ترورایمن الظواهری
ترور ایمن الظواهری
( طالبان آمریکائی علیه طالبان پاکستانی )
پس ازدودهه زندگی مخفی ، " ایمن الظواهری " تروریست مصری وجانشین " اسامه بن لادن" دررهبری " القاعده " ، درسن 71 سالگی کشته شد. ترورخبرساز الظواهری دربالکن محل اقامتش درمحله ی اعیان نشین " شهرنو" کابل ، توجه جهانیان رابه خود جلب کرد. دو موشکی که ازپهباد آمریکائی شلیک شد ، جان اوراگرفت. هواپیمای بی سرنشینی که الظواهری رابه قتل رساند، ظاهراً نمی توانسته ازفواصل دور و باعبورازسرزمینهای همسایه که همه درتخاصم آشکاروپنهان باآمریکا قراردارند، بگذرد. پس این پهباد ازکجا برخاسته است ؟ مقامات دولت جوبایدن ، بارهاگفته اند که امکاناتی رابرای خوددرافغانستان حفظ کرده اند که به آنهااجازه می دهد حملات " فراترازافق "(over – the – horizon attacks) را علیه تروریستها درخاک این کشورانجام دهند. آیاترورالظواهری نیزدرهمین چهارچوب صورت گرفته است ؟ اگرچه الظواهری یکی ازکسانی بود که توانست بن لادن رامتقاعد کند تابه فعالیت خود ابعاد جهانی ببخشد ونیزیکی ازطراحان اصلی عملیات 11 سپتامبربود که به مرگ 3000 نفرانجامید، اما پس ازمرگ بن لادن درسال2011 ، دیگرالظواهری تهدید جدّی برای غرب به شمارنمی رفت ودرآستانه ی مرگ ، تاریخ مصرف اوبرای آمریکا سپری شده بود.
بن لادن والظواهری ، هردوازطبقات ممتازجامعه ی خود بودند. اولی فرزند یک مقاطعه کارساختمانی عربستان ودومی ازقشرتحصیلکرده ی مصربود. شش ماه پس ازکشته شدن بن لادن در "ابوت آباد" پاکستان بدست تفنگداران آمریکائی ، الظواهری درژوئن 2011 ، رسماً برهبری القاعده برگزیده شد وشاخه های مختلف القاعده درسراسرجهان، بااو بیعت کردند. معهذا ، تاخیر درمعرفی الظواهری ، نشانه ی اختلاف درسطوح بالائی القاعده بود که دربی عملی بعدی سازمان انعکاس یافت. اما بزودی ورق برگشت. گروههای تروریستی " الشباب " و " نصرالاسلام والمسلمین " درشرق آفریقا حضورپررنگ یافتند ؛ القاعده شبه جزیره عربستان مشغول نبرد دریمن شد ؛ القاعده شبه قاره هند دربنگلادش ، هند ، مالدیو ، میانمار ، وپاکستان فعال شد ؛ و " حراس الدین " به عنوان بازوی القاعده درمنطقه ی شام حضوریافت. هیچیک ازاین کامیابیهای القاعده ، بدون الظواهری دست یافتنی نبود.
