عصر اعتراض جهانی

اعتراضات مردمی روبه اعتلاست وهرچه بیشتررنگ جهانی به خود می گیرد. دردهه ی گذشته ، جنبشهای مردمی علیه فساد وریاضت اقتصادی بالا گرفت ودولتهای بسیاری رادراروپا ، آمریکای لاتین ، آفریقا وآسیا به زیرکشید. جنبشهای دموکراسی خواهانه درکشورهای دیکتاتوری جهان نیز روبه اعتلاء گذاشت وبرخی ازآنها مانند الجزائر وسودان ، به موفقیتهائی نیزنائل گردیدند. رکود اقتصادی ناشی ازپاندمی وافزایش بهای مواد غذائی وحاملهای انرژی که دراثرجنگ اوکراین تشدید گردیده ، اکنون موجبات بروز موج دیگری ازاعتراضات معیشتی رادر گوشه وکنار دنیا فراهم آورده است.

اکنون باپیشرفت تکنولوژی ارتباطات وپلاتفرمهای رسانه ای ، هراتفاق کوچک، انعکاس جهانی پیدا می کند. پیامی که جنبش دموکراسی خواهی تایلند به منطقه وجهان داد، برای دنیا الهامبخش بود. جنبش "جان سیاهان اهمیت دارد" که درتابستان 2020 ، دراعتراض به قتل یک سیاهپوست بدست پلیس آمریکا آغازشد وبه سرعت مرزهای این کشوررا درنوردید، باتکیه برقرنها اعتراضات ضد بردگی وضد استعماری، اکنون به الگوئی برای جهان رنگین پوست تبدیل شده است.معترضین دراروپا، آمریکای جنوبی وآسیا نیز باالهام گرفتن ازاین جنبش ، علاوه برهمبستگی باسیاهان آمریکا، علیه نژادپرستی وخشونت دولتی به پاخاسته اند. جنبش " زن ، زندگی ، آزادی " نیز انعکاسی گسترده دردنیاداشته وبه الگوئی برای اعتراضات مدنی درمنطقه وجهان تبدیل شده است. این اعتراضات ، درچه چهارچوبی صورت می گیرند وجامعه ی بین المللی تاچه حد انها به رسمیت می شناسد ؟

جامعه ی بین المللی ، حق آزادی اجتماع وبیان رادرقالب اسناد ومعاهدات متعدد پذیرفته است."کنوانسیون بین المللی حقوق سیاسی ومدنی " ، یکی ازمهمترین این اسناد است که درآن ، ده اصل کلی برای اعتراض ، قبل وبعد ازآن، برشمرده می شود:

1)احترام بدون قید وشرط به حقوق بشر : دولتها باید حقوق معترضین رابه رسمیت بشناسند وازحق اعتراض حمایت کنند. اینکارباید بدون قید وشرط وتبعیض نژادی ، رنگ پوست ، جنسیت ، زبان ، منطقه وخاستگاه اجتماعی انجام شود.

2)هرکس حق اعتراض دارد وهیچ کس رانمی توان ازشرکت دراعتراضات مسالمت آمیز منع کرد.

3)تنها محدودیتهائی علیه اعتراض قابل اجراست که جزئی وناگزیرباشد. مثلاً اعمال حق اعتراض ، نبایدناقض حقوق دیگران وافرادی باشد که دراعتراض شرکت ندارند. ازجمله ی این حقوق، حق تردد آزادانه است. درهرحال ، اعمال هرنوع محدودیت ، باید براستانداردهای بین المللی منطبق باشد وفقط به موارد ناگزیر محدود شود.

4)دولت باید اعتراض راتسهیل کند. بدین معنی که خدمات ضروری مانند مدیریت ترافیک ، خدمات بهداشتی ، وپاکسازی محیط پس ازاعتراض را بدون دریافت هیچگونه وجهی ازمعترضین، ارائه دهد.

5)اعمال زور، باید به موارد بسیارنادر وناگزیر، محدود شود. بازداشت واستفاده ازسلاح وتجهیزات سرکوب ، فقط درموارد ناگزیر، مجازاست. درهرحال ، اعمال زورعلیه معترضین ، باید برقوانین واستانداردهای بین المللی منطبق باشد ودولت موظف است قبل ازآن ، حقوق معترضین ، تماشاگران ، وروزنامه نگاران رارعایت نماید.

