پهبادهای ایران
منطقه درتیررس پهبادهای ایران
("آرش-2" و "شاهد-"136:کوچک،ارزان،اما ناکارآمد)
فرمانده ی نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران ، اخیراً اعلام کرد که پهباد " آرش-2" برای هدف قراردادن حیفا و تل آویو طراحی شده است. اوصنعت پهباد ایران رابرای نیروهای مسلح کشوربسیارمهم ارزیابی کرد وگفت : " امروزه ایران پهبادهائی بابرد بیش از2000 کیلومتر می سازد که درکنارپهبادهای بابرد کمتر، زرادخانه ی پهبادی کشورراتشکیل می دهند." سرلشکر کیومرث حیدری ضمن ذکرجزئیات دیگری ازپهباد آرش – 2 و موشک شفق ، اعلام کرد که تولید این اقلام نظامی برای هدف قراردادن حیفا وتل آویو ، می باشد.
پهباد آرش -2 ، یک پرنده ی دورپرواز رادارگریز است که مانند موشک کروز عمل می کند و ویژه ی عملیات بی بازگشت است. مهمترین تفاوت این مدل آرش بامدل کلاسیک آن که درسال 1400 عملیاتی شد، دربرد آن است. درحالیکه نمونه ی کلاسیک 1400 کیلومتربرددارد، برد آرش -2 بیش از200 کیلومتراست وبه لحاظ ویژکی فنی ، ازجمله مقاومت دربرابرجنگ الکترونیک ورادارگریزی ، از نمونه ی کلاسیک پهبادهای ایران ، پیشرفته تراست. به گفته ی فرمانده نیروی زمینی ارتش ، آرش -2 ، یک پهباد نقطه زن است ودقیقاً مانند موشک " فاتح" عمل می نماید. این پهباد مجهز به سیستم جستجوگری است که قادرمی باشد چند بارمسیر پهباد رااصلاح کند تا دقیقاً به هدف اصابت کند.
اما ایران ، معمولاً ازسلاحهائی رونمائی می کند که یا قابلیتهای آنها درصحنه ی عملیاتی به آزمون درنیامده ویااصولاًقابلیتهای اعلام شده راندارند. مثلاً ایران، قابلیت رادارگریزی آرش -2 راآنچنان قوی جلوه می دهد که گویااین پهباد قادراست بدون هیچ مشکلی ازفرازکشورهای حائل بگذرد ودراسرائیل به هدف بنشیند. اما سیستم پدافندی اسرائیل ف فقط متکی به رادارهای زمینی نیست وازماهواره های نظامی داخلی وآمریکائی نیزسود می برد. معلوم نیست که آرش -2 بتواند ازاین سد عبورنماید. موشک شفق نیز که قابل نصب برروی هلی کوپتراست ، دارای یک دوربین حرفه ای است وقابلیت " شلیک کن و رهاکن" دارد یعنی پس ازپرتاب، دیگرنیازی به مداخله ی خارجی ندارد. لذا، خلبان می تواند پس ازشلیک ، مسیر خودراتغییرداده وراهی ماموریتی دیگرشود.
