پاندمی های بزرگ قرن
نگاهی به پاندمی های بزرگ قرن
اخیراً کارگروهی ازدانشمندان ومتخصصان بهداشت عمومی درسازمان بهداشت جهانی(WHO) تشکیل شد تا درباره ی عوامل بیماریزای نوظهور، که احتمال می رود درآینده ی نزدیک شیوع پیداکنند ، بحث ومشورت نمایند. پاتوژنهائی که هیچ واکسنی برای آنهاوجود ندارد وفقط تعداد کمی ازآنها رامی توان درمان کرد. بخش مهمی ازاین بیماریها، ناشی ازسویه های جهش یافته ی ویروسهای موجوداند. لذا، آشنائی با پاندمی ها واپیدمی های یکصد سال اخیر، گام نخست درراه مبارزه با همه گیریهای آینده می باشد.
ششمین پاندمی وبا – موج جدید شیوع وبا درآغازقرن گذشته، هند رافراگرفت. وبا یک بیماری عفونی است که ازمصرف آب وغذای الوده ، به انسان سرایت می کند. این بیماری ، دراوایل دهه ی 1800 آغاز وبه یک پاندمی بزرگ تبدیل شد که روسیه وبخشهائی از خاورمیانه رانیزفراگرفت وبه مرگ صدهاهزارنفرانجامید.بیشترین مرگ ومیردر هند و روسیه اتفاق افتاد. پیشرفتهای بهداشتی دراروپا وآمریکای شمالی، مانع ازسرایت پاندمی به این مناطق گردید.
پاندمی آنفولانزای اسپانیائی(1920-1918) - درکوران جنگ جهانی اول، سویه ای جدید ازویروس آنفولانزا جهان رافراگرفت. اطلاعاتی درباره ی منشاء این پاندمی دردست نیست اما این آنفولانزا، درمیان پرندگان شروع شد وباتبدیل به ذات الرّیه ، جان بسیاری راگرفت. این بیماری پس ازطاعون سیاه1353-1346 میلادی ، دومین بیماری همه گیر مرگباردرتاریخ است. این ویروس، ازآنرو کشنده بود که باعث ایجاد طوفان سیتوکین (cytokine storm) می شد. اگرچه این سویه، تهاجمی ترازسویه های قبلی آنفولانزانبود، اما سوء تغذیه، شلوغی کمپ ها ، بهداشت نامناسب وفقدان آنتی بیوتیک ، که باجنگ تشدید شده بود، باعث افزایش عفونت باکتریائی ومرگ گردید. نخستین مورد ابتلاء به این آنفولانزا دراسپانیا مشاهده شد. این ویروس، بالغ برپانصد میلیون نفرراآلوده کرد که یک سوم کل جمعیت انروز جهان بود. این پاندمی ، حدود پنجاه میلیون نفرتلفات برجای گذاشت که اغلب آنها راجوانان تشکیل می دادند. بسیاری ازمردم که صبح حالشان خوب بود، تاظهرمریض می شدند وتاشب می مردند. اغلب کشورها ، درب خود رابرروی جهان خارج بستند، سیاست قرنطینه ی مناطق آلوده را درپیش گرفتند وبه ضد عفونی کردن گسترده ی معابر ومحل تجمع افراد پرداختند. اما ، تحرک جهانی ارتشها درجریان جنگ جهانی اول، این تلاشها رابی نتیجه گذاشت. درآن زمان ، هنوزواکسن آنفولانزا وجود نداشت. وازآنتی بیوتیک برای درمان عفونتهای باکتریایی ثانویه نیز خبری نبود. تنها درایالات متحده آمریکا ، حدود 675 هزار نفرجان باختند وازنرخ امید به زندگی دراین کشور، بیش از12 سال کاسته شد.