6)هرکس می تواند ناظراعتراض باشد وآنرابررسی وضبط نماید. افراد ، صرفنظر ازاینکه معترض باشند یا نباشند، می توانند آنرا مشاهده وضبط نمایند. فیلمبرداری ازعملکرد پلیس ، آزاد و حق افراد است.

7)جمع آوری اطلاعات شخصی افراد ، باید منطبق برقانون باشد. جمع آوری وپردازش اطلاعات شخصی افراد توسط دولت وپلیس به کمک تجهیزات ضبط صوت وتصویر، دوربین های مداربسته ، شنود ، و عملیات پلیس مخفی ، فقط درموارد استثنائی وباانطباق برقانون حفظ حریم شخصی افراد، امکانپذیراست. اعمال کنترل ونظارت عمومی وهمگانی برمردم ، بصورت آنلاین و آفلاین ، ممنوع می باشد.

8)هرکس حق دارد به اطلاعات دسترسی پیداکند. مردم باید بتوانند به آسانی به اطلاعات دسترسی پیدا کنند وازاین حق خود برای اعتراض استفاده نمایند. سیاستهای پلیس ودستورات دریافتی درمورد اعمال زور، ونیز آماروارقام مربوط به اعتراض ، همه باید دردسترس عموم قرارگیرد.

9)اعتراض درمکانهای خصوصی، مجازاست. برگزاری اعتراض درمکانهای متعلق به بخش خصوصی که دسترسی عمومی دارند، مانند مراکزخرید وبازداشتگاههای خصوصی ،مجازمی باشد.

10)حقوق معترضینی که درجریان اعتراض ضایع می شود ، باید توسط دولت وبطور موثر ، جبران شود. آزادی از حبس غیرقانونی وجبران خسارات وارده، باید توسط نهادهای مستقل تایید شود.(1)

این قواعد بین المللی، برای تمامی دولتها ونهادهای وابسته به آنها، ازجمله نهاد های امنیتی وانتظامی ، تعهد آوراست. عملکرد این نهاد ها، علاوه براصول فوق ، باید برنظامنامه ی رفتاری نیروی انتظامی واصول استفاده ازسلاح توسط آنها،نیز منطبق باشد. اما متاسفانه این موارد، اغلب توسط بسیاری ازکشورها ، بویژه حکومتهای دیکتاتوری، بطورفاحش نقض می شود وجهان هنوز به سازوکار مناسب برای پاسخگو کردن این دولتها ، دسترسی ندارد. این نگرانی ، درنامه ی اخیر " کانون مدافعان حقوق بشرایران" به " جاوید رحمان " گزارشگر ویژه ی سازمان ملل درامورحقوق بشری ایران نیزمنعکس گردیده است.

