نوسازی تسلیحات هسته ای
نوسازی تسلیحات هسته ای ، تهدیدی برای NPT
درابتداء ، ایالات متحده تصورمی کرد که انحصارش بر بمب هسته ای ، دیرپاخواهد بود. اما چنین نبود وتکنولوژی واسرار ساخت بمب اتمی، مخفی نماند وفقط چهارسال پس ازانفجاربمب اتمی درشهرهای هیروشیما وناکازاکی( اوت 1945) ، روسیه نخستین انفجارهسته ای خودرا آزمایش کرد وبدنبال این کشور، انگلیس(1952) ، فرانسه(1960) ، وچین (1964 ) به بمب اتمی دست پیداکردند. سرعت گسترش این سلاح مرگبار آنقدرزیاد بود که قرتهای بزرگ رابرآن داشت که پیمانی رابرای منع گسترش سلاح هسته ای(NPT) تدارک ببینند. این پیمان درسال 1968 ، نخست به امضای قدرتهای هسته ای جهان وسپس اکثرقریب به اتفاق کشورهای دنیارسید وبدنبال آن، پیمان منع آزمایشات هسته ای(CTBT) نیز درسال 1996 به تایید قدرتهای هسته ای جهان رسید. تاکنون فقط هند ، اسرائیل ، وپاکستان که دارای زرادخانه ی اتمی هستند، NPT راامضاء نکرده اند. عراق دردوران صدام حسین ، یک برنامه ی مخفیانه ی اتمی رادنبال می کرد. کره شمالی نیزازسال 2003 ازNPT خارج شد وبه تولید سلاحهای پیشرفته ی هسته ای پرداخت. لیبی هم دردوران " معمرقذافی"، یک برنامه ی سرّی ساخت سلاح هسته ای رادنبال می کرد. ایران نیز درحال حاضر، درمسیر دستیابی به سلاح اتمی حرکت می کند.سوریه هم درمقطعی، درهمین مسیرگام برمی داشت واکنون به انبارسلاحهای کشتارجمعی شیمیائی ومیکروبی تبدیل شده است.
درزمان انعقاد NPT ، مجموع زرادخانه ی اتمی آمریکا وشوروی، ازچند هزارکلاهک اتمی فراترنمی رفت ودو کشور دراوائل دهه ی 1970 ، ترتیباتی رابرای کنترل مسابقه ی تسلیحاتی درنظرگرفتند که بعدها، به کاهش زرادخانه های آنها کمک کرد.امروزه آمریکا1357 وروسیه 1456 کلاهک اتمی دراختیاردارند که آماده ی پرتاب توسط موشکها وبمب افکنهای فوق پیشرفته اند.سیستمهای حمل وپرتاب این کلاهکها، روبروزمدرنیزه می شوند. به موجب پیمانی که درژانویه ی 2021 برای مدت پنجسال به امضای دوطرف رسید (New Start)، سقف کلاهکهای اتمی استراتژیک هرکشور، 1550 کلاهک درنظرگرفته شد. ولی کشورهای هسته ای جهان، تعداد زیادی کلاهک هسته ای غیراستراتژیک نیزدارند که تابع محدودیتهای هیچ پیمانی نیست.
اکنون بیش ازپنجاه سال ازانعقاد پیمان NPT می گذرد وهمه ی کشورهای دارای سلاح هسته ای، به شدت سرگرم مدرنیزاسیون زرادخانه ی خود می باشند. آنها همچنان براهمیت این زرادخانه تاکید می ورزند وبه نظرنمی رسد هیچیک ازایشان قصد برچیدن زرادخانه ی اتمی خود رادرآینده ی نزدیک داشته باشند. اگرچه با پایان گرفتن جنگ سرد، آمریکا، فرانسه ، انگلیس و روسیه ، اززرادخانه ی هسته ای خود تاحدّ قابل ملاحظه ای کاستند اما، همچنان حجم عظیمی ازتسلیحات اتمی درروسیه، آمریکا ، چین ، هند ، کره شمالی ، پاکستان واحتمالاً اسرائیل، باقی مانده وتقریباً همه ی این کشورها، هنوزوجود این سلاحها رابرای امنیت خویش ضروری می دانند.
