معجزه ی چین ادامه دارد؟
آیاهنوزهمه ی راههابه چین ختم می شوند ؟
( معجزه ی چین ادامه دارد ؟ )
چندی پیش پرزیدنت " شی جین پینگ " رهبرچین ، به مناسبت سالگرد اعلام طرح " یک کمربند، یک راه "(BRI) سخنرانی کرد ودرآن وعده داد که این طرح ، پاک تر ، سبزتر ،وشفاف تر ازگذشته ، به راه خود ادامه خواهد داد. طرح یک کمربند یک راه که درسال 2013 باهدف به اشتراک گذاشتن دستاوردهای توسعه ی انفجاری چین باجهان آغازشد، تاکنون میلیاردها دلاردرپروژه های زیربنائی جهان هزینه کرده که ساخت بندر ، خطوط انتقال سوخت ، راه آهن، فرودگاه وغیره ، ازآن جمله می باشد. درابتدا، هدف ازاین طرح ، اتصال مسیرهای دریائی وزمینی منطقه ی اوراسیا به یکدیگر( جاده ی ابریشم) اعلام شد اما امروز، بخش عمده ی سرمایه گذاریهای خارجی چین ، درچهارچوب این طرح انجام می گیرد. توسعه ی انفجاری دهه های اخیرچین ، ورکود ناشی از پاندمی کرونا، این کشوررابا معضل مازاد تولید روبرو ساخته ومیلیونها تن فولاد دراین کشور ، بدون مشتری مانده است. لذا چین برای جذب این مازاد تولید، درصدد یافتن بازارهائی درماوراء بحاربرآمد وطرح یک کمربند یک راه راکه برای اوراسیا تنظیم شده بود، به عرصه ی جهانی تسرّی داد. چین بااین طرح، همچنین تمایل خودرابه ایفای نقش ژئوپولتیک درجهان نشان داد وبا 146 کشورجهان قرارداد همکاری منعقد نمود وپروژه هائی راآغازکرد که دیگران یا تمایل به اجرای آنها نداشتند ویابهای بسیارسنگینی رابرای آنها طلب می کردند. یکی ازاین طرحها ، پروژه ی راه آهن چین – لائوس می باشد.
اوائل سال جاری، جهان شاهد افتتاح راه آهن چین – لائوس بود که فازنخست ازطرح بلند پروازانه ی " شبکه ی ریلی پان آسیا" می باشد. بااجرای فازاول این طرح، 8 کشورجنوب شرقی آسیا ، ازطریق ارتباط ریلی به یکدیگرمتصل می شوند وتبادل کالا وانسان میان آنها میسر می گردد. این راه آهن ، چین رابه میانمار، لائوس ، ویتنام ، تایلند وکامبوج متصل می کند وشهرهای بندری کوالالامپور وسنگاپور رانیزتحت پوشش قرارمی دهد. پروژه ی راه آهن پان آسیا قراراست تا سال 2030 باهزینه ی 112 میلیارددلار کامل شود که 70 درصد آنراچین پرداخت می کند وبقیه نیزازطریق وامهای دوجانبه تامین می شود. بیش ازصد سال بود که اجرای این پروژه توسط قدرتهای استعماری انگلیس وفرانسه دنبال می شد اما به علت جنگهای منطقه ای وبارمالی آن ، به حال خود رها گردیده بود. امپریالیستهای ژاپنی که قصد داشتند تایلند ومیانماررا ازطریق راه آهن بدنامی که قراربود با استفاده ازنیروی کار اسرای جنگی احداث شود، به یکدیگرمتصل نمایند، ناکام ماندند. اکنون چین ، این طرح رابا درکی متفاوت از مفهوم مشارکت وسرمایه گذاری مشترک ، بدست گرفته وهمه ی نشانه ها نیز حاکی ازموفقیت آن می باشد.