درطول حیات بن لادن ، مصری ها نزدیکترین حلقه به او بودند واکثر محافظان وی رانیز که به " گاردسیاه " معروف بودند، مجاهدین مصری تشکیل می دادند. ایمن الظواهری نیزیکی ازاین مصری هابود که در درمحله ی اعیان نشین " معادی " درحومه ی قاهره متولد شد. یک سال قبل ازآن ، " افسران آزاد" موفق شده بودند رژیم سلطنتی مصررادرسال1952 سرنگون کنند. پدرالظواهری، استاد داروسازی دانشگاه قاهره ومادرش عضوی ازیک خانواده ی سیاسی بود. پدربزرگ الظواهری ، مفتی اعظم دانشگاه "الازهر" وعمویش رهبر" حزب کارمصر" بود. ضمن اینکه عموی دیگرش نیز نخستین دبیرکل " اتحادیه عرب " بود. الظواهری درسال1974 دررشته ی پزشکی ازدانشگاه قاهره فارغ التحصیل شد. اوبازبانهای انگلیسی و فرانسه آشنائی داشت وچهارسال نیزدر ارتش مصرخدمت کرد. الظواهری درسن 15 سالگی بخاطر عضویت درحزب غیرقانونی " اخوان المسلمین " دستگیرشد. او مخالف پان عربیسم بود و بعد ها درکتاب خود بنام " برداشت تلخ "( bitter harvest) که درسال 1991 منتشرشد، مشی میانه روانه ی اخوان المسلمین رانیزبه باد انتقاد گرفت. الظواهری ، بسیاری ازعقائد خودراازآموزه های " سیّد قطب" گرفت که درسال 1966 درزندان مصر جان باخت. اینکه جهان درجهل به سرمی برد ورهبران کشورهای اسلامی همه مشرک هستند وباید باحربه ی مبارزه ی مسلحانه وشریعت اسلامی به جنگ آنهارفت ، ازجمله ی این آموزه هابود. الظواهری ، دموکراسی راچنین توصیف می کند : " دموکراسی آئین جدیدی است که به انسان امکان می دهد تاقوانین راخود تدوین نماید... درحالیکه دراسلام ، حق قانونگذاری فقط خاص خداست..." . به نظر الظواهری، شکست سریع اعراب درجنگ 1967 ، نشانه ی ورشکستگی ساختارهای موجود عربی بود. الظواهری درسال1978 ، پس ازازدواج ، راهی پاکستان شد ودرآنجا، ضمن آشنائی با جبهه های جنگ ، به دفعات زخمی شد. الظواهری ، پس ازبازگشت به مصر، " جهاد اسلامی مصر" (EIJ) راپایه گذاری کرد وباجناح فوق افراطی سازمان " تکفیروالهجره" تماس برقرارنمود.
پس ازترور " انورسادات" توسط افراطیون مسلمان ، الظواهری به اتهام نگهداری سلاح غیرمجاز، دستگیر وتحت شکنجه ی شدید قرارگرفت..الظواهری پس ازآزادی درسال1984 ، به عربستان رفت وازآنجا راهی پاکستان شد ودیگرهیچگاه به مصربازنگشت. اومجاهدین افغانی راآموزش می داد ودرمان می کرد وآنها به نبرد بانیروهای ارتش سرخ تشویق می نمود. الظواهری درسال 1986 بابن لادن درپیشاورملاقات کرد وهردوی آنهادراین زمان ، تحت تاثیر " عبدالله اعظم " ، مجاهد فلسطینی شاغل در"دفترخدمات افغان" ، قرارداشتند. اعظم خواستار حمله به اسرائیل بود اما ایمن الظواهری قصد حمله به قاهره داشت. پس ازقتل اعظم درسال1989، الظواهری به دستیاراول بن لادن تبدیل شد. ظواهری به پزشک مخصوص بن لادن ، سخنگوی القاعده وتامین کننده ی اصلی سلاح برای این سازمان تبدیل شد. بن لادن والظواهری، خانواده ی سلطنتی عربستان را " برادران شیطان" می نامیدند وآمریکا رابه غارت نفت اعراب ، تحمیل رژیمهای فاسد برایشان ، اشغال سرزمینهای مقدس مسلمانان وتحت پیگرد قراردادن مجاهدان مسلمان متهم می کردند.