درحال حاضر، 9 کشوردارای سلاح هسته ای جهان ، بیش از ده هزار کلاهک هسته ای دراختیاردارند که بیش از90 درصد آنها متعلق به روسیه وآمریکا می باشد. علاوه براین کلاهکها، هزاران کلاهک هسته ای نیز درزرادخانه ی این کشورها وجوددارند که ازرده خارجند ودرانتظارخلع سلاح هسته ای به سرمی برند. اگراین کلاهکهارانیزبه حساب آوریم، تعداد کل کلاهکهای هسته ای موجود درجهان از 17000 کلاهک فراترمی رود. بعلاوه ، بسیاری ازکشورهای دنیا که سلاح هسته ای دراختیارندارند، از متحدین خود می خواهند که آنها راتحت حمایت اتمی خویش بگرند. درحال حاضر، حداقل پنج عضو غیرهسته ای ناتو، ازاین حمایت بهره مندند.
اگرچه اکنون دوران رقابت متعارف هسته ای سپری شده اما، رقابت به عرصه ی دیگری منتقل شده است: مدرنیزاسیون تسلیحات اتمی. درحال حاضر، حداقل 27 برنامه ی مدرنیزاسیون موشکهای بالستیک باقابلیت حمل کلاهک هسته ای ، 9 برنامه ی مدرنیزاسیون موشکهای کروز باقابلیت حمل کلاهک هسته ای ، 8 برنامه ی نوسازی ناوگان دریائی حامل سلاح هسته ای ، پنج برنامه ی مدرنیزاسیون بمب افکن های هسته ای، 8 برنامه ی نوسازی کلاهکهای اتمی ، و 8 پروژه ی مدرنیزاسیون کارخانجات تولید سلاح هسته ای ، درسراسرجهان درحال اجراء می باشند.
بیش ازدو دهه است که آمریکاسرگرم مدرنیزه کردن تسلیحات هسته ای خویش است. نوسازی موشکهای بالستیک قاره پیما باقابلیت حمل کلاهک هسته ای(ICBM) ، آخرین مرحله ازاین برنامه ی مدرنیزاسیون می باشد که قراراست تاسال2030 ادامه پیداکند. علاوه برتسلیحات قدیمی، برنامه هائی نیزبرای ساخت سلاحهای جدید دردست انجام می باشد. به گزارش دفتربودجه ی کنگره آمریکا، دولت این کشورقصد دارد 355 میلیارددلار صرف نگهداری ونوسازی زرادخانه ی هسته ای خود بنماید. فرانسه نیزاکنون درآخرین مرحله ی برنامه ی نوسازی جامع نیروهای هسته ای خود قراردارد تااین زرادخانه راتادهه ی 2050 کارآمد سازد. این کشور درحال حاضر300 کلاهک هسته ای دراختیاردارد که برخی ازآنها باانواع جدید ترجایگزین شده اند. انگلیس هم 225 کلاهک اتمی دراختیاردارد که قراراست تانیمه ی دهه ی 2020 ، تعداد آنها رابه 180 کلاهک کاهش دهد. این کشور درعین حال، سرگرم نوسازی زیردریائیهای اتمی خویش است وکیفیت کلاهکهای اتمی خودرانیزارتقاء می بخشد.
روسیه درمیانه ی راه مدرنیزاسیون همه جانبه ی زرادخانه ی اتمی خویش است تا زرادخانه ی کهنه ی به ارث رسیده ازشوروی را به زرادخانه ای مدرن تر ، کوچکتر ، ارزانتر ودرعین حال کارآمدتر، تبدیل کند. علیرغم محدودیتهای مالی، دولت روسیه برای مدرنیزاسیون زرادخانه ی اتمی خویش اهمیت فراوان قائل است زیرا آنرا سمبل اقتدارملی وآبروی بین المللی می داند. روسیه درمجموع، 4300 کلاهک اتمی دراختیاردارد. طی دهه ی آینده ، جایگزینی موشکهای بالستیک قاره پیما وموشکهای زیردریائی با قابلیت حمل کلاهک اتمی(SLBM) برجای مانده ازدوران شوروی، کامل می شود. پوتین قول داده که روسیه راتااواسط دهه ی 2020 ، به بیش از 400 فروند موشک بالستیک مستقردرخشکی ودریا، باقابلیت حمل کلاهک اتمی، مسلح کند که این وظیفه ای سنگین بردوش مجتمع نظامی – صنعتی روسیه قرارمی دهد. البته