما، به گزارش دیده بان حقوق بشر" علیرغم این معافیت، شرکتها وبانکهای اروپائی وآمریکائی، ازبیم جریمه ومجازات، ازمعامله باایران امتناع می ورزند." بعلاوه، امتناع ایران از تصویب لوایح FATFدرمورد پولشوئی وتامین مالی تروریسم، ایران رادرلیست سیاه این سازمان قرارداده وهرگونه دادوستد مالی بااین کشور، غیرممکن کرده است.بدین ترتیب، کانال مالی برای خرید دارو وتجهیزات پزشکی ازخارج کشور نیزمسدود گردید وعلیرغم افزایش تولیدداخلی داروبرای جبران کمبودداروهای وارداتی، شرکتهای خارجی ازفروش مواد اولیه ی لازم برای تولیدداروهای داخلی، امتناع می ورزند.حاصل کار،کمبود وحشتناک دارو، رواج درمانهای نامناسب وغیراصولی، وافزایش سرسام آور بازارسیاه وبهای دارو وتجهیزات پزشکی است که به پنج برابر قبل ازتحریم می رسد. وضعیت نابسامان بهداشت ودرمان، موجب نارضایتی عمومی واعتراضات گسترده ی مردمی گردیده است واین دقیقاً همان هدفی است که طراحان تحریم، یعنی دولت ترامپ و" بنیاددفاع ازدموکراسی"(FDD) بدنبال آن هستند:تحت فشارگذاشتن مردم عادی، به منظورنیل به اهداف سیاسی، که براساس کنوانسیون ژنو، ممنوع می باشد.
بیشترین آسیب راازتحریم دارو،بیمارانی می بینند که وابسته به داروهای وارداتی هستند.درحال حاضر، ذخیره ی این داروها درداخل کشوربه پایان رسیده است.قشرآسیب پذیربعدی، بیمارانی هستند که اگرچه داروی داخلی مصرف می کنند اما بدلیل اینکه داروی آنها یاناگهان بسیارگران شده ویاازکیفیت آن کاسته گردیده، بامشکل مواجه شده ویادراثرمصرف داروی بی کیفیت، درمعرض خطرقرارمی گیرند. نگارنده، باانکه خود شاغل درشبکه ی توزیع دارو درایران است وبه قول معروف، ازدوردستی برآتش دارد،هنوزنتوانسته است به انسولین قلمی برای مصرف همسرش ، دست پیداکند. معمولاً برای برخی از داروهای حساس وپرمصرف، محدودیت فروش اعمال می شود وبیماران ، اغلب به میزان تعیین شده درنسخه ی پزشک، دارو دریافت نمی کنند. یکی ازاین داروها، انسولین است که درماههای اخیر، نایاب شده وجان میلیونها بیماردیابتی درخطرقرارگرفته است.داروی" پلاویکس" که یک داروی رقیق کننده ی خون است، یکی دیگرازداروهائی است که اکنون نایاب شده ونمونه ی ایرانی آن(اوسویکس) به هیچوجه کارآئی نمونه ی خارجی راندارد. این دارو رانیزمانند انسولین، داروهای شیمی درمانی وبیماریهای خاص،فقط با توصیه نامه ویاازخیابان"ناصرخسرو" وبه قیمت گزاف، می توان تهیه کرد.درعین حال، بخشی ازداروهای موردنیازکشور، به خارج قاچاق می شوند.به گزارش ارتش عراق،اخیراً 19 کامیون مالامال ازداروهای نایاب درایران، دراستان دیاله ی عراق کشف وضبط شد که ازایران وارداین کشورشده بود.مسلماً قاچاق این حجم ازدارو، بدون همکاری عناصرفاسددولتی ونظامی، امکانپذیرنیست.بدون تردید، سقوط 140 درصدی ارزش پول ملی دریک سال، وتفاوت فاحش بهای داروهای سوبسیدی با بهای جهانی،علت اصلی قاچاق دارو به خارج ازکشورمی باشد.