درسال1992 ، جهاد اسلامی مصر وجماعت اسلامی این کشور، مبارزه ی خونینی را علیه دولت مصر ومسیحیان قبطی این کشورآغازکردند. پس ازتوطئه ی ناکام ترور " عاطف صدیق " نخست وزیرمصر ، پیگرد مبارزان اسلامگرا تشدید شد والظواهری توجه خودرابه جبهه های جهانی جهاد معطوف نمود. مبارزان جهاد اسلامی مصر درسال 1995 ، به " حسنی مبارک " در آدیس آبابا حمله کردند وچندی بعد نیز سفارت مصردراسلام آباد رامورد حمله قراردادند. جهاد اسلامی ، حملات متعددی نیز به توریستهای خارجی انجام داد وتعدادی ازآنها رابه قتل رساند. سرانجام درسال 1999 ، ایمن الظواهری بطورغیابی محکوم به اعدام شد. رهبران جهاد اسلامی مصر درداخل کشور، خشونت رارد کردند وباایمن الظواهری قطع ارتباط نمودند.آنها اورا دست نشانده ی بن لادن والقاعده معرفی کردند.
ایمن الظواهری درسال1991 به دانمارک پناهنده شد وازآنجا به داغستان ، یمن ، سوئیس وهلند رفت. اوباپاسپورتهای سوئیسی ، فرانسوی وهلندی وبانامهای مستعارمتعدد به این سفرهامی رفت. اوحتی توانست با گرین کارت آمریکا به این کشورسفرکند وازمساجد سراسرآمریکا بازدید بعمل آورد. درهمین زمان، بن لادن مقرّ خودرا به سودان منتقل کرد والظواهری نیزراهی این کشورشد. اوازخارطوم ، امور جهانی القاعده رااداره می کرد مبانخبگان سودانی روابط نزدیک برقرارنمود. دراین زمان، حملات انتحاری فراوانی درمصرانجام گرفت وهسته های مقاومت در بوسنی تشکیل گردید. امافشارهای وارده ازسوی آمریما وجامعه ی جهانی ونیزنفوذ جاسوسهای مصری درصفوف القاعده، موجب خروج این سازمان ازسودان گردید. الظواهری درجستجوی پناهگاه امن ، راهی چچن شد اما دستگیر وشش ماه درزندان به سربرد وپس ازآزادی ، راهی افغانستان گردید. دراین زمان، الظواهری وبن لادن ، فتوای مشترکی صادرکردند که درآن ، آغازجهاد جهانی با یهود و نصاری رااعلام کردند. همین فتوا ، بعدها مبنای تشکیل " القاعده " قرارگرفت.الظواهری ازمسلمانان خوات تانظامیان وغیرنظامیان آمریکائی راهرکجا کهیافتند بکشند. اندکی بعد ، دوسفارتخانه ی آمریکا درشرق آفریقا مورد حمله قرارگرفت وبیش از200 کشته برجای گذاشت. اف بی آی برای دستگیری الظواهری 5 میلیون دلارجایزه تعیین کرد که بعدها به 25 میلیون دلار افزایش پیداکرد. درسال2000 ، الظواهری به حمله به ناوآمریکائی USS Cole متهم شد. سال بعد اوسعی کرد بیوشمیست مالزیائی " یزید صفوت " رابرای تولید میکروب " سیاه زخم " دریک آزمایشگاه نزدیک فرودگاه قندهار ، استخدام کند. سپس حملات تروریستی 11 سپتامبر به مرکز تجارت جهانی و پنتاگون انجام گرفت. ازآن زمان به بعد، اینترپول ، اف بی آی ، ودستگاههای اطلاعاتی آمریکا ، باجدیت درپی یافتن الظواهری برآمدند. همسر ویکی ازفرزندان الظواهری دربمباران هواپیماهای آمریکا درافغانستان ، کشته شدند. سقوط رژیم طالبان ، ضربه ای مهلک برالقاعده وارد کرد. درسال 2005 الظواهری با " ابومعصم الزرقاوی " رهبرالقاعده درعراق دیدارکرد تابه کشتارشیعیان دراین کشورپایان دهد. الزرقاوی که به تنش درمیان مسلمانان دامن زده بود، اندکی بعد به قتل رسید.