روسیه ،کمترازنیمی ازبودجه ای راکه آمریکاصرف زیرساخت هسته ای خود می کند، هزینه می نماید. این کشورقصد دارد طی دهه ی آینده ، 542 میلیارددلار خرج اموردفاعی خود کند که این مبلغ، حتی کمتراز بودجه ی سالانه ی دفاعی آمریکا می باشد. معهذا ، به نظرنمی رسد اقتصاد روسیه توانائی تامین مالی این برنامه راداشته باشد. چندی پیش ولادیمیرپوتین رئیس جمهورروسیه ، مدعی شد که کشورش پیشتاز تولید تسلیحات پیشرفته درجهان می باشد وازاین نظر، آمریکا را پشت سرگذاشته است : " ما نه تنها تسلیحات قدیمی خودرا مدرنیزه کرده ایم بلکه به سیستمهای جدید نیزدست پیداکرده ایم. البته ممکن است دیگرکشورهانیزروزی به این تسلیحات دست پیداکنند اما تاآن روز، مابه ابزارهای مقابله دست پیداخواهیم کرد." ماه گذشته روسیه دستیابی به یک موشک ماوراء صوت باسرعت 9 ماخ رااعلام کرد. روزقبل ازآن نیزوزارت دفاع این کشوراعلام کرد که یک شناوراین کشور، موشک Zircon راباسرعت 9 برابرصوت، دراقیانوس منجمد شمالی آزمایش کرده است. Zircon راباید نخستین موشک کروز ماوراء صوت جهان دانست که قابلیت حمل کلاهک اتمی دارد. پوتین طرحهای آینده ی دفاعی روسیه را ساخت سیستمهای جدید تسلیحاتی ماوراء صوت ، سلاحهای قوی لیزری ، وسیستمهای نظامی رباتیک اعلام نمود.
نیروهای هسته ای چین، آخرین مرحله ازبرنامه ی نوسازی دودهه ای خود راسپری می کنند. به نظر نمی رسد این کشورقصد افزایش نیروهای هسته ای خویش راداشته باشد بلکه قصددارد ترکیب آنها راتغییرداده وبرسیستمهای متحرک تکیه نماید. همچنین گزارشهای تایید نشده ای دردست است که به موجب آنها ، چین موشکهای کروز قادربه حمل کلاهک اتمی تولید کرده است. آنچه مسلم است اینکه تمامی این تحولات، درچهارچوب دکترین اعلام شده ی " حداقل بازدارندگی"(minimum deterrence) صورت می گیرند. اخیراً " فوکونگ " (Fu cong) مدیربخش کنترل تسلیحات دروزارتخارجه ی چین اظهارداشت : " چین همیشه خود رابه عدم استفاده ی نخست ازسلاح هسته ای متعهد دانسته وتوانائی هسته ای خویش رادرسطح حداقل لازم برای امنیت ملی خود حفظ کرده است.اما این کشور، همچنان به مدرنیزه کردن زرادخانه ی هسته ای خود ، بخاطرمسائل امنیتی، ادامه می دهد."
چندی پیش ، چین ، آمریکا ، انگلیس ، روسیه وفرانسه ، بیانیه ی مشترکی راامضاء کردند که درآن آمده است : " جنگ هسته ای، پیروزندارد ولذا، هرگزنباید شعله ورشود. امضاء کنندگان این بیانیه، خودرا متعهد به خلع سلاح دوجانبه وچند جانبه ی هسته ای می دانند وبه تعهدات خویش درموافقتنامه های منترل تسلیحات عمل می کنند." این بیانیه درشرائطی امضاء شد که پنج قدرت هسته ای جهان ، دربرخی نقاط دنیا ، رویاروی یکدیگرصف آرائی کرده اند. آمریکا وروسیه برسرگسترش ناتو به شرق اروپا ومسئله ی اوکراین، به یکدیگرچنگ ودندان نشان می دهند وآمریکا ، دواتحادیه ی سیاسی ونظامی Aukus و QUAD رادرتقابل بانفوذ منطقه ای چین تشکیل داده است. پنتاگون ، درنوامبرسال گذشته مدعی شد که چین برذخائر کلاهک هسته ای خویش تاحدّ قابل ملاحظه ای افزوده است وبه زودی تعدادآنها رابه هزارمی رساند. چین تاکنون این اظهارات رانه تایید ونه تکذیب کرده است.
