خودروبرقی
خودروبرقی ، چقدر" سبز " است ؟
(بحثی پیرامون هزینه های زیست محیطی خودروهای برقی)
دانشمندان ، علت گرم شدن زمین وتغییرات اقلیمی راانتشار گازهای گلخانه ای می دانند. دی اکسید کربن ، متان ، اکسید گوگرد ، وریزگردهای معلق درهوا ، ازجمله ی مهمترین این گازهامی باشند.سالانه 49 گیگاتن دی اکسید کربن وارد جوّ می شود که 14 درصد آن ، حاصا سوخت خودروهای درونسوز می باشد. سازمان ملل متحد پیش بینی می کند که تاسال 2050 ، بالغ بر 68 درصد جمعیت جهان ، شهرنشین خواهد بود وباید بامسائلی چون ترافیک ، پارکینگ ومصرف فزاینده ، دست وپنجه نرم کند. لذا ، دولتها وخودروسازان گوشه وکناردنیا ، ازهم اکنون درپی تشویق خودروهای برقی هستند تاازطریق کاهش مصرف سوختهای فسیلی ، باری ازدوش محیط زیست بردارند. بانک جهانی نیز ، کربن زدائی ازسیستم حمل ونقل را ازطریق توقف سرمایه گذاری درپروژه های بالادستی نفت وگاز راپیشنهاد کرده است. کمپانی " جنرال موتورز " اعلام کرده است که قصددارد تاسال2035 ، تولید خودرو سواری بنزین سوز رامتوقف نماید. اما شرکت " ولوو " پاراازاین فراترنهاده واعلام کرده است که تاپایان سال 2030 ، همه ی تولیدات خودرا برقی خواهد کرد. دبی نیز، باایجاد ایستگاههای رایگان شارژ باطری اتوموبیل درسراسراین امیرنشین ، تعداد خودروهای برقی خودرادردهه ی اخیر از71 به 5107 دستگاه افزایش داده است. عربستان سعودی نیز درهمین مسیرگام برمی دارد واکنون جزء 50 کشوربرترجهان دراین عرصه می باشد. کشورهائی چون نروژ ، آلمان ، وکاستاریکا ، نیزضرب الاجل هائی رابرای پایان تولید خودروهای درونسوز تعیین کرده اند. به موازات این موج همگانی شدن خودروهای برقی ، این سئوال درافکارعمومی مطرح می گردد که خوروهای برقی ، واقعاً چقدر " سبز " هستند ؟
کارشناسان معتقدند که خودروهای برقی ، درمجموع ، بسیارکمتراز خودروهای سنتی ، محیط زیست راآلوده می کنند. اما میزان این آلایندگی ، به نحوه ی ساخت این خودروها وشارژ باطری آنها بستگی دارد. ازآنجائیکه درخودروهای برقی ، به یمن باطریهای لیتیومی ، احتراق صورت نمی گیرد، لذا ، آلودگی به CO2 نیزایجاد نمی شود. اما ، آیا می توان گفت که خودروهای برقی ، خودروهای سبز هستند؟ الزاماً ، نه ! ویابهتراست بگوئیم همیشه، نه ! بطورکلی اغلب خودروهای برقی موجود دربازار ،بطورمطلق ، آلودگی زیست محیطی به مراتب کمتری ازخودروهای سنتی دارند اما ، آلایندگی آنها به میزان مصرف زغالی بستگی دارد که درساخت وشارژباطری این خودروها مصرف می شود. اگر شبکه های برق، قبل ازعمومی شدن خودروهای برقی، به شبکه های پاک تبدیل شوند وانتشار گازهای گلخانه ای ازنیروگاههای برق به صفر برسد، درآنصورت ، خودروی برقی نیز به " خودروی سبز" تبدیل خواهد شد. پس ،باید مشخص شود برقی که برای شارژ باطری خودروهای الکتریکی مصرف می شود، چگونه تولید می شود. رانندگی باخودروی برقی درایران که 99 درصد برق خود راازسوختهای فسیلی ( وآنهم بدترین نوع آن یعنی مازوت ) بدست می آورد ویاآمریکا که 7/62 درصد نیروی برق خودرا ازسوختهای فسیلی بدست می آورد، بارانندگی این خودرو درایسلندی که بخش عمده ی انرژی خود راازمنابع تجدید پذیر بدست می آورد ، تفاوت دارد. اگرقرارباشد برق مصرفی خودرو، ازطریق نیروگاههای باسوخت فسیلی تامین شود، درآنصورت ، پروژه ی خودروهای برقی ، نقض غرض خواهد بود. یک اتوموبیل تمام برقی" شورولت – بالت " ، به ازای هر مایل حرکت ، حدود 189 گرم دی اکسید کربن تولید می کند. این رقم برای اتوموبیل بنزینی " تویوتا – کمری " 385 ویک کامیون " فورد- اف150 " حدود 636 گرم می باشد. اما این، فقط یک میانگین است واگرمثلاً خودروی شورولت مذکور، برق مورد نیازخود را ازیک شبکه ی زغال سوز تامین نماید، آنگاه ورق برمی گردد ومیزان آلایندگی این خودرو، به مراتب بیشتراز خودروی دوگانه سوز " تویوتا – پریوس " خواهد بود که اگرچه بنزین مصرف می کند اما ، ازبرق نیزبعنوان سوخت مکمل نیز استفاده می نماید.
