دوست دوران سختی ها ؟
(درباره ی سندجامع همکاری راهبردی ایران-چین)
برنامه ی همکاری 25 ساله ی ایران – چین ویاهمانطور که ازآن بطوررسمی تحت عنوان" سندجامع همکاری استراتژیک ایران – چین" یاد می شود، به توافقی اطلاق می شود که پیش نویس آن در24 ژوئن2020 توسط دوکشورایران وچین تنظیم شد. این سند، حاصل چهارسال رایزنی استراتژیستهای دوکشوراست که به کرات میان پکن وتهران رفت وآمد کردند، تاساختاراصلی همکاری استراتژیک میان دوکشورراطراحی نمایند.
وجود این سند 18 صفحه ای، نخستین بار توسط روزنامه ی" نیویورک تایمز" افشاء شد وسپس نشریه ی " پترولیوم اکونومیست " جزئیات بیشتری ازآن رامنتشرنمود.به نوشته ی اکونومیست،قراراست چین 280 میلیارددلار درصنعت نفت، گازوپتروشیمی ایران سرمایه گذاری کند و120 میلیارددلار نیز به نوسازی دیگرزیرساختهای کشوراختصاص دهد.همچنین براساس این قرارداد،چین کارتکمیل تاسیسات بندری چابهار راکه هندی ها ناتمام گذاشته اند، برعهده می گیرند.آنها همچنین کارتجهیز تعدادی دیگرازبنادرایران رادرسواحل جنوب وشمال ایران آغازخواهند کرد. مقامات ایرانی درباره ی قرارداد، سکوت اختیارکرده وفقط به ذکراین نکته بسنده کرده اند که هدف آن، احیای جاده ی ابریشم می باشد. به نوشته ی اکونومیست ،" چین طی دوره ی قرارداد، نفت وگاز وفرآورده های پتروشیمی ایران رابا حداقل قیمت وبه نرخ ثابت 12 درصد تخفیف ازمیانگین بهای شش ماهه ی این مواد، باضافه ی 6 تا8 درصد تخفیف بابت تعدیل نرخ جبرانی ریسک، دریافت خواهد کرد.به موجب این گزارش، چین چند جزیره ی ایران رااجاره کرده وتعدادی نیروی امنیتی نیزدرایران مستقرمی نماید.اگرچه مقامات ایران همه ی این گزارشها راتکذیب کرده اند اما، درمورد محتوای این سند، سیاست سکوت پیشه کرده اند.
طرح اولیه ی برنامه ی همکاری دوکشور،درجریان دیدارسال2016 پرزیدنت"شی جین پینگ" رئیس جمهورچین ازایران ودیداروی بارهبرایران ارائه شد وپیش نویس آن به امضای رئیس جمهورایران رسید.حسن روحانی ، مسئولیت نهائی کردن این سند رابرعهده ی وزارتخارجه قرارداد. ازآنجائیکه قرارداد 25 ساله ی همکاری ایران – چین، درچهارچوب طرح " یک کمربند، یک راه" تنظیم شده لذا، بعید نیست پس ازامضای نهائی این سند، ایران یکباردیگرتقاضای خودرابرای عضویت کامل در"پیمان همکاری شانگهای" مطرح کرده واین باربه عضویت رسمی پیمان مزبورپذیرفته شود. علاوه برنفت وگازوپتروشیمی،سرمایه گذاری چین درتوریسم، تکنولوژی اطلاعات، صنعت ، ارتباطات ، مخابرات، راه آهن وبنادرنیز پیش بینی شده است که نظارت برپیشرفت مراحل اجرائی آن، برعهده ی " علی لاریجانی" نماینده ی رهبری، گذاشته شده است.البته ایران قراردادهای مشابهی رانیز( هرچند درمقیاسی کوچکتر) با هند وروسیه، ودرچهارچوب طرح کریدورحمل ونقل شمال – جنوب، منعقد نموده است. چین قصددارد با انعقاد پیمان همکاری بلند مدت باایران، کریدوراقتصادی چین – پاکستان رابه طول 3200 کیلومتر، به ایران متصل نماید.این کریدور، از " کاشغر" درغرب چین ، به بندر " گوادار " درجنوب پاکستان وازآنجا به شبکه ی بندری ایران متصل می گردد.احداث زیرساختها درمنطقه ی مرزی ایران وپاکستان،توسعه ی اقتصادی رابرای منطقه ی آشوب زده ی سیستان وبلوچستان به همراه خواهد آورد. چین همچنین قصددارد بااحداث کریدورزیرساختی( راه آهن ، شاهراه وخط لوله)، غرب چین راباعبورازسلسله جبال هندوکش، به شرق افغانستان وازآنجابه ایران متصل نماید.