کشف پنی سیلین وآغازعصرآنتی بیوتیکها(1928)-"الکساندرفلمینگ"(A.Fleming) دانشمند اسکاتلندی ، پنی سیلین(Penicillin) رابه عنوان نخستین آنتی بیوتیک ، کشف کرد. ازاین دارو برای درمان عفونتهای باکتریائی استفاده می شود. کشف پنی سیلین ، نقطه ی عطفی درتاریخ بهداشت جهان محسوب می شود. پنی سیلین ، تنها بایک تزریق می توانست سیفلیس راکه بیماری رایج آن زمان بود، درمان کند. تاقبل ازآن، بیمارستانها مملو از افراد مبتلا به مسمومیت خونی بود. پنی سیلین توسط فلمینگ ، باکتری شناس بیمارستان " سنت مری" لندن کشف شد وسپس تولید انبوه آن توسط شرکتهای فایزر ، مرک ، و لدرل ، دنبال شد. اوج مصرف پنی سیلین ، دردهه ی 1940 ودرجریان جنگ دوم جهانی بود. بزودی ، پنی سیلین به داروی انتخاب اول برای بسیاری ازبیماریهای شایع مانند گلودرد چرکی وعفونتهای مجاری ادراری تبدیل شد وتوانست ازمرگ ومیر ناشی ازبسیاری ازبیماریها ، ازجمله سیفلیس و سل بکاهد.
تاسیس سازمان بهداشت جهانی(WHO)(1948)- بیش از60 کشورجهان درسال 1948 ، سازمان بهداشت جهانی رابه عنوان بخشی ازسازمان تازه تاسیس ملل متحد تشکیل دادند. هدف این سازمان ، هماهنگ سازی سیاستهای بهداشتی جهان ، بویژه درمبارزه بابیماریهائی چون مالاریا وسل ، ونیزبهبود بخشیدن به شرائط بهداشتی جهان ، اعلام شد. سازمان بهداشت جهانی ، بابهره مندی ازتجربیات قبلی دنیا، ازجمله " سازمان بهداشت لیگ ملل "(1948-1920) ، کنفرانسهای متعدد درزمینه ی بهداشت جهانی، سازمان بهداشت پان امریکن ، ودفتربین المللی بهداشت عمومی ، برپاگردید. این سازمانها که ازقرن نوزدهم فعال بودند، قوانین ومقرراتی رابه منظورارتقاء سطح استاندارد بهداشت عمومی وجلوگیری ازگسترش بیماریهائی چون وبا وتب زرد ، وضع کرده بودند.
پاندمی آنفولانزای آسیائی (1958-1957)- آنفولانزای آسیائی ، سویه ی جدیدی ازویروس آنفولانزابود کهH2N2 نامیده می شد ودرفوریه 1957 درسنگاپورمشاهده شد وبه سرعت به چین ، هنگ کنگ ، انگلیس وآمریکا گسترش پیداکرد. آنفولانزای آسیائی درابتداء ، به شکل آنفولانزای پرندگان ظاهرشد که دراواخر 1956 آغاز وتا سال1958 ادامه پیداکرد. این آنفولانزا، نخست در اردکهای وحشی مشاهده شد وسپس بایک جهش به انسان سرایت کرد. این آنفولانزا درادامه به آنفولانزای فصلی تبدیل شد. اگرچه این سویه ، ازشدت کمتری نسبت به آنفولانزای اسپانیائی برخورداربود اما ، بیش از یک میلیون نفررا درسراسرجهان به کام مرگ کشید. موج دوم این سویه ، که درپایان سال 1957 شیوع پیداکرد، به مراتب کشنده تر ازموج اول بود وجوانان ، سالخوردگان وزنان باردار راهدف قرارداد. واکسن این سویه ، درهمان سال نخست شیوع ، کشف شد اما بکارگیری آن به کندی صورت گرفت ولذا نتوانست از شدّت مرگ ومیربکاهد.
طولانی ترین پاندمی جهان(1961)- پاندمی وبا که ازاندونزی آغازشد وبه سرعت بخشهائی از آسیا ، خاورمیانه وآفریقا رافراگرفت، بیش ازیک دهه ادامه یافت وازآن پس نیز، هرازچند گاهی درگوشه ای ازدنیا سربرآورد. دردهه ی 1990 ، وبا درآمریکای جنوبی و زیمبابوه شیوع پیداکرد وجان بیش از 4 هزارنفرراگرفت. درهریک ازکشورهای هائی تی و یمن ، بیش ازنیم میلیون نفر به این بیماری مبتلاشدند. درعین حال، کارشناسان سازمان بهداشت جهانی معتقدند که واکسن خوراکی وبا که دردهه ی 1990 به کارگرفته شد ، به هیچوجه نتوانست جایگزین ارتقاء سطح بهداشت عمومی گردد.