اگرچه پیوستگی وهماهنگی این اعتراضات، موجب گردیده که جنبشهای اعتراضی درسراسرجهان، بصورت آنلاین ازتجربیات یکدیگربیاموزند اما ، این امردرمورد رژیمهای سرکوبگرنیز صدق می کند. مثلاً استفاده ازتکنولوژی هوش مصنوعی برای شناسائی معترضین وسرکوب آنها توسط گلوله های ساچمه ای، ضمن اینکه نقض فاحش کنوانسیونها ومعاهدات بین المللی است، باسکوت جامعه ی جهانی ، به الگوئی عام برای همه ی رژیمهای سرکوبگر تبدیل شده است. معهذا هرروز که می گذرد، جنبشهای اعتراضی ، بیشتروبیشتر سمبل ها وتاکتیکهای یکدیگررا درشرائط متفاوت سیاسی، بکارمی گیرند. مثلاً ازآنجائیکه جنبش " جان سیاهان اهمیت دارد" تجربه ی تاریخی مبارزات آزادیبخش سیاهان راپشت سرخود دارد، لذا ، به محملی برای مبارزه بانژادپرستی وتعصّب ونیل به عدالت اجتماعی درجهان امروز تبدیل شده است. معترضینی که سه انگشت خودرا به سمت ژنرالها ودیکتاتورها بالا می برند، این نماد را ازفیلم " بازیهای گرسنگی "(Hunger Games) به خیابانهای آسیا منتقل می کنند. سلام سه انگشتی معترضین تایلندی، اکنون به نماد مبارزاتی مردم میانمار، فیلیپین واوکراین وبرخی کشورهای دیگرجهان تبدیل شده است. پرتاب لنگه کفش روزنامه نگارعراقی بسوی جورج دبلیو بوش درکنفرانس مطبوعاتی ، به روشی برای ابراز نفرت ازچهره های بدنام تبدیل شد وبه کرات مورد استفاده ی جهانیان قرارگرفت. حمل اردکهای زرد پلاستیکی ، روسری صورتی ، چترزرد ، قاشق چوبی ، ورق سفید وغیره ، به نمادهائی تبدیل شده اند که دراعتراضات مدنی سالیان اخیر، بارها مورد استفاده قرارگرفته اند. تکنولوژیهای جدید مخابراتی وپلاتفرمهای رسانه ای ، علاوه برارتقاء سطح آگاهی مردم ، تجربه ی کشورها رانیز دردسترس همگان قرارداده ومردم رابهم پیوند می زند. درعین حال ، رژیمهای سرکوبگرنیزازتجربیات یکدیگرمی آموزند. مثلاً حکومت ایران درسرکوب اعتراضات مدنی مردم خود ، ازتجربه ی میانمار بسیارسود می برد. نیروهای امنیتی ایران، اغلب ازمحدودیتهای مربوط به پاندمی وآلودگی هوا ، بعنوان بهانه ای برای خارج کردن مردم ازخیابانها استفاده کرده وگلوله های ساچمه ای را علیه معترضین بکارمی گیرند. بدین ترتیب ، سرکوب نیز خصلتی جهانی بخود گرفته است.

معهذا جنبش مدنی ایران ، باحضور قدرتمند درعرصه ی بین المللی ، توانسته است بربی تفاوتی اولیه ی غرب درقبال سرکوب وحشیانه ی معترضین مسالمت جو ، فائق آید. این جنبش بااستفاده از تاکتیکهای جدید، توانسته است توجه افکارعمومی ودولتهای جهان رابه جنبش زن ، زندگی ، آزادی جلب کند وبااعمال فشارخارجی ، رژیم سرکوبگررادربرخی عرصه ها ، واداربه عقب نشینی نماید. تشکیل گروه حقیقت یاب توسط شورای حقوق بشر ملل متحد برای بررسی حوادث اخیرایران، گامی مهم دراین جهت محسوب می شود. جنبشی که درایران بااعتراض به حجاب اجباری آغازشد وتاکنون صدها قربانی گرفته وهزاران زندانی برجای گذاشته است، اکنون سمت وسوی ضد حکومتی به خود گرفته وسرنگونی رژیم سرکوبگررا دردستورکارقرارداده است. مردم اکنون ، نافرمانی مدنی رادرپیش گرفته اند. کنشگری سیاسی ونافرمانی مدنی، سابقه ی تاریخی درایران دارد وآنچه که بانافرمانی درزمینه ی حجاب وبافریاد "زن ، زندگی ، آزادی " آغازشد ، اکنون به جنبش گسترده ای تبدیل شده که تمامیت رژیم اسلامی را هدف گرفته است.

انقلاب امروزایران، فاقد یک رهبری مشخص است اما مگرانقلاب فرانسه نیزبدون رهبرآغازنشد وبه دستاوردهای تاریخساز نائل نگردید ؟ خشونت واعتراضات کنونی درایران ، فقط باعقب نشینی رژیم ایران ورعایت قوانین وکنوانسیونهای بین المللی درزمینه ی به رسمیت شناختن حق اعتراض ، پایان می گیرد ومسیرآینده ی این جنبش ورهبری آن ، ازدرون همین جنبش بیرون می آید ونباید ازخارج برآن تحمیل گردد. ایرانی ها ، خود سرنوشت خویش رارقم می زنند. اما ، حمایت جامعه ی بین المللی ازاین جنبش نیز، بسیاراهمیت دارد. معهذا ، حتی اگررژیم بتواند امروز شعله های شورش راخاموش کند، اخگرها همچنان می سوزند تادرفرصتی دیگر، دوباره به شعله های سرکش تبدیل شوند.

زیرنویس

1)International convenant on civil and political rights , www.ohchr.org

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037