الظواهری روابط نزدیکی با گروههای افراطی اسلامگرا درالجزائر ، مالی ، لیبی ، نیجریه ، ازبکستان ، اندونزی ومصر برقرارکرد. وهمچنین روابط القاعده با الشباب سومالی راگسترش داد. القاعده ی عربستان و یمن درسال 2009 ، زیرنظر الظواهری، درهم ادغام شده و " القاعده شبه جزیره عربستان” (AQAP) رابوجود آوردند. اما بسیاری ازرهبران ارشد القاعده درسالهای 2011 تا 2020 ، توسط حملات پهبادی آمریکا به قتل رسیدند. پس ازتشکیل خلافت اسلامی داعش به رهبری " ابوبکرالبغدادی" ، القاعده به مخالفت باآن پرداخت. اما داعش ، برخلاف القاعده ، توانست قلمرو گسترده ای راازشرق سوریه تاشمال عراق ، به تصرف خود درآورد ودرآنجا خلافت اسلامی رابه مرکزیت " رقّه " (Raqqa) برپانماید. الظواهری درخواست البغدادی رابرای بیعت با خلافت اسلامی نپذیرفت و داعش را " قاتل " و " تشنه ی قدرت " نامید. سرانجام البغدادی درسال2019 بدست آمریکا به قتل رسید وخلافت اسلامی او برچیده شد. درآن زمان ، الظواهری ائتلافی متشکل از شش سازمان میانه روی سوری تشکیل داد وآن را " حراس الدین " نامید. درسال 2020 ، سازمان ملل متحد برارتباط نزدیک القاعده وطالبان تاکید کرد ومذاکرات میان طالبان وآمریکا را ابتکارشخص الظواهری اعلام نمود. دراین زمان ، القاعده بویژه باشبکه ی حقّانی همکاری نزدیک داشت.
اکنون دیگرمشخص شده بود که دونوع طالبان وجوددارد، طالبان وابسته به آمریکا که مقرّ آنها درقطر است ، وطالبان پاکستانی که سراج الدین حقّانی نماینده ی آن می باشد. امروز دیگربرکسی پوشیده نیست که طالبان طرفدارپاکستان، درگیرنبردی خونین باطالبان آمریکائی، درچهارچوب دولت افغانستان می باشد. ترور الظواهری نیزدرهمین چهارچوب قابل ارزیابی می باشد. سراج الدین حقّانی که حامی ومیزبان الظواهری بود ، بعد ازترور وی، ازبیم آمریکائیها به به زادگاه وعشیره ی خود پناه برده است. آنچه مسلم است آمریکائیها درتفاهم کامل باطالبان ، بخشی ازامکانات سابق خود رانگهداشته اند. درقرارداد دوحه ، طالبان فقط خواهان تعطیلی 5 پایگاه از 9 پایگاه شناخته شده ی آمریکا درافغانستان شدند وازسرنوشت بقیه ی پایگاهها خبری دردست نیست. آمریکا همچنین ازطریق ترکیه وزیرنام مدیریت فرودگاههای افغانستان ونیز توسط امارات متحده عربی زیرنام اعمال کننده ی کنترلهای فنّی پرواز، فضای افغانستان راتحت کنترل خود گرفته است. بالاترین مقامات سیاسی ونظامی آمریکا بارها بااطمینان گفته اند که هرگاه ضرورت ایجاب کند ، برخواهند گشت. ترورالظواهری ، نشانه ی کوچکی ازاین بازگشت است. مسلماً این ترور، بااستفاده ازامکانات آمریکا درافغانستان وهمکاری اطلاعاتی جناح آمریکائی طالبان ، صورت گرفته است.
پس ازخروج آمریکا ازافغانستان وسقوط دولت این کشور، الظواهری حمایت خودرا از " هیبت الله آخوندزاده" رهبرطالبان اعلام کرد واورا " امیرالمومنین " نامید. حوادث بعدی نشان داد که طالبان به تعهد خوددرمورد قطع ارتباط باالقاعده ، پای بند نمانده است. گزارشهای منتشره حاکی ازنفوذ فزاینده ی القاعده دردولت افغانستان است وکارشناسان ، نسبت به تبدیل شدن این کشوربه پناهگاه امن برای تروریستهای القاعده ، هشدارمی دهند. الظواهری ، مناطق مرزی پاکستان راترک کرد و راهی کابل شد تابه همسر وفرزندانش درمنطقه ی اعیان نشین " شهرنو " درحومه ی کابل بپیوندد. سرانجام ، تروریستی که در19 ژوئن1951 درمصر بدنیا آمد ، در31 جولای2022 درکابل به قتل رسید.