کشورپاکستان ، باآنکه به شدت ازکمبود منابع رنج می برد، مبالغ هنگفتی را صرف مدرنیزاسیون نیروهای هسته ای خود می کند. سیستمهای جدید موشکی شاهین – 2 ، رعد ، بابور ، و نصر ، که همگی قادربه حمل کلاهک هسته ای می باشند، اخیراً به زرادخانه ی هسته ای این کشوراضافه شده اند. زیرساخت هسته ای پاکستان نیزارتقاء پیداکرده واین کشوراخیراً راکتورهای نسل سوم وچهارم تولید پلوتونیوم خودرا عملیاتی کرده است. درحال حاضر، پاکستان حدود 120 کلاهک هسته ای دراختیاردارد. نوسازی تسلیحات هسته ای هند نیز وارد مرحله ی جدید وپیچیده ای شده است. اما ، برخلاف پاکستان که زرادخانه ی اتمی خودرا علیه هند هدفگیری کرده است ، زرادخانه ی هسته ای هند ، علاوه برپاکستان ، علیه چین نیزهدفگیری شده است. لذا ، تاکید این کشوربرتولید موشکهای دوربرد بالستیکی است که توانائی حمل کلاهک هسته ای داشته و وقادربه هدفگیری همه ی خاک چین باشند. اکنون بحثی نیزدر هند جریان دارد که مضمون آن تولید پرتابگرهای عمودی (canisted Launchers) می باشد.
اسرائیل ، یک زرادخانه ی نسبتاً کوچک وثابت اتمی دارد که حدود 80 کلاهک اتمی راشامل می گردد. گفته می شود این کشور هم اکنون سرگرم مدرنیزاسیون این زرادخانه می باشد که افزایش برد موشکهای قدربه حمل کلاهک هسته ای Jericho ازآن جمله است. بکارگیری جنگنده های فوق پیشرفته ی 35-F نیزبخشی دیگرازاین برنامه ی مدرنیزاسیون می باشد.اسرائیل همچنین نوسازی ناوگان دریائی هسته ای خود رانیز دردست انجام دارد. ازآنجائیکه زرادخانه ی هسته ای کره شمالی ، مراحل ابتدائی خودراازسر می گذراند، لذا ، هرتحولی که دراین زرادخانه صورت بگیرد، نوسازی تلقی می شود.سیستمهای اصلی حمل کلاهک هسته ای درکره شمالی ، سیستمهای موشکی اسکاد- سی ، نودونگ ، موسودان ، هواسونگ ، و تائه پودونگ ، می باشند. اگرچه ازتعداد دقیق کلاهکهای هسته ای کره شمالی اطلاعی دردست نیست اما گفته می شود این کشور حدود 50 – 40 کلاهک اتمی دراختیاردارد.
علیرغم کاهش قابل ملاحظه ی تسلیحات اتمی نسبت به دوران جنگ سرد، همه ی 9 کشور دارای سلاح هسته ای ، به شدت سرگرم نوسازی وارتقای کیفی زرادخانه های اتمی خویش اند وهیچیک ازآنها برنامه ای برای برچیدن تسلیحات اتمی خود درآینده ی نزدیک ندارد وهمگی نیزازاهمیت این زرادخانه برای امنیت ملی خود سخن می گویند. لذا ،هزینه هائی که اکنون صرف زرادخانه های اتمی می گردد، بیشترازدوران جنگ سرد است. پاندمی ، بی فایدگی این هزینه هارا بیش ازپیش عیان ساخت. درحالیکه بسیاری ازکشورها ازکمبود منابع مالی برای تامین واکسن وتجهیزات بیمارستانی رنج می برند ، صد ها میلیارد دلار پول صرف تولید وذخیره سازی سلاحهای کشتارجمعی درزرادخانه ها می گردد. اکنون سئوال اینجاست که آیارقابت برسرمدرنیزاسیون زرادخانه های هسته ای ، جای رقابت تسلیحاتی دوران جنگ سرد راگرفته است ؟ وآیا این روند ، ضربه ای مرگباربرپیکر NPT ودیگرمعاهدات تسلیحاتی وارد نمی آورد ؟ به نظرمی رسد پاسخ هردوسئوال ، مثبت باشد.
منابع ومآخذ
1)Russia is world leader in high- tech weapons , www.russiatoday.com
2)2021 estimated global nuclear warheads inventories , www.cfr.org
3)nuclear weapons modernization , www.armscontrol.org
4)world nuclear spending… , www.guardian.com
5)China pledges to modernize its nuclear weapons , www.russiatoday.com
کمک مالی به کارت بانکی شماره8732-9635-9973-6037
Like
Comment
Share