اما آمریکا که ازاین حضورگسترده ی چین درجهان ، به وحشت افتاده وآنراخطری جدّی برای نفوذ جهانی خویش ارزیابی می نماید، به تکاپو افتاده ودست به تبلیغات گسترده علیه سیاستهای چین می زند. اتهام " تله ی وام " یکی ازاین تبلیغات است که رسانه های غربی آنرا ترویج می کنند. براساس این اتهام ، گویا چین قصددارد باگسترش نفوذ خود درآسیا ازطریق " تله ی وام" (Debt trap) ، کشورهای منطقه را تحت سلطه ی خویش درآورد. بدین معنی که چین باتامین مالی پروژه های زیربنائی چون راه آهن پان آسیا ، کشورهای منطقه را دردام وامهای خویش گرفتارسازد. به گفته ی آنها، پروژه های تحت رهبری چین ، آسیب جدّی به محیط زیست وارد کرده وموجب آوارگی جمعیت بومی می گردد. البته آنها هیچ شاهد ومدرک موثقی برای ادعاهای خویش ارائه نمی کنند. اکنون جهان به حقانیت ابتکاریک کمربند یک راه پی برده است . دکتر" ادوارد کانینگهام" (E.Cuningham) مدیر پروژه ی چین دردانشگاه هاروارد، که ازجمله مدعوین حاضردرمراسم سالگرد اعلام طرح یک کمربند یک راه درچین بود، ضمن رد این اتهامات ، ازوعده ی رشد اقتصادی برابر، ورعایت بیشترموازین اخلاقی وزیست محیطی درطرح مزبور، به شدت تحت تاثیرقرارگرفته وآمریکارابه الگوبرداری ازآن توصیه می نماید : " مانیزباید به همکاری پاک وسبز باجهان بپردازیم واجرای پروژه های زیربنائی وسرمایه گذاری سبز رادرحمایت اززمین ، مدّ نظرقراردهیم. مانیزباید مانند یک کمربند یک راه ، پروژه هارابطورشفاف اجراء کرده وبافساد سرسازش نداشته باشیم... امروزچین ، به الگوی جهان تبدیل شده است."
کامیابیهای امروزچین ، مدیون برنامه های اصلاحی " دنگ شیائوپینگ" ورهبران اصلاح طلب پس ازاوست. 50 سال قبل که اوبه قدرت رسید ، چین بتدریج تجارت باغرب راآغازکرد واندکی بعد، به موتور اصلی تولید کالاهای ارزان درجهان تبدیل شد. به لطف سیاستهای مناسب دولتی ، دسترسی به نیروی کارسرشار، ومشارکت درنهادهای بین المللی، ازجمله سازمان تجارت جهانی ، چین بزودی به شریک عمده ی تجاری قدرتهای اقتصادی دنیا مانند ژاپن ، کره ، اتحادیه اروپا وایالات متحده تبدیل شد. این کشورف نوعی شبه انحصاربرزنجیره ی اصلی عرضه ی جهانی اعمال کرد وسپس ابتکار یک کمربند یک راه را درکناررابطه ی گسترده ی تجاری بااقتصادهای بزرگ جهان درپیش گرفت. امااختلال اخیر در عرضه ی تراشه های نیمه هادی، نشان داد که انحصار عرضه تاچه حدّ می تواند برای اقتصاد جهان خطرناک باشد.
" شرکت تولید نیمه هادی تایوان "(TSMC) که 90 درصد تراشه های نیمه هادی مورد نیازجهان راتامین می کند، فعالیت خودرادردوران پاندمی کاهش داد. درنتیجه ، عرضه ی جهانی این کالا، کاهش پیداکرد که خود موجب اختلال درتولید بسیاری ااقلام صنعتی وگران شدن بهای آنهاگردید که نمونه ی بارز آنرا می توان درگرانی بهای خودروهای نو و دست دوم درآمریکا ، به میزان 13 و27 درصد بوضوح دید. شرکت تولید نیمه هادی تایوان، یک موسسه ی فوق مدرن است که باکیفیت ترین نیمه هادیهای جهان ازجمله تراشه های 5 نانومتری راتولید می نماید. بالاگرفتن تنش های سیاسی میان چین وتایوان ، جهان راازقطع عرضه ی این کالا به وحشت افکند و" نانسی پولیسی " رئیس مجلس نمایندگان آمریکا راسراسیمه به تایوان کشاند.