پاندمی آنفولانزای هنگ کنگی (1968)- یک دهه پس ازآنفولانزای آسیائی ، آنفولانزای H3N2 معروف به آنفولانزای هنگ کنگی درجولای 1968 درهنگ کنگ پدیدارگردید وبه زودی به شرق وجنوب آسیا گسترش پیداکرد وتاسال 1969 به استرالیا ، اروپا ، آمریکای شمالی ، آفریقا ، وآمریکای جنوبی رسید. گفته شد که سربازان آمریکائی که ازویتنام بازمی گشتند ، ناقل این ویروس به آمریکا بودند. حدود 4 میلیون نفردراین پاندمی جان باختند که نیمی ازآنها هنگ کنگی وسالمندان بالاتراز 65 سال بودند. سویه های دیگراین ویروس ، همچنان بصورت فصلی درجهان گردش می کند.
ریشه کنی آبله(1977)- آبله یک بیماری حادّ مسری است که توسط ویروس " واریولا" عضوی ازخانواده ی " ارتوپاکس ویروسها" ایجاد می شود وقدمت 3000 ساله دارد. واکسن آبله توسط " ادوارد جنر " ساخته شد وسازمان بهداشت جهانی ازسال 1967 ، طرحی رابرای ریشه کنی آبله آغازکرد وآنرادرسال 1977 باموفقیت به پایان رساند. آخرین مورد ابتلاء به آبله ، درسال 1977 درسومالی مشاهده شد. این بیماری پس ازدودهه واکسیناسیون جهانی ، سرانجام ریشه کن گردید. سه سال بعد ، سازمان بهداشت جهانی رسماً ریشه کنی آبله رادرجهان اعلام نمود. ریشه کنی این بیماری، که جان یک سوم مبتلایان رامی گرفت ، حاصل همکاری آمریکا و شوروی ، دراوج دوران جنگ سرد بود وگامی بزرگ درجهت شناخت وکاربرد واکسن محسوب می شد. واکسن فلج اطفال(Polio) که دردهه های 1950 و1960 ، به موفقیت دست پیداکرده بود و زمینه ساز ساخت واکسن آبله وریشه کنی آن گردید، خود گامی بلند درجهت مقابله با " سرخک " (measles) ، " دیفتیری" و " سیاه سرفه " (whooping cough) محسوب می شد.
پاندمی ایدز(1981)- براساس یک گزارش منتشره ازسوی " مرکزکنترل وپیشگیری ازبیماریهای آمریکا "(CDC) درسال1981 ، نوعی بسیارنادراز " ذات الرّیه" (pneumonia) که بعدها " سندروم اکتسابی نقص سیستم ایمنی " (AIDS) نام گرفت ، مشاهده شده است. این بیماری ، حاصل نوعی پیشرفته از ویروس نقص ایمنی(HIV) است که بسرعت گسترش پیداکرد وتااوائل دهه ی 1990 ، به علت اصلی مرگ ومیر جوانان 25 تا44 ساله ی آمریکا تبدیل شد. کاربه جائی رسید که سازمان ملل متحد درسال 1996 ، کمیته ی ایدز رابرای هماهنگی اقدامهای جهانی درزمینه ی مقابله باایدز تشکیل داد. درمان ضد ویروسی ، ازمیزان مرگ ومیر درامریکا کاست اما اپیدمی درآفریقا ، همچنان رشد می کرد. برنامه ی فوق العاده ای برای کمک به درمان ایدز، توسط نهاد ریاست جمهوری آمریکا درسال2003 تنظیم شد که نقش به سزائی درکاهش مرگ ومیر ایدز در آمریکا به میزان 45 درصد داشت. 2/84 میلیون نفرازشروع پاندمی ایدز ، به آن مبتلاء شدند که 1/40 میلیون نفرازآنها جان باختند. درحال حاضر، حدود چهل میلیون نفرمبتلاء به ایدز درجهان وجود دارد که بیش ازدوسوم آنها ساکن کشورهای حاشیه ی صحرای آفریقا می باشند.