درهرحال ، سوخت فسیلی ، عامل تعیین کننده است. اگرمثلاً یک خودروی برقی درشهر پیتسبورگ آمریکا درحال تردد باشد، که برق آن توسط نیروگاههای زغالی تامین می شود، درآنصورت این خودرو، نه تنها نفعی برای محیط زیست ندارد، بلکه آلودگی بیشتری را برمحیط زیست تحمیل می کند زیرا زغال بیشتری باید برای تولید برق مورد نیاز این خودرو مصرف شود.امخوشبختانه، اغلب کشورهای جهان مصمم اند تاشبکه ی برق خودراپاکسازی نمایند.مثلاً درآمریکا طی دهه ی گذشته، دهها نیروگاه زغالی به گازی، بادی وخورشیدی تبدیل شده اند واین روند، روزبروزبرکارآمدی خودروهای برقی می افزاید. بدین ترتیب ، اگرجهان بتواند شبکه های برق خودراپاکسازی کند، درآنصورت خودروی برقی می تواند برای محیط زیست نوید بخش باشد.
ازسوی دیگر، باتری خودروهای برقی ، مانند دیگرباطری های لیتیومی، ازموادی ساخته می شود که کبالت ، لیتیوم وعناصرکمیاب دیگر، ازآن جمله می باشند. این مواد برای محیط زیست خطرناک هستند. عناصرکمیاب مانند لیتیوم، کبالت ، نیکل وگرافیت ( کریستال کربن) که زیرزمین مدفونند، پس ازاستخراج می توانند بسیارسمّی وخطرناک باشند.بویژه کبالت، اثرات ناخوشایندی برسلامت انسان ومحیط زیست باقی می گذارد. درفرآیند استخراج معدن کبالت ، پسماندها وتراشه هائی تولید می شود که اگربه محیط زیست نشت پیداکند، بسیارخطرسازخواهد گردید. جوامع انسانی که درجوار معادن کبالت زندگی می کنندف معمولاً بامشکلات عمومی بهداشتی، بویژه درمیان کودکان روبرو می باشند. روشهای مختلفی برای استخراج لیتیوم وجوددارد که یکی ازساده ترین و رایج ترین آنها، استخراج لیتیوم ازسنگ معدن وجداسازی آن ازآب نمک می باشد که مستلزم مصرف انرژی بسیار وآب فراوان است.این فرآیند استخراج لیتیوم، تعادل منابع آب، تنوع زیستی ، واکوسیستم پیرامون معدن رابرهم می زند. استخراج نیکل وپالایش آن نیزتاکنون به منابع آب منطقه واکوسیستم دریائی استرالیاريال فیلیپین ، اندونزی ، گینه پاپوا ، وکالدونیای جدید، آسیبهای غیزقابل جبران وارد کرده است. برای تولید هرباطری لیتیومی ، 500 هزارپوند ازخاک پوسته ی زمین باید برداشته شود. بطرکلی، استخراج وجداسازی عموم فلزات ازسنگ معدن، مستلزم فرآیندی است که به آن " ذوب شدن "(smelting) می گویند. دراین فرآیند، مقادیرزیادی گاز اکسید گوگرد ودیگرآلودگیها تولید وبه محیط زیست منتقل می شود. امروزه 70 درصد کبالت مصرفی دنیا ، درجمهوری دموکراتیک کنگو تولید می شود. استخراج کبالت درمعادن این کشور، به روشهای غیراستاندارد صورت می گیرد. کودکان بادست خالی، کبالت راازعمق زمین خارج می کنند وبرای یافتن لقمه ای نان ، زندگی وسلامت خویش رابه خطر می اندازند. لیتیوم نیز یاازمعادن آرژانتین ، ویااز نمکزارهای منطقه ی آند در بولیوی وشیلی استخراج می گردد. پروسه ی استخراج وجداسازی لیتیوم ، مقادیرمعتنابهی آب می طلبد تابه کمک آن ، نمک ازلیتیوم جداشود. پساب این پروسه، به منابع آب مصرفی مردم بومی نفوذ کرده وسلامت ایشان را به خطر می اندازد. لذا، تولید خودروهای برقی ، درتحلیل نهائی، به معنی افزایش 50 درصدی مصرف آب ، نسبت به تولید موتورهای درونسوز می باشد. اغلب مواد معدنی کمیاب، حاوی مواد رادیواکتیو ودیگرتشعشعات خطرناک می باشند که درفرآیند استخراج، به محیط زیست منتقل می گردند. لذا، باتوجه به هزینه های زیست محیطی خودروهای برقی ، باید تولید ومصرف این خودروها رابااحتیاط تمام توصیه نمود.
