ف.م.هاشمی

سهم ایران ازبازارعراق روبه کاهش است

پانزده سال پس ازپایان جنگ ایران-عراق ، آمریکا درسال 2003 به عراق حمله کرد وبا خلع صدام حسین، فرصتی طلائی برای ایران فراهم آورد تا ازبی ثباتی درعراق به نفع خود بهره برداری نماید واین کشورنیز بااستفاده ازخلاء سیاسی پس ازصدام ، طرحهای سیاسی ف اقتصادی وفرقه ای خود رادرعراق به اجراء گذاشت. نفوذ ایران درعراق، اکنون اشکال متنوعی به خود گرفته که نفوذ مالی، فرهنگی ، تجاری ونظامی ، ازآن جمله می باشد.

پس ازخروج آمریکاازبرجام دراواخرسال 2018 ، واعمال دورجدید تحریمهای فلج کننده ی اقتصادی علیه ایران ، صادرات نفت این کشور به نحو چشمگیری کاهش پیداکرد. اما 9 کشور جهان ، از جمله عراق ، ازتحریمهای ایران معاف شدند. درواقع ، آمریکا نمی توانست درآن مقطع ، مانع روابط تجاری ایران بااین کشورها، بویژه عراق ، گردد زیرا درآن زمان ، 80 درصد بازارکالاهای مصرفی عراق دردست ایران بود. یک مقام عراقی درآن زمان گفت که اگرعراق مجبوربه اجرای تحریمهای ایران شود، ازنظرانرژی ومواد غذائی دچارمضیقه خواهد شد وازواردات روزانه ی هزاران تن محصولات ایران، محروم خواهد ماند. درواقع، ارزش واردات عراق ازایران که شامل مواد غذائی ، مصالح ساختمانی ، خودرو ، تجهیزات حمل ونقل ، میوه ، سبزیجات ، ماهی وبرخی فرآورده های دیگربود، از 3/2 میلیارد دلار درسال 2008 به 2/6 میلیارددلاردرسال رسید وبزودی از20 میلیارددلاردرسال نیزبگذرد. اخیراً تهران میزبان نشستی باشرکت بازرگانان ایرانی ، عراقی وکرد بود که درآن اعلام شد که 80 درصد شرکتهای ایرانی ، برای ورود به بازارعراق ، ازاقلیم کردستان استفاده می کنند ودرحال حاضر روزانه 800 میلیون کالاهای ایرانی را به اقلیم کردستان عراق حمل می کنند.(1)

ازسوی دیگر، آمریکا نتوانست وعده ی خودرادرباره ی استقراردموکراسی درعراق محقق سازد وتوزیع قدرت سیاسی را براساس وابستگی های فرقه ای سازمان داد. " پاول برمر" فرماندارموقت عراق ، سنگ بنای نخستین دولت فرقه ای رادرتاریخ عراق گذاشت وقدرت سیاسی را میان سه گروه قومی-مذهبی این کشور( شیعه ، سنّی ، کرد) تقسیم کرد. این سیستم سهمیه بندی ، ضمن اینکه هیچ گونه همخوانی بادموکراسی نداشت ، نطفه ی جنگ داخلی ومنازعات فرقه ای رانیز درعراق بست وزمینه رابرای ظهور داعش آماده نمود. دراین شرائط ، ارزش تجارت ایران باعراق که به سالیانه 12 میلیارد دلاررسیده بود، تحت تاثیر منازعات سیاسی وحضور رقبای خارجی ، روبه کاهش گذاشت واین کاهش به حدّی رسید که اکنون صادرات ایران به عراق درسه ماهه ی نخست سال 2022 ، نسبت به دوره ی مشابه سال قبل، 15 درصد کاهش نشان داد. رئیس کل اتاق بازرگانی ایران ، سه دلیل عمده برای این کاهش ذکرمی کند که مهمترین آنها، محدودیتهائی است که دولت عراق برواردات ازایران وضع کرده است. دلیل دوم برای کاهش صادرات ایران به عراق ، افزایش نرخ تورم درعراق بدلیل حذف سوبسیدهای وارداتی است که بربهای اقلام وارداتی ازایران می افزاید. وبالاخره دلیل سوم کاهش صادرات ایران به عراق ، الزام استفاده از ریال بجای دلار درمبادلات دوکشورازیکسو، وافزایش عواید نفتی عراق ازسوی دیگر می باشد. این افزایش درآمد، موجب توسعه ی بازاروارداتی این کشورگردیده وبازیگران جدیدی را وارد بازارعراق کرده که برخی ازآنها رقیب تجاری ایران درمنطقه می باشند.(2)