اپیدمی سارس(2003-2002)- سندروم تنفسی فوق حاد(SARS) که حاصل فعالیت ویروسهائی ازخانواده ی کروناویروس می باشد، باعلائمی چون سرفه ی شدید واختلالات تنفسی همراه بود ودراواخرسال 2002 درجنوب چین مشاهده شد. سارس ، به سرعت به دهها کشور در4 قاره ی جهان گسترش پیداکرد و بیش از 8 هزارنفر راآلوده نمود. سارس اولین بیماری شدید وقابل انتقال بود که درقرن 21 پدیدارگردید. درمارس 2003 ، سازمان بهداشت جهانی هشدارشیوع رادرباره ی این بیماری منتشرکرد وتیمهائی ازدانشمندان جهان را مسئول بررسی بیشترآن نمود. این سازمان ، کارشناسان خودراراهی کشورهای بحران زده کرد. سارس حدود 800 نفرتلفات داشت که بیشترآنها چینی وهنگ کنگی بودند. بررسیها نشان داد که ویروس سارس ، ازطریق تماس باگربه سانان به انسان منتقل شده است.
پاندمی آنفولانزای خوکی (2009)- سویه ی جدید آنفولانزا با کد H1N1 که به " آنفولانزای خوکی" نیزمعروف شد( بدلیل اشاعه ی این ویروس درمیان خوکها) ازاوائل سال2009 درمکزیک وایالات متحده مشاهده شد.ویروس انفولانزای خوکی ، دائماً تغییرمی کند وخوکها می توانند توسط آنفولانزای انسانی ، مرغی وخوکی آلوده شوند وسپس نوع جهش یافته ی آنرا دوباره به انسان منتقل نمایند. این سویه ، برخلاف دیگرسویه های ویروس آنفولانزا، کودکان وجوانان راهدف می گرفت. درژوئن همین سال، پس ازاینکه ویروس بیش از70 کشورجهان رادرنوردید ، سازمان بهداشت جهانی اعلام پاندمی کرد وتوصیه نمود که مسافران ، به برخی کشورهای شمال آفریقا وبعضی مناطق چین ، سفرنکنند. براساس برآورد سازمان پیشگیری وکنترل بیماریها ، حدود 575400 نفرازمردم جهان دراثرابتلاء به آنفولانزای خوکی جان باختند. سازمان بهداشت جهانی دراوت 2010 ، پایان پاندمی آنفولانزای خوکی رااعلام کرداما، این سویه همچنان درقالب آنفولانزای فصلی ، به چرخش درجهان ادامه می دهد.
آنفولانزای پرندگان- یک بیماری مسری است که عمدتاً درطیور وپرندگان آبزی وحشی ، ظاهرمی شود. آنفولانزای مرغی ، یامستقیماً ازطریق پرندگان ویامحیط های آلوده، به انسان منتقل می شود ویاازطریق یک میزبان میانی، مانند خوک ، به انسان سرایت می کند. هیچ مدرکی دال براینکه آنفولانزای مرغی ازطریق مصرف محصولات آلوده ی طیور به انسان منتقل می شود ، دردست نیست. اگرچه ویروسهای آنفولانزای پرندگان ، بطورمعمول انسان رامبتلا نمی کنند اما، عفونتهای پراکنده ی انسانی بااین ویروس، مشاهده وتشدید شده است.