چین علیرغم اینکه فقط 36 درصد ذخائر معدنی نایاب جهان راداراست اما، انحصارپالایش ذخائرفلزی کمیاب دنیا رادراختیاردارد واین مزیت، امکان تولید کامپیوترهای پیشرفته، ازجمله آیفون رابرای این کشورفراهم ساخته است. اپل که یکی ازبزرگترین کمپانیهای آمریکائی با گردش مالی 55/2 تریلیون دلاری است، نود درصد محصولات خودرادرچین وازطریق پیمانکارفرعی خویش " فاکس کان" (Fox conn) تولید می کند. چین همچنین قصددارد درتولیدات خویش ازبرخی مواد نیمه هادی استفاده نماید که نورخورشید رامستقیماً به الکتریسیته تبدیل می کنند. به گزارش آژانس بین المللی انرژی درباره ی سلولهای خورشیدی (photovoltaic cells) ، چین تولید 80 درصد پنل های خورشیدی(solar panels) جهان رادراختیاردارد. بطورکلی ، این کشور پیشتاز تحقیق، نوآوری ، سرمایه گذاری وتولید پنل خورشیدی دردنیاست.
چین ازطریق ابتکاریک کمربند یک راه درصدد تقویت نفوذ خود درجهان وگسترش تجارت خویش بادنیاست که قراراست ازطریق ایجاد زیرساختهای لازم درجنوب شرقی آسیا ، خاورمیانه ، اروپای شرقی وآمریکای لاتین حاصل شود. به گزارش " مرکز توسعه ی مالیه سبز " وابسته به دانشگاه شانگهای ، ابتکاریک کمربند یک راه ، ازبدو شروع خود درسال 2013 تاکنون ، 932 میلیارد دلاردرکشورهای مختلف جهان سرمایه گذاری کرده است. چند ماه پیش ، فهرست آندسته از کشورهای جهان که به طرح یک کمربندیک راه پیوسته اند، منتشرشد. دراین لیست ف نام 43 کشورآفریقائی ، 35 کشوراروپائی وآسیای مرکزی ، 25 کشورآسیا-پاسیفیک ، 20 کشورآمریکای لاتین وکارائیب ، 18 کشورخاورمیانه وشمال آفریقا، و6 کشور جنوب شرقی آسیا به چشم می خورد. بسیاری ازکشورهای دیگرنیز مشتاقند ازوامهائی که این پروژه عرضه می کند ، برای سرمایه گذاریهای زیرساختی خود استفاده نمایند ودراین راه ف دست استمداد بسوی چین دراز می کنند. این وامها که باشرائطی بسیارسهل تراز وامهائی عرضه می شوند که آمریکا وغرب به این کشورها پیشنهاد می کنند، برای کشورهای فقیردنیا بسیارجذاب است. امابرخی ازکشورهای دریافت کننده ی این وامهامانند سری لانکا و پاکستان ، ازبازپرداخت اقساط آن عاجزمانده اند واین امر، برای اقتصاد چین که خود باکاهش رشد اقتصادی درپی اتخاذ سیاست " کوید صفر" روبرو می باشد، بسیاردشواراست. سرمایه گذاری چین درروسیه نیزبه علت جنگ اوکراین وتحریمهای سنگین غرب علیه این کشور، باتاخیربسیارصورت می گیرد.
معهذا چین اکنون به بزرگترین تاجرجهان تبدیل شده است و هرسال میلیاردها دلارباآمریکا ، کره جنوبی ، ژاپن واتحادیه اروپا ، دادوستد می کند. اگراین زنجیره ی عرضه ، به هردلیل مختل شود ، جهان بادشواریهای فراوان روبرومی گردد. البته بخشی ازاین تجارت اکنون به ویتنام ، همسایه ی جنوبی چین منتقل شده وغرب مدتی است که درپی یافتن جایگزین تجاری برای چین می باشد. اما چین، اقتصادی قدرتمند وپویادارد که انحصاربرخی ازاقلام کلیدی برای اقتصاد امروز جهان راهمچنان دراختیاردارد. این کشور در50 سال اخیر، به سرمایه گذاری گسترده ی خارجی روی آورده واکنون به شریک عمده ی تجاری اغلب کشورهای جهان تبدیل شده است. معهذا ، این عصرطلائی ممکن است باجایگزین شدن کشورهای دیگر، عدم بازگشت وامهای کلان واگذارشده ، ودشواریهای اقتصادی داخلی ، روبه افول بگذارد. اگرچین نتواند براین چالشها چیره شود ، ممکن است بارکود بی سابقه ی اقتصادی روبرو شود که درآنصورت دیگرنه تنها همه ی راهها به چین ختم نخواهد شد بلکه چه بسا ، راهها ازاین کشورمنحرف گردند.
منابع و مآخذ