البته خودروسازان سعی می کنند که کبالت رااززنجیره ی تولید خویش حذف نمایند وباطریهائی تولید کنند که حاوی مقادیرناچیز کبالت باشند. اما این تکنولوژی هنوزدرابتدای راه است وعمومی شدن آن ، سالها وچه بسا دهه ها زمان می برد. عاقلانه تراین است که تاآن زمان، فرآیند استخراج کبالت اصلاح شود تاعوارض زیست محیطی آن کاهش یابد ومعدنکاران درایمنی کامل ، به کاربپردازند. اگرخودروسازان ، مسئولانه عمل نمایند ودولتها نیزبه وظائف نظارتی خود بدرستی عمل کنند، خودروهای برقی، فرصتی طلائی برای توسعه دراختیار کشورهای تولید کننده ی کبالت ولیتیوم ، مانند کنگو ، قرارمی دهند. اما اگرچنین عمل نکنند، خودروی برقی ، حاصلی جزبه خطرانداختن محیط زیست وسلامت بشرنخواهد داشت. اکنون نسل اول خودروهای برقی که ازباتری های سربی – اسیدی استفاده می کردند، به سررسیده وخودروهای الکتریکی جدید، ازباتریهای لیتیومی استفاده می کنند که انرژی به مراتب بیشتری راذخیره می کنند. اما درحالیکه 99 درصد باطریهای قدیمی، قابل بازیافت می باشند ، کمتراز 5 درصدباتریهای لیتیومی قابل بازیافت هستند. پس ازبه پایان رسیدن عمرمفید باطریهای لیتیومی ، آنها یاسوزانده می شوند ویادفن می گردند که درهردوصورت، برای محیط زیست زیانبارمی باشند. انتظارمی رود درآینده، تکنولوژیهای جدید برای بازیافت باتریهای لیتیومی ، ابداع گردد. برخی خودروسازان مانند " نیسان " و "بی ام و" ، ازباطریهای قدیمی برای ایجاد یک شبکه ی ذخیره سازی برق استفاده می کنند. اگر تحقیقات فعلی به نتیجه برسند، می توان درآینده از باطری اتوموبیلها برای ذخیره سازی انرژی خورشیدی استفاده نمود. هم اکنون ، انستیتوی تکنولوژی ماساچوست ، سرگرم کاربرروی این پروژه های ابتکاری می باشد.
درحال حاضر، چین مقام اول وآمریکا مقام دوم رادرزمینه ی استفاده ازخودروهای برقی درجهان دارامی باشند. درعرصه ی تولید این خودروها نیز " تسلا " مقام اول ، شرکت چینی OEMs مقام دوم ، وشرکت فولکس واگن نیزمقام سوم جهان رادارامی باشند. اکنون ازهر 9 خودروئی که دردنیاتولید می شود، یکی برقی است.
منابع ومآخذ
1)KSA enters into top 50 ranking for new electric vehicles , www.zawya.com
2)are electric cars really greener ? , www.youmatter.world
3)how green are electric vehicles ? , www.nytimes.com
4)the environmental cost of electric vehicles ? , www.mei.edu
کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-60