ظهورمجدد فلج اطفال (2014)- درمارس 2014 ، مدیرکل سازمان بهداشت جهانی ، نسبت به افزایش موارد ابتلاء به فلج اطفال درآفریقا وآسیا هشدارداد ئگفت که این بیماری، بامرگ یافلج شدن صدها هزارنفردرسال منجرمی شود. تاقبل ازاین تاریخ، بیماری فلج اطفال ، دراثرواکسیناسیون همگانی اواخردهه ی1950 به بعد ، درآستانه ی ورشکستگی قرارداشت.اماباظهورمجددآن، مشخص شد که ریشه کنی کامل فلج اطفال، به آسانی میسّر نیست. معهذا تعداد مبتلایان تاحدود 99 درصد کاهش یافت اما ، دوباره مواردی ازآن درافغانستان ، پاکستان وبرخی مناطق عقب مانده ی جهان مشاهده شده است. درمانی برای این بیماری وجود ندارد اما می توان به کمک واکسن ، ازابتلاء به آن جلوگیری کرد. درافغانستان وپاکستان ، درگیری ، خشکسالی ، وبیماریهای همه گیر، به هم گره خورده اند ویک وضعیت اضطراری بی سابقه ایجاد کرده اند. سیستم بهداشتی افغانستان پس ازبه قدرت رسیدن دوباره ی طالبان ، درحال فروپاشی است. بویژه درمناطق جنگزده که سوء ظن به برنامه های واکسیناسیون نسبتاً قوی است ، فلج اطفال به چالشی بزرگ تبدیل شده است. درسال 2022 ، سازمان بهداشت جهانی، گسترش فلج اطفال را درحدّ شیوع(endemic) اعلام کرد که بویژه درافغانستان وپاکستان ، جدّی تراست.
پاندمی مرس در خاورمیانه(2012)- مرس (MERS) یک بیماری تنفسی نادراما شدید است که اولین بار درسال 2012 درخاورمیانه مشاهده شد. این سویه ی جدید کروناویروس ، که موجب ابتلاء به "سندروم تنفسی خاورمیانه – مرس " می گردد، ازشتربه انسان سرایت می کند.این ویروس ، نخستین باردرعربستان مشاهده شد وسپس تاسال 2014 ، تمام شبه جزیره عربستان رافراگرفت وجدّه به مرکز شیوع این بیماری تبدیل شد. دومین موج بزرگ همه گیری مرس ، درسال 2015 درکره جنوبی مشاهده شد وپس ازآن ، دهها کشوردیگرجهان رانیزفراگرفت. ویروس ، موجب ابتلاء به ذات الریّه می گردید وتلفات بسیاربالائی ازخود باقی می گذاشت. درمجموع ، 850 نفردراثرابتلاء به مرس جان باختند.
شیوع ابولا درغرب آفریقا(2016-2014)- بیماری ابولا(Ebola) یک عفونت ویروسی جدّی است که منشاء آن درجنوب صحرای آفریقاست. بیماری ابولا ازطریق تماس باخون ، ترشحات بدن یااندامهای فرد وحیوان مبتلا به عفونت، منتقل می شود. آثار ابولا ممکن است ماهها پس ازبهبود، در منی مرد باقی بماند.لذا، درتماس جنسی باید حتماً ازکاندوم استفاده کرد. خفاش ، شامپانزه ، گوریل ، میمونها، بزکوهی وجوجه تیغی ، میزبان اولیه ی ابولا می باشند. دراوائل سال 2014 ، ویروس ابولا درگینه ، سیرالئون ولیبریا شیوع پیداکرد. این ویروس که درمناطق پرازدحام شهری جاخوش کرده بود، به سرعت همه گیر شد، مرزهای ملی رادرنوردید وبه اروپا وآمریکا رسید ودراین مسیر، حداقل 11 هزارنفرتلفات برجای گذاشت. سوء ظن به بهداشتیاران واعتماد به شایعه هائی که درباره ی ابتلاء به این بیماری برزبانها جاری بود ، کاردرمان رادشوارترمی کرد. سازمان بهداشت جهانی که دراوت 2014 شیوع بیماری رااعلام کرده بود، بخاطر عکس العمل کند خود موردانتقاد قرارگرفت. اندکی بعد شورای امنیت سازمان ملل متحد، باصدورقطعنامه ای ازکشورهای عضو خواست تامنابعی را به مبارزه بابحران اختصاص دهند. سرانجام درژوئن 2016 ، کشورهای ابولازده ی دنیا ، این بیماری راپایان یافته اعلام کردند.