رابطه ی تجاری باایران، علاوه برمنافع سرشاراقتصادیای نخبگان فاسد عراقی وایرانی ، ضربه ای سنگین برکشاورزی وصنعت عراق وارد می آورد. ازسوی دیگر ، ایران بامحدود کردن جریان آب 42 رودخانه ی بزرگ وکوچک مرزی ، ضربه ای سهمگین برکشاورزی عراق وارد آورده است. دولت عراق نیز که به شدت درگیرنزاعهای فرقه ای است، نمی تواند ازمنافع کشور وحاکمیت ملی دفاع کند. بدین ترتیب ، باقیمانده ی شیره ی جان عراق ، توسط آمریکا وایران مکیده شده وحاصل کار، شورش سراسری مردم عراق علیه سیستم فرقه ای ، بی کفایتی زمامداران ، بیکاری ، نخبگان فاسد ودخالت بیگانگان درامورداخلی عراق است که همچنان ادامه دارد.(3) درشرائطی که عراق ماهها برسرتشکیل دولت قانونی به کشمکش ونزاع مشغول بود وکشوربادولت موقت اداره می شد، صادرات ایران به عراق نیزازاین کشمکش متاثرگردید وباروندی سریعتر روبه کاهش گذاشت. آمارمنتشره ازتجارت خارجی ایران نشان می دهد که در پنج ماهه ی منتهی به اوت 2022 ، تجارت باعراق 29 درصد به لحاظ وزنی وشش درصد به لحاظ ارزش، نسبت به مدت مشابه سال قبل، کاهش یافته است. اوج تجارت ایران باعراق هنگامی بود که این تجارت ، 7 درصد ازکل صادرات غیرنفتی ایران راشامل می شد ودر گذرگاههای مرزی "پرویزخان " و " باشماق " ، صف طویل کامیونها را بسوی کردستان عراق مشاهده شد. ایران وعراق 9 گذرگاه مرزی دارند که ازآن میان 5 گذرگاه باز وقابل تردد هستند.(4)

دراینکه ایران هنوز حضوری پررنگ دراقتصاد عراق دارد، جای تردید نیست اما این کشور، باچالشهای بسیاردرعرصه ی تجارت باعراق روبروست که اشتهاربرند ، اعتبارفنّی ورقابت پذیری ، ازآن جمله است. یکی ازمقامات ایران می گوید که ارزش صادرات ایران به عراق ، کمترازیکچهارم واردات عراق از همسایگان عربش می باشد. اکنون فرآورده های مرغوب چینی وترک ، بزرگترین رقیب کالاهای ایرانی درعراق می باشند. درحال حاضر، ایران دربازارعراق، باخشم جوانانی روبروست که ازدخالتهای ایران درامورداخلی کشورشان به ستوه آمده اند ولذا، کالاهای ایرانی رابانوعی تحریم اعلام نشده روبرو کرده اند. افزایش تجارت مرزی، عدم تطبیق بااستانداردهای جهانی ومشکلات مربوط به حمل ونقل، ذخیره سازی ، انتقال پول ، کیفیت وقیمت گذاری محصول ، ازدیگرچالشهای رویاروی تجارت دوکشورمی باشد. وجود این چالشها، به فرصتی مغتنم برای رقبای ایران ، ازجمله عربستان وترکیه ، برای نفوذ بیشتردربازارعراق وکمک به این کشوربرای خروج اززیربارسنگین حضورایران درعراق تبدیل شده است. عربستان قبلاً تمایل خودرابه همکاری باعراق، درقالب امضای قراردادهای چند میلیارددلاری دوجانبه وبازگشائی گذرگاههای مرزی که بیش ازسه دهه بسته مانده بود، نشان داده است. نزدیکی دوکشور، بااتصال شبکه ی برق آنها بیشترشده وازوابستگی عراق به برق ایران کاسته گردیده است. اما درحالیکه سرمایه گذاری مستقیم عربستان درخارج ازکشور، درسه ماهه ی نخست سال 2022 ، از 154 میلیارد دلار فراتررفته اما سرمایه گذاری این کشور درعراق، هنوز به سختی به دو میلیارددلارمی رسد واین رقم، درمقایسه باسرمایه گذاری عربستان درمصرطی مدت مشابه( بیش از 30 میلیارد دلار) رقمی ناچیزمی باشد.(5)

البته ، حضورعربستان دربازارعراق نیزباموانعی روبروست ونیروهای متخاصم ، آشکاروپنهان دربرابرآن ایستادگی می کنند. اما دولت فعلی عراق ، خواستارسرمایه گذاری بیشترعربستان درحوزه ی انرژی، شیرین سازی آب ، وتولید مواد غذائی می باشد. معهذا درحال حاضر، مصر یکی ازکشورهائی است که سرمایه گذاران سعودی بیشترین حضوررادرآنجادارند. 6800 شرکت سعودی درمصرفعالیت می کنند وسالانه بیش از 30 میلیارد دلار عطر ، ادکلن ، لبنیات ، گوشت ماکیان ، علوفه ، شکر ، بذر ، مواد معدنی واقلام غذائی، دراین کشور تولید می کنند. سعودی ها همچنین درعرصه ی بانکداری ف بیمه ، تامین مالی ، اجاره ، حمل ونقل ، وتوریسم نیزفعالند ومی توانند درعراق نیزسرمایه گذاری نمایند. بدین ترتیب ، نیروی کارسعودی ، چه دربخش دولتی وچه دربخش خصوصی ، ازتجربه وتخصص کافی برخورداراست ومی تواند تولیدات این کشوررابراستانداردهای بین المللی منطبق سازد. لذا، حضوراین نیرو درعراق، برای این کشور ذیقیمت است. اما لازمه ی این حضور، وجود یک فضای امن ومناسب برای فعالیت تجار وسرمایه گذاران خارجی است.

زیرنویس

1)Iraq:Irans open market , www.insidearabia.com

2)Irans four-month exports to Iraq decline , www.otaghiranonline.ir

3)declining Iran-Iraq trade and the possibilities for competition , www.arabnews.com

4)Iran holds 25 per cent of Iraqi market , www.financialtribune.com

5)Irans Iraqi market , www.thecairoreview.com

کمک مالی به کارت بانکی شماره8732-9635-9973-6037

3 shares

Like

Comment

Share