جام جهانی قطر

( فساد ، استثمار ، " ورزشوئی")

بزرگترین ومهمترین رویداد ورزشی جهان پس ازالمپیک ، چندی است درقطرآغازشده است. اما جام جهانی این دوره، با دوره های قبل، تفاوتهائی دارد. درسال 2011 ، " جک وارنر" (J.Warner) معاون رئیس وقت فیفا گفت که قطر ، میزبانی جام جهانی فوتبال را " خرید" . درواقع ، این کشوربرای خرید آرای کمیته ی اجرائی کنفدراسیون فوتبال آفریقا ، 5/1 میلیون دلاربه ایشان پرداخت کرد. گزارشهای متعددی نیز ازپرداخت رشوه به کمیته های اجرائی فدراسیونهای ملی فوتبال دردست است. اما این فقط نوک کوه یخ فسادی است که ازدریای فیفا بیرون آمده است. فوتبال ، ورزشی است که فرصت فساد درآن بسیارزیاد است. درجریان خریدوفروش بازیکنان ، انعقاد قراردادهای پخش تلویزیونی، فروش بلیط ، واگذاری مجوز تبلیغات ، اسپانسری تیمها وغیره ، دهها میلیون دلارپول ردّ وبدل می شود که همه فسادزاست. معهذا، قطر امیدواراست که ازمحل میزبانی جام جهانی فوتبال ، حداقل 17 میلیارد دلار درآمد کسب کند. وقتی پای این مبالغ هنگفت به میان می آید، بروز اغواگری وفساد ، اجتناب ناپذیراست. به خاطر مجموعه ی این مسائل ونیزکارنامه ی سیاه حکومت قطر درزمینه ی حقوق بشر، برخی کشورها وچهره های سرشناس جهان ، ازلزوم تحریم جام جهانی قطر سخن گفتند و بعضی رسانه ها نیز اعلام کردند این دوره ازبازیهای جام جهانی را پوشش نخواهند داد. نشریه گاردین اخیراً درگزارشی ، ازمرگ هزاران کارگر مهاجردرجریان احداث تاسیسات جام جهانی درقطرپرده برداشت. گزارش گاردین یکی ازدهها گزارشی است که ازسال 2010 که میزبانی قطر مسجّل شد تاکنون، درباره ی سوء رفتارقطرباکارگران مهاجرمنتشرشده است. شرکتهای ساختمانی قطر ، بابهره مندی ازنیروی کارارزان مهاجرین واستفاده از سیستم " کفاله " که جابجائی نیروی کاررابدون مجوز کارفرما ، ممنوع اعلام می کند ومحدودیتهای فراوان دیگری نیزبرای نیروی کارمهاجردرنظرمی گیرد، ازهزینه های خود کاسته وسود هنگفت بردند. سیستم کفاله 94 درصد نیروی کارقطر راکه 2 میلیون نیروی کارمهاجراین کشوررانیزدربرمی گیرد، تحت پوشش قرارمی دهد. سازمان عفو بین الملل ، درگزارشی ازانواع واقسام سوء استفاده ازکارگران مهاجرقطر پرده برداشته است. عدم پرداخت دستمزد ، ساعات کارطولانی ، شرائط کاری خطرناک ، شرائط نامناسب زندگی وسوء استفاده ی فیزیکی وجنسی ازکارگران مهاجر، ازجمله مواردی است که این سازمان برآنهاانگشت گذاشته است. درچهاچوب سیستم کفاله ، پاسپورت کارگر دراختیارکارفرماقرارمی گیرد ودستمزد او باتاخیربسیار وکمترازمبلغ مورد توافق پرداخت می شود.سیستم کفاله ، کارگران مهاجررا که اغلب از هند ، پاکستان ، نپال ، بنگلادش ، وسری لانکا هستند ، درمجتمع های کثیف ، شلوغ وکوچک سکنی می دهد. به گزارش نشریه گاردین، ازسال 2010 که میزبانی جام جهانی 2022 به قطرسپرده شد تاکنون، حداقل 6500 کارگرمهاجر درجریان عملیات ساختمانی این تورنمنت ، جان باخته اند واین به معنی مرگ حداقل 12 کارگر درهفته، بعلت شرائط نامساعد زندگی وکارمی باشد.