القاعده ازمدتها قبل ، لیست بلند بالائی رابرای جایگزینی رهبری خود آماده کرده است که اکنون بنظرمی رسد پس ازمرگ بن لادن والظواهری ، نام " سیف العدل " درراس این لیست قرارگرفته باشد. این افسرسابق ارتش مصر وعضو واحد عملیاتی ویژه ی این ارتش که نقش اساسی دربمب گذاری سال1998 سفارتخانه های آمریکا درنایروبی و دارالسلام ایفاء کرد ، درسالیان اخیر، برعملیات القاعده درسوریه نظارت می کرد. باتوجه به کشته شدن " حمزه بن لادن " ، " ابومحمدالمصری " وایمن الظواهری ، اکنون بنظرمی رسد رهبری القاعده قراراست دردست یک مصری دیگربنام گ سیف العدل" قرارگیرد که مدتها درایران به سرمی برد واجازه ی ترک این کشوررانداشت. اطلاعات چندانی ازوضع فعلی سیف العدل وفعالیتهای جاری اودردست نیست. سیف العدل ، یکی ازآموزش دیده ترین وحرفه ای ترین سربازان جهادی دنیامی باشدو درجای جای بدن او آثاززخم جهاد باقی است. سیف العدل ، پس ازعملیات 11 سپتامبر ، سرنگونی حکومت طالبان و وتشدید پیگرد درپاکستان ، به همراه گروهی دیگراز اعضاء ورهبران القاعده ، به ایران گریخت ودراین کشورپناه گرفت. او که نام اصلی اش " محمد صلاح الدین زیدان" است ، سالها درشیراززندگی می کرد. سیف العدل درشهرکی واقع در40 کیلومتری قاهره زاده شد . او مدتی نیز دراردوگاههای حزب الله دردره بقاع ، آموزش نظامی دید. نام سیف العدل بزودی درلیست تروریستهای خطرناک تحت تعقیب اف بی آی قرارگرفت وبرای دستگیری یاقتل او 10 میلیون دلار پاداش درنظرگرفته شد. اوبانامهای مستعار محمد ابراهیم مکاوی ، سیف العدل ، عابرسبیل ، و ابراهیم المدنی ، فعالیت می کرد ومدتها نیزدرایران به سربرد.
سیف العدل ، نخست به جهاد اسلامی مصرپیوست ومدتی نیز دردهه ی 1980 درافغانستان مشغول مبارزه بانیروهای شوروی بود. اف بی آی اورابه اتهام مشارکت دربمب گذاریهای سفارتخانه های آمریکا در کنیا وتانزانیا ، تحت تعقیب قرارداده است. سیف العدل همچنین عملیات کمین موگادیشو راکه به کشته شدن 18 آمریکائی انجامید، رهبری کرد. بسیاری ازمنابع آگاه ، سیف العدل راآخرین شانس گروه القاعده برای بازسازی ساختاراین گروه به شیوه ی اسامه بن لادن می دانند. درعین حال ، نام "عبدالرحمن المغربی" داماد الظواهری نیزبه عنوان نامزدریاست برالقاعده ذکرگردیده است.
منابع ومآخذ
1)Ayman al-Zawahiri obituary , www.theguardian.com
2)US kills al-Qaeda leader , www.washingtonpost.com
3)what Zawahiris killing means for al-qaeda , www.cfr.org
4)Saif al-adel , on man expected to replace Zawahiri , www.ndtv.com
5)Al-Qaidas soon-to-be third Emir? , www.ctc.westpoint.edu
اسدالله کشتمند ، ترورالظواهری... 6)www.telegram.me/pyknet
کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037
Like
Comment
Share