بیماریهای منتقله توسط پشه (2016-2015)- هنگامی که پشه ازخون تغذیه می کند ، هرویروس یاانگلی راکه درخون زندگی می کند نیزمی بلعد وآنراازطریق بزاق خود به فرد بعدی منتقل می کند. سالانه تقریباً 390 میلیون نفر به " تب دنگی " وصد ها هزارنفرنیز به " زیکا " ،"چیکونگونیا"، و " تب زرد" مبتلا می شوند. سازمان بهداشت جهانی درسال 2015 گزارش داد که میزان ابتلاء به مالاریا درسطح جهان به یک سوم کاهش پیداکرده است. اما علیرغم تلاش مشترک سازمان ملل متحد، و بنیاد بیل و ملینداگیتس برای ریشه کنی مالاریا تاسال 2040 ، این بیماری هنوز سالانه جان چند صد هزارنفررامی گیرد که دوسوم آنها کودکان زیر 5 سال می باشند. تلاش علیه مالاریا ، اکنون در11کشورجهان متمرکزشده که همه ی آنها، باستثنای هند ، درحاشیه ی صحرای آفریقا قراردارند. این کشورها همچنین خاستگاه " تب دنگو" هستند که یک بیماری دیگرمنتقله ازطریق پشه می باشد. تب دنگو اکنون دربیش از صد کشورجهان شیوع دارد وسالانه 100 تا 400 میلیون مورد ابتلاء به آن درآسیا گزارش می شود. اگرچه تاکنون تلاشهای بسیاری برای ساخت واکسن علیه بیماریهای منتقله ازپشه صورت گرفته اماریشه کنی این بیماریها بسیاردشوار می باشد.
تب زیکا (Zika) نیزیک بیماری منتقله ازپشه است که توسط ویروس زیکا ایجاد می شود. ویروس زیکا نخستین بار دردهه ی 1940 دراوگاندا شناسائی شد ودوباره درسال2015 دربرزیل پدیدارگردید. درفوریه 2016 ، سازمان بهداشت جهانی نسبت به شیوع این بیماری هشدارداد وبزودی حشره ی ناقل زیکا دربیش از 60 کشورجهان ، ازجمله ایالات متحده آمریکا مشاهده شد. هزاران زن باردار مبتلا به زیکا ، کودکان میکروسفالی به دنیاآوردند. برخی دولتها اززنان کشورخود خواستند تازمانی که بحران مهارنشده، باردارنشوند. علیرغم شیوع زیکا، بازیهای المپیک ریودوژانیرو درتابستان 2016 برگزارشد. سرانجام درنوامبر2016 ، سازمان بهداشت جهانی پایان اپیدمی زیکا رااعلام کرد.
تب دنگی (Dengue fever) نیزیک بیماری منتقله ازپشه است که توسط ویروس دنگی ایجاد می شود. تب دنگی اگرمعالجه نشود، می تواند منجربه خونریزی داخلی ، شوک وحتی مرگ شود. بیش ازنیمی ازجمعیت جهان درحال حاضر درمعرض تب دنگی قراردارند وسالانه 36 هزارنفر دراثرابتلاء به این بیماری جان می بازند.
تب زرد (Yellow fever) یک بیماری ویروسی کوتاه مدت است. بااین حال، حدود 30 هزارنفر سالانه درجهان براثرابتلاء به این بیماری جان می بازند. ازآنجائیکه رنگ پوست برخی ازاین بیماران به زردی می گراید، این بیماری که توسط پشه منتقل می شود، تب زرد نام گرفته است.
چیکونگونیا(Chikungunya) یک بیماری ویروسی است که ازطریق پشه ی آلوده به ویروس منتقل می شود ودربیشترموارد، درعرض یک هفته بهبود می یابد. برخی علائم این بیماری، بازیکا وتب دنگی یکسان است.