جام جهانی فوتبال، پربیننده ترین رویداد ورزشی دنیا می باشد و آخرین دورازاین تورنمنت درسال 2018 ، بیش از 57/3 میلیارد نفرتماشاگرداشت. درسال2010 ، درمیان سردرگمی وبهت اهالی فوتبال ، قطر به عنوان میزبان جام جهانی 2022 معرفی شد. قطرموفق شد دررقابت بااسترالیا ، ژاپن ، کره جنوبی، وآمریکا، پیروزشود ومیزبانی جام جهانی رابدست آورد. اکثریت مطلق 22 عضو کمیته ی اجرائی فیفا ، به میزبانی قطر رای دادند. چرا قطر، این کشوربسیارکوچک بیابانی، که فاقد پیشینه ی فوتبالی است و حضوری جدّی نیزدرادوار گذشته ی جام جهانی نداشته ، به خود جرات داد که نامزد میزبانی این مسابقات گردد؟ به نظرمی رسد پاسخ این سئوال راباید درپول سرشار حاصل ازصدورنفت وپدیده ی " ورزشوئی" (sport washing) جستجو کرد. درپی انتخاب قطر بعنوان میزبان جام جهانی 2022 ، فعالان حقوق بشر، ازاصطلاح ورزشوئی برای توضیح انگیزه ی قطربرای این میزبانی استفاده کردند. ورزشوئی به معنی کسب آبروی بین المللی برای رژیم های خودکامه ، ازطریق فعالیت ورزشی است. یک مثال دیگربرای ورزشوئی ، تلاش عربستان برای پایه گذاری لیگ حرفه ای خلیج فارس است که هدف آن، کسب آبرو برای رژیم سرکوبگرحاکم براین کشورمی باشد. درهفته های منتهی به به برگزاری جلسه ی تعیین میزبانهای جام جهانی 2018 و2022 ، گزارشهائی مبنی برفساد ورشوه خواری درفیفا منتشرشد. درنوامبر2010 ، بنگاه سخن پراکنی بی بی سی ، درگزارش مستند خود تحت عنوان " اسرارکثیف" (Dirty secrets)، گوشه هائی از رشوه خواری وفساد درفیفا راافشاء کرد. به موجب این گزارش ، "مایکل گارسیا" (M.Garcia) یکی ازدادستانهای آمریکائی مسئول رسیدگی به پرئنده ی فساددرفیفا ، تحت فشارعناصر ذینفوذ فیفا ، استعفاء کرد اما، گزارش اومعروف به " گزارش گارسیا" ، بالاخره درسال2017 منتشرشد.این گزارش ، افشاگر رفتارهای غیرقانونی وغیراخلاقی درفرآیند انتخاب میزبان جام جهانی بود. یکی ازاین رفتارها، انتقال مبالغ هنگفت پول به حساب افراد خانواده ی کمیته ی اجرائی فیفا بود. پرونده ی فساد درفیفا ، درحال حاضر دردادستانی فدرال سوئیس ، همچنان گشوده است.

اکثراعضای کمیته اجرائی فیفا درسال2010 ، به عنوان متهم دراین پرونده حضوردارند.آنها به رشوه خواری وفساد درروند انتخاب میزبانی قطر ونیزباج خواهی وپولشوئی متهم می باشند. " سپ بلاتر" (S.Blatter) رئیس وقت فیفا نیزازجمله ی این متهمین می باشد که فعلاً ازفعالیت درفیفا منع شده است. علاوه برفساد وخلافکاری درروند انتخاب قطر ، موارد نقض حقوق بشر درجریان آماده سازی این کشوربرای برگزاری تورنمنت مزبور، مشاهده وبه ثبت رسیده است. بلافاصله پس ازانتخاب بعنوان میزبان، دولت قطرعملیات عظیم ساخت وسازتاسیسات بازیهاراآغازکرد.برای ساخت هفت استادیوم جدید، یک فرودگاه مدرن ، توسعه ی زیرساخت حمل ونقل وساخت هتلهای متعدد ، ازنیروی کار هزاران کارگرمهاجراستفاده شد. طی این دوره ، برجمعیت این کشورکوچک ، 40 درصد افزوده گردید و95 درصد نیروی کار آن راکارگران مهاجرتشکیل دادند. ازسال 2010 تاکنون، گزارشهای فراوانی ازاستثمار این کارگران منتشرشده است. بیکاری ، شرائط پرخطرکاری ، عدم پذداخت دستمزد ، استفاده ازشیوه های فریبکارانه وگمراه کننده درانعقاد قرارداد کار، وشرائط نامساعد مسکن، ازموارد فاحش نقض حقوق بشر درجریان عملیات ساختمانی جام جهانی قطر بود. گزارشهائی نیز درباره ی نرخ بالای مرگ ومیر کارگران مهاجر دراین سالها منتشرگردید که یکی ازدقیق ترین آنها، گزارش گارین است که درسطورقبل به آن اشاره شد. اغلب این تلفات بعلت بروزمشکلات بهداشتی ، عدم ایمنی شرائط کار ومسکن کارگران، ازجمله تنش گرمائی ، خستگی مفرط ، برق گرفتگی ، حوادث حین کار و خودکشی بوده است.

