لیتیوم
"لیتیوم" ، انرژی سبز ؟
"لیتیوم" (Lithium) ، سبک ترین فلزجهان است که سنگین ترین رقابت برسرتصاحب آن دردنیاجریان دارد. هرچه برآلایندگی نفت ودیگرسوختهای فسیلی افزوده می گردد وذخائر آنها روبه اتمام می رود، تکنولوژیهای جدیدتروپیشرفته تری جایگزین آنهامی گردد. یکی ازاین تکنولوژیها ، باطریهای لیتیومی است. شرکت " تسلا " (Tesla) باطریهای لیتیومی را " نفت جدید " نامیده است. البته هنوز نفت، حرف اول رادرعرصه ی انرژی جهان می زند وایالات متحده هنوز روزانه 20 میلیون بشکه نفت مصرف می کند که حدود 8 میلیون بشکه ی آن وارداتی است. بعلت جنگ روسیه – اوکراین وبرخی عوامل دیگر، هرروزبربهای نفت افزوده می گردد وبه تبع آن ، بهای دیگراقلام مصرفی نیزافزایش می یابد. به گزارش وزارت کارآمریکا ، شاخص قیمتها درسال گذشته ، 1/9 درصد افزایش یافته وافزایش بهای سوخت طی سال گذشته(63 درصد) ، علت اصلی تورم فعلی می باشد.
ازسوی دیگر، آلودگی محیط زیست درقرن اخیر، به بالاترین سطح خود رسیده وتغییرات آب وهوائی، زیست بوم بشررامورد تهدید قرارداده است. به گزارش " پنل بین دولتی تغییرات آب وهوائی " ، که گزارشی محافظه کارانه است، درصورت ذوب شدن یخچالهای طبیعی قطب جنوب بعلت گرم شدن هوای زمین ، سطح آب دریاها 35/3 متربالا خواهد آمد. علت اصلی این تغییردما، انتشارگازدی اکسید کربن است که درقرن نوزدهم 200 واحد درمیلیون بود واکنون ازمرز 410 واحد درمیلیون فراتررفته وآسیبهای جدّی وبعضاً بازگشت ناپذیر به زیست بوم بشر وارد آورده است. تنهاافزایش 2 درجه بردمای متوسط زمین ، موجب بالا آمدن آب دریاها به میزان یک مترمی گردد. دراین صورت ، میلیونها نفرازخانه وکاشانه ی خود آواره شده وبحران پناهجویان ، فاجعه خواهد آفرید. مجموعه ی این عوامل ، موجب گرایش جهان به انرژیهای نو وتجدید پذیر بجای سوختهای فسیلی گردیده است. ازسوی دیگر، افزایش بهای نفت نیزموجب گرم شدن بازارخودروهای برقی گردیده است. براساس یک نظرسنجی، 25 درصد ازخریداران خودرو ، اتوموبیل ایده آل آینده ی خودرا برقی معرفی کرده اند ومهمترین دلیل این انتخاب رانیز گرانی قیمت بنزین عنوان کرده اند. به همین دلیل، استفاده ازباطریهای الکتریکی درخودروهای برقی، رواج بسیارپیداکرده است. همانطورکه یک قرن قبل ، غربی هابرای یافتن طلا ونفت ، راهی ماوراء بحارشدند، اکنون نیزبرای تصاحب لیتیوم ، به اقصی نقاط جهان چشم دوخته اند. " الون ماسک "(E.Musk) مالک شرکت تسلا ، بزرگترین سازنده ی خودروی برقی درجهان ، قصد دارد کارخانه ی تولید خودروهای برقی رادربرزیل احداث نماید. درواقع او ، به " مثلث لیتیوم " درمنطقه ی مرزی آرژانتین ، بولیوی و شیلی ، چشم دوخته است که حدود نیمی ازذخائرشناخته شده ی لیتیوم جهان ، یعنی حدود4/5 میلیون تن رادرخود جای داده است. پس ازخروج " اوو مورالش" (Evo Morales) ازقدرت دربولیوی(2019) ، الون ماسک درتوئیتی نوشت : " ماهرکس راکه بخواهیم ، سرنگون می کنیم" . این پیام درواقع خطاب به مورالس بود که قصد داشت منابع طبیعی بولیوی ، ازجمله معادن لیتیوم راملی کند ودست کمپانیهای چند ملیتی راازذخائر ارزشمند طبیعی کشورکوتاه نماید وعواید حاصل ازآنرا صرف آموزش ، بهداشت ، ورفاه مردم بولیوی بنماید.