ایران ازسال 1398 به بعد ، ازچند سلاح مهم رونمائی کرده است. موشک لیزری قابل نصب برروی هلی کوپتر آمریکائی JS-1-AH است که اگرچه مشخصات آن سرّی مانده اما ظاهراً نمونه ی لیزری موشک ضد تانک آمریکائی " تاو" است که " طوفان " نام دارد. درسال 2010 ، ایران ازمدلهای پیشرفته تر تاو کپی برداری کرد که آنها رادرازای آزادی گروگانهای آمریکائی درلبنان دریافت کرده بود. درحال حاضر، ایران " طوفان-5 " راتولید کرده که عملکردی شبیه به B-2-TOW دارد. ازنمونه های لیزری طوفان – 1 و طوفان-2 درسال1393 رونمائی شد. اما مشکل بزرگی که دربکارگیری این سیستم وجوددارد، فقدان هلی کوپترهایJS-1-AH است که از 200 فروند دریافتی قبل ازانقلاب ، فقط 70 فروند باقی مانده که اغلب آنها نیز عملیاتی نمی باشند. البته ایران موفق شده ازبرخی سلاحهای به غنیمت گرفته شده ی آمریکائی ، کپی برداری کند که یکی ازموفق ترین آنها ، پهباد 170-RQ مجهزبه موتورجت است که درسال2011 برفرازآسمان ایران به غنیمت گرفته شد وازطریق مهندسی معکوس ، کپی برداری گردید. همچنین برخی سلاحهای ساده وسبک مانند مسلسل ، خمپاره انداز ، وراکت نیزازروی نمونه های خارجی کپی برداری شده است.اما ، سهم شیر بودجه ی اختصاص یافته به این بخش را، برنامه های هسته ای وموشکی می بلعد. آنچه ازآن بعنوان جنگنده ی تولید داخل " صاعقه " نام برده می شود فچیزی جز جنگنده ی " اف-5 " آمریکانیست که به کمک قطعات یدکی تهیه شده ازبازارسیاه ، بازسازی شده است.ایران دههافروند جنگنده ی اف-5 دارد که ازرده خارج اند. تعداد این جنگنده دردوران قبل ازانقلاب ، 300 فروند بود که اکثرآنها درجریان جنگ آسیب دیدند وبقیه نیزکهنه شده ونیازمند بازسازی اند. ایران به کمک موتورهای روسی توانسته است تعدادی جنگنده ی " اف – 5 – ای "که پیشرفته ترین جنگنده ازمدل اف-5 می باشد، بازسازی نماید
پهباددیگرایران که بدلیل کوچکی وارزانی ، مشتری فراوان دارد، " شاهد – 136 " است که اگرچه دامنه ی برد وکارآیی آرش – 2 راندارد، اما برای حمله به اهداف غیرنظامی وزیربنائی استفاده می شود.دراوت 2022 ، ایران دوهزارفروند پهباد شاهد-136 رابه همراه تعدادی موشک کروز ، به روسیه فروخت. روسیه همچنین مجوز ساخت این پهباد راازایران دریافت کرده است. نیروی هوائی اوکراین ، ازحملات مکرر روسیه به زیرساختهای غیرنظامی وانبارهای مهمات این کشور، توسط پهبادهای شاهد-136 و مهاجر-6 خبرمی دهد. پهبادهای شاهد اکنون به بخشی فعال اززرادخانه ی جنگی روسیه تبدیل شده اند. روسیه ، شاهر-136 راکه 200 کیلوگرم وزن دارد، به شاهد-131 با 135 کیلوگرم وزن، ترجیح می دهد. خصوصیات پروازی هردوپهباد، تقریباً شبیه به هم است وآنها قادرند باسرعت 180 کیلومتردرساعت به مدت 4 تا 5 ساعت پروازکنند درحالیکه 15 تا25 کیلوگرم مهمات باخود حمل می کنند. هرفروند پهباد شاهد-136 حدود پنجاه هزاردلارقیمت دارد که بخش عمده ی آن مربوط به موتوربنزینی پهباد می شود. هردوپهباد که به سیستم ناوبری GPS وسیستم اصلاح ناوبری(INS) مجهزند ، درارتفاع پائین( حداکثرچند صد متری زمین) پروازمی کنند تاازدید رادارمخفی بمانند. اماازآنجائیکهGPS این پهبادها ازنوع تجاری است لذا، به آسانی قابل هک ، مسدود شدن ، وخاموش شدن توسط ابزارهای جنگ الکترونیک می باشد. این پهباد، ازسایتهای مستقربرروی کامیون ، که هریک 4 تا 5 فروند پهباد راحمل می کند، قابل پرتاب می باشد. البته شاهد-136 قادرنیست به اهداف متحرک اصابت کند ودربرابرسیستمهای ضد پهبادی نیز بسیارآسیب پذیراست. این پرنده که درارتفاع پائین پروازمی کند، بسیارکند حرکت می نماید ولذا، برخلاف ادعای سازندگان آن ، قابل شناسائی توسط سیستمهای راداری است.