پس ازانتشارگزارشهای بی بی سی و گاردین ، تقاضابرای تحریم جام جهانی قطر بالاگرفت وکاربه جائی رسید که پارلمان هلند ازدولت وپادشاه این کشورخواست تابازیهای قطر راتحریم کنند.البته جام جهانی قطر، تنهادوره ازاین بازیها نیست که بافساد ونقض حقوق بشر آغشته شده است. شاید معروفترین این موارد، جام جهانی 1987 آرژانتین بود که زیریوغ دیکتاتوری خونریز نظامی برگزارگردید. درآن زمان نیز، اتهامات مشابهی برآرژانتین وارد شد وجهان خواستارتحریم این بازیها گردید. معهذا، جام جهانی قطر، ازبرخی ویژگیهای خاص برخورداراست که یکی ازمهمترین آنها، استثمار نیروی کارمهاجر وماهیت غیردموکراتیک میزبان می باشد. رژیم قطر بخاطر قوانین زن ستیزانه وضد دگرباش خود، مورد انتقاد سازمانهای حقوق بشری قراردارد. این رژیم ، دگراندیشی سیاسی رابرنمی تابد وحق آزادی بیان رابرسمیت نمی شناسد.درقطر ، انتقاد از امیر ، نقد اسلام ، وآنچه که " اشاعه ی اکاذیب" خوانده می شود ، با مجازاتهای سنگین روبرو می گردد.

جام جهانی قطر ، سئوالات فراوانی رادرباره ی آسیبهای اجتماعی مرتبط باورزش مطرح کرده است. علیرغم اعتراضات گسترده ی جهانی، فیفا دربرابر تکرارانتخابات ، مقاومت کرد وبه آن تن درنداد. اکنون که کارشناسان وستارگان بزرگ فوتبال درقطر گرد هم آمده اند وچشم جهانیان نیز به این رویداد مهم ورزشی دوخته شده ، فرصت مناسبی است تاباپرداختن به ناهنجاریهای روند میزبانی این کشور ، مرهمی برزخمهای کارگران مهاجری گذاشت که مورداستثماروحشیانه قرارگرفتند وبرخی ازآنها نیزجان باختند. اما ،اظهارات اخیر " اینفانتینو" رئیس فیفا دردفاع ازعملکرد این سازمان ، نوعی دهن کجی به این خواسته است. معهذا، این اظهارات اگرچه باهدف تبرئه ی سازمان متبوعش ازاتهام فساد ورفع انتقادات ازاین سازمان، بیان شد اما ، حاوی حقایقی نیزبود. غرب که خود بزرگترین استثمارگرنیروی کار ، سرکوبگرمهاجرین ، وپایمال کننده ی حقوق اقلیتهای قومی ومذهبی است ، اکنون برای کارگران مهاجرقطر دل می سوزاند وبرای آنها اشک تمساح می ریزد. واقعیت این است که نه لیبرالها ، نه فیفا ونه رژیم قطر ، هیچیک دوستدار طبقه ی کارگرنیستند وهمه ی آنها جزئی ازسیستمی هستند که استثمار وبی عدالتی در ذاتش نهفته است. لذا، جام جهانی قطر ، نه تنها عرصه ای برای نمایش فوتبال مدرن ، بلکه آئینه ی تمام قدی از کاپیتالیسم وتضادهای درونی آن است. واقعیت این است که این بازی زیبا وپرطرفدار، اکنون ملعبه ی دست مشتی فاسد ، سودجو ، وسرمایه دار قرارگرفته است. این سیستم فاسد ، دیگربه دقیقه ی 90 ازحیات خود رسیده واکنون دروقت اضافی نفس می کشد.

برای کشورکوچکی چون قطر، دیده شدن درعرصه ی جهانی ، یک اصل محسوب می شود. اگرچه انتظارمی رود پس ازپایان جام جهانی، بروزن سیاسی دولت قطر درمنطقه وجهان افزوده گردد اما ، کارنامه ی سیاه حقوق بشری این کشور، مسلماً ازبارمثبت این رویداد ورزشی برای رژیم حاکم برقطر خواهد کاست. بدون تردید فیفا وگردانندگان جام جهانی، تامدتها باید پاسخگوی سئوالات فراوان درباره ی کیفیت برگزاری این بازیها واخلاقیات حاکم برآن باشند.

منابع ومآخذ

,