بخشی ازقرارداد همکاری ایران – چین نیز، به توسعه ی فضای سایبری واستقرار شبکه ی ملی اینترنت مربوط می شود.همچنین به موجب این قرارداد، حداقل 5000 نیروی امنیتی چین درخاک ایران مستقرخواهند شد وهمکاری نظامی میان دوطرف گسترش خواهد یافت که عرصه های آموزش، مانورنظامی مشترک، تحقیق وتوسعه ی تسلیحات وهمکاریهای اطلاعاتی راشامل می گردد. اگرچه قرارداد25 ساله ی همکاری چین – ایران، به قراردادهای دیگری که چین باکشورهای خاورمیانه منعقد کرده، شباهت بسیاردارد اما، جامعیت این قرارداد،آن رابه الگوئی برای قراردادهای آینده درمنطقه تبدیل می کند."محمود احمدی نژاد" رئیس جمهورسابق ایران، درباره ی این سند گفته است : " من شنیده ام که دولت ایران سرگرم مذاکره با یک کشورخارجی برای انعقاد قراردادی است که مردم ازمفادآن مطلع نیستند ونمی دانند که چگونه قراراست ثروت ملی آنها به یغما برود." اما محمد جواد ظریف وزیرخارجه ی ایران می گوید : " چین، دوست دوران سختی هاست وسابقه ی همکاری میان دوتمدن باستانی ایران وچین، به قرنها قبل بازمی گردد.امضای این پیمان همکاری، روابط دوکشوررامستحکم ترخواهد کرد."
به نظرمی رسد که چین باامضای این قرارداد،پیامی به مردم ایران فرستاده باشد بااین مضمون که دردوران دشوار تحریم، سقوط بهای جهانی نفت وپاندمی کرونا، درکنارمردم ایران ایستاده است.این قرارداد، همچنین پیامی روشن برای کشورهای منطقه، بویژه عربستان، امارات، عراق، مصر، یمن وبحرین دارد وآن اینکه، بازیگری جدید وپرتوان قدم به صحنه ی منطقه گذاشته وازاین پس، رویاروی پایگاه آمریکا در منامه ، پرچم خودرابرخواهد افراشت.لذا، این کشورها باید حضوراین قدرت را در معادلات منطقه ای خود، به حساب آورند.قرارداد ایران وچین، پیامی نیزبرای همسایگان چین درمنطقه، بویژه ژاپن، هند وکره جنوبی دارد وآن اینکه ازاین پس، آنها برای دسترسی به نفت خاورمیانه، باید از کانال چین عبورکنند.
پیمان همکاری ایران وچین، درشرائطی غیرمنتظره به امضاء رسید وبسیاری ازکارشناسان راشوکه کرد. پکن ازسال 2005 تا 2019 ، کمتراز27 میلیارددلاردرایران سرمایه گذاری کرده بود ومیزان این سرمایه گذاری نیز هرسال کاهش می یافت.طی این مدت، چین حداقل سه برابرایران درعربستان سرمایه گذاری کرد واین کشوررابه شریک عمده ی تجاری خوددرمنطقه تبدیل کرده بود.لذا، هیچکس انتظاراین جهش ناگهانی رادرروابط دوکشورنداشت. اما درهرحال، بااجرائی شدن این قرارداد، بدون تردید ازفشارتحریمهای آمریکابرایران کاسته شده وبرتری آمریکادرمنطقه، بطورجدّی به چالش کشیده خواهد شد. همکاری استراتژیک ایران – چین، دیریازود،باتشکیل کریدورچین – پاکستان – ایران، واندکی دیرتر کریدورچین – افغانستان – ایران، ونیزکریدورچین – ایران – آسیای میانه ، شکل یک ساختار ژئواستراتژیک به خود خواهد گرفت. کریدوراقتصادی ایران – چین، به زودی تعادل ژئوپولتیک خاورمیانه رابرهم زده وبه نقطه ی عطفی درنگاه استراتژیک چین به شرق، تبدیل خواهد شد. ده سال پیش، یک ژنرال ارتش چین گفته بود که کشورش، حتی به قیمت آغاز جنگ سوم جهانی، ازحمایت ایران دست برنمی دارد!
www.fmohammadhashemi.blogfa.com