وقتی فشاربرزندگی مردم تااین حدّ زیاد شود، آنها به سه گروه تقسیم می شوند: یابی تفاوت می شوند ودرخود فرومی روند، یاسربه شورش برمی دارند، ویابرای اندکی توجه ، سپاسگزارشده وحلقه ی بندگی به گردن می آویزند. تاکنون بیش ازپنجاه هزارمرگ ناشی ازکرونا وبیش از2/1 میلیون ابتلا به این بیماری( تازمان نگارش این مقاله) گزارش شده است.امابدلیل عدم شفافیت موجود، این ارقام رانباید جدّی گرفت.میانگین رقمی که ازگفتگو باکادردرمان کشوربدست می آید،صد تا چهارصد هزار فوتی می باشد.حداقل دوشها ایران تاکنون بیش ازسی هزار تلفات ناشی ازکرونا داشته اند.حسن روحانی رئیس جمهورایران نیز اخیراً تعداد مبتلایان به کرونا درکشورراحداقل 25 میلیون نفر ذکرکرد. یک عضوسابق ستاد مدیریت بحران کرونا بنام " محمد رضا محبوب فر" درمصاحبه ای اعلام کرد که آماردولتی مربوط به کرونا، "مهندسی شده" است وبرای نیل به رقم واقعی، باید 20 برابرگردد.به گفته ی او، یک ماه قبل ازاعلام رسمی ورود کرونابه کشور، نخستین موردابتلاء، کشف شده بود اما بدلائل امنیتی، مسکوت گذاشته شد.تصمیم برآن قرارگرفت که مسئله راپس از برگزاری مراسم سالگرد انقلاب وانتخابات پارلمانی، علنی نمایند.البته اندکی بعد، محبوب فر ازکاربرکنار وروزنامه ای که این مصاحبه را منتشرکرده بود تعطیل شد.بزودی مشخص شد که بسیاری ازدرگذشتگان ناشی ازکرونا، بعنوان بیمارقلبی ویادیگربیماریها، به ثبت رسیده اند.دولت ازآن بیم دارد که بامشخص شدن تعداد واقعی تلفات کرونا، مردم سربه شورش بردارند ونظم اجتماعی فروبپاشد.
سیستم بهداشت ودرمان ایران، ازچند سو تحت فشاراست.گفته می شود تعداد پزشکان،پرستاران وتکنیسین هائی که دراثرابتلاء به کوید-19 جان باخته اند، به صدهانفربالغ می گردد.اما ابتلاء به کرونا، تنها نگرانی کادردرمان نیست.حقوق ومزایای این کادر، علاوه براینکه به هیچوجه متناسب با حرفه ی خطرناک آنها دردوران اپیدمی نیست،بلکه دریافتی ناچیزایشان نیزباتاخیرفراوان صورت می گیرد.بخش عمده ی کادردرمان شاغل دربیمارستانها ومراکزدرمانی خصوصی کشورکه به 300 واحد بابیش از یکصد هزارپرسنل بالغ می گردند،باکمبود منابع مالی روبرو می باشند.شیوع موج دوم پاندمی، دولت رامجبورکرد که تهران ومراکز شهری کشورراتعطیل نماید واین کار، ضربه ی سمگینی برتجارت کشور واردآورد که قبلاً ازناحیه ی تحریم صدمه دیده بود. منابع اختصاص یافته به جبران خسارات وزیانهای ناشی ازپاندمی،بسیاراندک است وبدرستی توزیع نمی گردد. وضعیت اقتصاد وکسب وکار کشور به حدّی وخیم است که دولت بااکراه بسیاربه قرنطینه ی شهرها تن درمی دهد.
اسناد موجود نشان می دهد که نخستین مورد ابتلا به کوید-19 درایران،درهفته ی اول فوریه2020،ودرپی چند پروازورودی به کشور از"ووهان" چین، مشاهده شد.درحالیکه اغلب مناطق کرونازده ی چین ، ازمدتی قبل قرنطینه شده بودند، پروازها ازچین به تهران وبالعکس، تامدتها ادامه یافت. درهمین زمان ، تیم ووشوی زنان ایران، بدون ماسک ورعایت پروتکلهای بهداشتی، ازچین وارد تهران شد ومورد استقبال قرارگرفت.مقصد مسافران این پروازهای مرگ،قم، رشت وتهران بود. تمامی این مسافران ، توسط شرکت " ماهان ایر" وارد ایران شدند که انحصارپروازبه چین وبالعکس رادراختیاردارد. شرکت ماهان ایر، تحت مدیریت سپاه پاسداران ودستگاههای امنیتی ایران قراردارد. به نوشته ی روزنامه ی "شرق"، پروازهای ماهان ایربه ایران،حتی زمانی که دولت چین فرودگاههای خودراتعطیل کرده بود، همچنان ادامه یافت.درچهارم فوریه،رئیس انجمن آژانسهای مسافرتی ایران درمصاحبه ای گفت که ماهان ایر، تنها شرکت هواپیمائی است که هنوز به چین رفت وآمد دارد. تنهادلیلی که تاامروز شرکت ماهان ایر، برای این عمل خود ذکرکرده، این است که شرکت مزبور قصدداشته مانع ازبیکارشدن پانصدهزارایرانی شاغل دراین بخش گردد. بدین ترتیب،اولاً ایران تصمیم گرفت تاپس ازسالگردانقلاب وبرگزاری انتخابات پارلمانی، مسئله ی کرونارامسکوت بگذارد واین به معنی سه هفته تاخیردراتخاذ تدابیرلازم وهشدارهای لازم به مردم بود.