پس ازاینکه روسیه پهباد شاهد رادریافت کرد، اوکراین بلافاصله تمهیدات لازم رابرای مقابله باآن اتخاذ نمود. موتورشاهد-136 آنقدرپرسروصداست که صدای آن ازچند کیلومتر آنطرفترشنیده می شود. معهذا، این پهباد رابا تفنگ یا مسلسل سبک نمی توان هدف قرارداد وبرای اینکار، به سلاحهائی باکالیبر بالاتر(7/12 و20 میلیمتری ویاتوپهای ضد هوائی) نیازاست. یک نقطه ضعف دیگرشاهد-136 ، ارزانی قطعات آن است که ازمنابع غیرمعتبر تهیه می شود ولذا، موجب می گردد برخی ازاین پهبادها، قبل ازرسیدن به هدف ، ازکاربیفتند. نقطه ضعف دیگراین پهباد ، به سیستم AUD آن مربوط می شود که می توان آنراباپارازیت ودیگرروشهای جنگ الکترونیک ، به آسانی مختل نمود. اوکراین به همین منظور، یک سیستم ضد پهبادی بنام " وامپیر "(Vampire) ازغرب دریافت کرده است. این سیستم که برروی یک پالت کوچک نصب شده وتوسط یک کامیون سبک قابل حمل می باشد، شامل یک دکل تلسکوپی مجهزبه یک گوی حسگرمادون قرمز ، یک تعیین کننده ی هدف لیزری، یک ژنراتورکوچک برق ویک راکت انداز لیزریAPKWS 70 میلیمتری است. وزن این راکت فقط 15 کیلوگرم است وهزارمترنیز برددارد. وامپیر می تواند اهداف زمینی یاهوائی رامورد اصابت قراردهد وهرپهباد ، موشک کروز ویاهلی کوپترکه درتیررس آن قراربگیرد، آسیب پذیرخواهد بود. اوکراینی ها امیدوارند که وامپیر رابتوانند به نحوی تغییردهند که بتواند مسافت طولانی تری راطی کرده وموشکهای بیشتری راباخود حمل نماید. اوکراین ، تخصص وتجهیزات لازم رابرای اینکاردراختیاردارد. معهذا ، ازاهداف وسیع مانند شهرها ، به سختی می توان دربرابرشاهد-136 حفاظت کرد. کلاهک کوچک این پهباد، حاوی مواد منفجره کافی برای تخریب اهداف بزرگ نیست. لذا، روسیه درحملات خود به اوکراین ، ازموشکهای بزرگتر زمین به هوا(ASM) سود می برد که برای حمله به اهداف زمینی تغییرداده شده اند. موشکهای هدایت شونده ی بزرگتر وسریعتر، برای حمله به اهداف مهم نظامی بکارگرفته می شوند وازموشکهای کوچکتروپهباد شاهد-136 نیزبرای حمله به اهداف غیرنظامی وزیرساختی استفاده می گردد.
بطورکلی پهبادهای انتحاری ایران حدود 2000 کیلومتربرد دارند وساخت شرکت هواپیماسازی ایران می باشند. این پهبادها که توانائی حمل مهمات زیاد ندارند وحداکثربین 5 تا 30 کیلوگرم مهمات باخود حمل می کنند، عملکردی میان هواپیماهای بی سرنشین وموشکهای کروز دارند وقبلً نیزتوسط حزب الله لبنان برای حمله به مواضع جبهه النصره درسوریه استفاده شده است.
منابع ومآخذ
1)All about Shahed-136 , www.theprint.int
2)Arash-2 drone , www.mehrnews.com
3)information warfare , www.strategypage.com
4)small , cheap ,but not very useful , www.strategypage.com
5)Iran says it has developed Arash-2 , www.alarabiya.net
کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037