ملی کردن معادن وبرنامه های اجتماعی مورالس ، به مذاق سه شرکت فعال دراستخراج معادن لیتیوم این کشور(Eramet فرانسوی ، FMC آمریکائی ، و Posco کره جنوبی ) خوش نیامد وآنها فعالیت خودرا دربولیوی تعطیل کرده وآن رابه آرژانتین منتقل نمودند. دولت مورالس ، حتی پروژهی ملی ساخت خودروی برقی باموتورکوانتومی رابااستفاده از باطریهای لیتیومی ، آغازکرده بود. اگرچه پس ازاعتراضات عمومی ، الون ماسک توئیت مزبوررا پاک کرد اما، بااین توئیت ، ماهیت وعملکرد الیگارشهائی چون خودرابه تصویرکشید. یک قرن قبل نیز، کمپانی " یونایتد فروت " ، باهمین استدلال ، حکومت مردمی " یاکوب آربنز " رادرگواتمالا سرنگون کرده بود. سرمایه داری ، که همه ی نیازهای بشررابه کالا تبدیل کرده وآنها را موضوع کسب سود قرارداده است ، بیش ازدوقرن است که زمین رادرجستجوی سود می کاود ودراین راه ، جنگهای بسیاربرپاکرده وخونهای بسیاری ریخته است. اکنون نوبت به لیتیوم رسیده است. امپریالیسم می خواهد کشورهای توسعه نایافته ، همچنان عرضه کننده ی مواد خام ونیروی کارباقی بمانند وهزینه های زیست محیطی توسعه ی ایشان ، همچون جنگل زدائی وآلودگی آب وهوا ، ازجیب فقرای جهان پرداخت شود.
درحال حاضر، شرکت چینی CATL بزرگترین تولید کننده ی باطریهای لیتیومی درجهان است که 30 درصد بازارجهانی این محصول رابه خود اختصاص می دهد.CATL اکنون با200 میلیارد دلارسرمایه، به یک کمپانی غول پیکرتبدیل شده که توسط " تویوتا" تعقیب می شود. شرکتهای تویوتاموتورز ،Farely، و تسلا ، تلاش می کنند که به سهمی ازاین بازار دست پیداکنند. کمپانی سنتی سازنده ی باطری"پاناسونیک" هم قصد دارد یک کارخانه ی تولید باطری لیتیومی در کانزاس آمریکا دایرنماید که جهل هزارشغل ایجاد می کند. این واحد، احتمالاً قادرخواهد بود باطری لازم برای یک میلیون دستگاه خودروی برقی درسال راتولید نماید. شرکتهای جنرال موتورز و فورد نیزبرآورد کرده اند که تاسال 2030 ، نیمی ازتولیدات خود رابرقی نمایند. اگراین پروژه ها عملی شوند ، بدان معنی است که تنها آمریکا به ده میلیون باطری درسال نیازخواهدداشت که 80 درصد تولید جهانی این محصول خواهد بود. تامین لیتیوم برای ساخت این حجم ازباطری نیز، خود چالش دیگری است. لیتیوم یک ماده ی معدنی است که درآمریکای جنوبی واسترالیا ، بوفوریافت می شود. درحال حاضر، فرآوری لیتیوم ، بطورعمده درچین انجام می شود. عناصرلازم دیگر برای ساخت این نوع باطری، مانند نیکل و کبالت ، درهمه جای جهان یافت می شود. تنها درسال گذشته ، بربهای لیتیوم ، بطورمتوسط 45 درصد افزوده گردید وبهای هرباطری لیتیومی 1500 دلار افزایش یافت.
درجهان امروز، کنترل انتشارکربن، بسیارمهم است ودنیابسوی جایگزین سازی سوختهای فسیلی با سوختهای تجدید پذیرحرکت می کند. اما سئوال اینجاست که باطریهای الکتریکی ، که یکی ازمهمترین منابع جایگزین انرژی می باشند، خود چگونه شارژخواهند شد ؟ بدون یافتن پاسخ مناسب برای این سئوال ، هرگونه تلاش برای تولید خودروهای برقی ، فقط به ایجاد بازارجدید برای سرمایه دارانی ختم می شود که زیرنقاب " دوستداری محیط زیست " سودهای کلان به جیب زده وتیشه به ریشه ی محیط زیست می زنند. علاوه برنحوه ی تامین برقی که باید صرف شارژ باطریهای لیتیومی گردد، استخراج لیتیوم نیز فرآیندی بسیار آب بر وآلوده کننده ی محیط زیست است. بطوریکه استخراج یک تن لیتیوم ، به پانصد هزارگالن آب نیازدارد. بعلاوه این فرآیند، موجب سرایت آلودگی مواد شیمیائی به منابع آب وخاک می گردد. ازاین مواد در روند تبخیر لیتیوم استفاده می شود.