ثانیاً، میلیونها نفر بدون ماسک ورعایت فاصله گذاری اجتماعی، به خیابانهاریخته ودرمراسم مزبورشرکت کردند.این درحالی بود که رهبرومقامات عالیرتبه ی کشور، ازهفته هاقبل ، دیدارهای عمومی خود رالغو کرده وخودرادرقرنطینه قرارداده بودند.معهذا، چندروزقبل ازانتخابات پارلمانی، حسن روحانی رئیس جمهور،رسماً وضعیت کرونادرکشوررا به اطلاع مردم رساند.هنوزمعلوم نیست چرااو تابعد ازانتخابات صبرنکرد اما گفته می شود که یک علت آن،فراهم ساختن توجیهی برای عدم شرکت مردم درانتخابات بود. درتهران وشهرهای بزرگ کشور، تعداد شرکت کنندگان درانتخابات، از 25 درصد واجدین شرائط، فراترنرفت. بدین ترتیب اپیدمی، به سرعت گسترش پیداکرد وسراسرکشوررافرا گرفت و مسئولیت این امربرعهده ی هسته ی سخت قدرت دررژیم اسلامی است که تمام سیاستگذاریها رادردست خود متمرکزکرده است. همین هسته ی مرکزی قدرت بود که تامدتها دربرابر تعطیلی مراکز مذهبی وحرم های مقدس مشهد وقم مقاومت کرد.متولیان این مکانها،علناً اظهارمی داشتند که مردم ازمکانهای مقدس، شفا می طلبند پس چگونه می توان آنهاراتعطیل کرد؟ دراین میان، برخی افراد سودجو که خود را متخصص طبّ سنتی جامی زدند، باردّ قواعد وپروتکلهای بهداشتی، داروهای دست سازخودرا که ازمتون طبّی قرون وسطائی استنتاج می کردند،بجای درمان علمی پاندمی ، عرضه می کردند.شربت "روغن بنفشه" وداروی "امام موسی کاظم" ازجمله تجویزهای ایشان است.آنها تبلیغ "کروناهراسی" را کاردشمنان ایران واسلام عنوان می کنند وسخنان عوام فریبانه ای دراین رابطه بیان می کنند ومثلاً می گویند شبکه ی مسی پیرامون حرم، حاوی نانوذراتی است که دافع پاتوژنهای بیماریزاست ولذا، ویروس کرونا رامی کشد.
علاوه بر فساد وسوء مدیریت شایع درایران،یک علت دیگربحرانی شدن اوضاع کشور،تحریمهای دولت ترامپ است. تحریمها، بویژه سیستم بهداشت ودرمان کشورراازکارانداخته وبرمشکلات مردم می افزایند.برای نخستین بارپس ازانقلاب، مردم ازدسترسی به واکسن آنفولانزای فصلی محروم مانده اند.درسال 2020 ، تنها 2/1 میلیون ویال آنفولانزا وارد کشورشده که فقط 15 درصد نیاز کشورراپاسخگوست. این مقدارنیز دروهله ی اول،میان حکومتی ها واعوان وانصارایشان توزیع گردید. مقامات وزارت خزانه داری آمریکا ونیز گردانندگان" بنیاددفاع ازدموکراسی"، که طراحان اصلی سیاست" حداکثرفشار" هستند، باید وضع فعلی بهداشت ودرمان ایران راببینند وبه خود ببالند.آنها ، دست دردست دولتمردان وحکومت فاسد ایران، کمر به نابودی مردم این مرزوبوم بسته اند. حکومت ایران، برای پیشبرد برنامه ی موشکی وهسته ای خود، اولویت بیشری نسبت به تامین نیازهای مردم قائل است واین سیاست ، کشوررادرآستانه ی بحران انسانی قرارداده است.دولت جدید آمریکا، تاماهها درگیر مسائل داخلی خود خواهد بود ومعلوم نیست چه زمانی مسئله ی ایران رادردستورکارخود قراردهد.اما آنچه مسلم است اینکه اگردرچند ماه اول سال 2021 ، اقدام اساسی درجهت رفع تحریمها وآغازواکسیناسیون عمومی درایران انجام نگیرد، جانهای بی گناه بسیاری تلف خواهد شد.
*******
آماروارقامی که دراین نوشتاربه آنها استنادشده، علاوه برنشریات داخلی چون"روزنامه شرق"، "جهان صنعت" وغیره، ازمنابع زیرنیز اقتباس گردیده است.
1)iran is nearing collapse , www.nation.com
2)irans economy collapse ,www.arabnews.com
3)iran is closer than ever before to regim collapse , www.cnbc.com
4)iran struggles with covid-19 ,us sanctions and collapsing www.nbcnews.com