بازگشت ابولا به مناطق جنگزده ی کنگو(2020-2018)- دراوت 2018 ، دولت کنگو ازشیوع مجدد ابولا درمناطق جنگزده ی شمالشرق این کشورخبرداد. مواردی ازابتلاء به این بیماری درمناطق مرزی این کشور بااوگاندا نیزمشاهده شد. منازعه ی دیرپا دراین مناطق ، مانع ازفعالیت بهداشتیاران می گردد. اشاعه ی اطلاعات غلط درمیان مردم بومی وسوء ظن ایشان به فعالیت امدادرسانان بین المللی نیزچالش دیگری است. درژوئن 2019 ، شیوع ابولا ، آنرا به دومین بیماری بزرگ همه گیر درتاریخ این منطقه تبدیل کرد ویک ماه بعد، سازمان بهداشت جهانی نیزدراین مورد هشدارداد وخواستارتوجه جامعه ی بین المللی به آن شد. تاکنون 2300 نفربعلت ابتلاء به ابولا دراین منطقه، جان باخته اند. دوسال پس از شیوع ابولا ، سرانجام سازمان بهداشت جهانی ، پایان آنرادرمنطقه اعلام نمود. اما هنوز مناطق کوچک شیوع درگوشه وکنارکنگو وجود دارد.
تب کریمه-کنگو – تب خونریزی کریمه ی کنگو از کنه وچهارپایان به انسان سرایت می کند. این بیماری ، اولین بار درسال 1944 درکریمه ظاهرشد وسپس وقتی درسال1969 درکنگو پدیدارگردید، نام این کشوررابرخود گرفت. 40 درصد مبتلایان به تب کریمه، جان می بازند وهیچ واکسنی نیزبرای آن کشف نشده است. تماس باخون ومایعات افراد وحیوانات مبتلا ، موجب انتقال انسان به انسان بیماری می گردد. تب کریمه تقریباً درتمامی نقاط دنیا شناسائی شده وازخانواده ی بیماریهای ابولا ، تب ماربورگ ، و تب لاسا می باشد.
کوید-19(2019 تاکنون)- دراواسط سال 2019 درچین شیوع پیداکرد وبسرعت به دیگرنقاط دنیا منتقل شد. درمارس 2020 وقوع پاندمی کرونا به جهان اعلام شد. بسیاری از کشورها ، مرز خودرابستند وبرخی نیز، مناطق وشهرهای خودرا قرنطینه نمودند. استفاده ازماسک دراغلب کشورها توصیه وحتی اجباری گردید. پس ازدوسال، تلفات پاندمی ازشش میلیون نفر گذشت امارقم واقعی احتمالاً بسیاربیشترازاین می باشد. پیامدهای گسترده ی اقتصادی بحران ، ازجمله اختلال درزنجیره ی تولید ، عرضه وبازارکار ، ازدوران رکود بزرگ به بعد بی سابقه بود. نابسامانی درتوزیع واکسن، ونیزظهور سویه های جدید وخطرناکترویروس، تلاش جهانی رابرای مهاربحران دچارچالش نمود. مبارزه باپیک های متعدد بیماری، درزمان نگارش این مقاله، همچنان ادامه دارد( درایران پیک هفتم) وکوید-19 همچنان جان سختی نشان می دهد. اکنون موارد ابتلاء به سویه های مختلف کوید( گاما ، دلتا ، اومیکرون و...) همچنان بطورتصاعدی درحال افزایش می باشد. اگرچه ازقدرت مرگباری ویروس کاسته شده اما برسرعت سرایت آن افزوده گردیده است. معهذا ، دولتها دیگرتمایلی به بازگشت به تدابیر سختگیرانه نشان نمی دهند وفقط مردم رابه تلقیح دوزهای تقویتی واکسن( هم اکنون دوزچهارم درایران ) تشویق می کنند. بدین ترتیب ، اغلب کشورها سیاست " مدارا باکوید" رادرپیش گرفته اند ضمن اینکه برخی کشورها مانند چین نیز سیاست "کوید-صفر" رااتخاذ کرده اند
آبله ی میمونی(2022 تاکنون)- نمونه ای ازابتلاء به آبله ی میمونی(Monkeypox) درمه2022 درانگلیس مشاهده شد. آبله ی میمونی یک بیماری بسیارنادر ویروسی است کهمیان انسان ودام مشترک است و ظاهری شبیه به آبله دارد. میزبان اولیه ی این ویروس ، طیفی ازجوندگان وپستانداران هستند وویروس ، دوسویه ی اصلی راشامل می شود : سویه ی آفریقای مرکزی(کنگو) ، و سویه ی آفریقای غربی. سویه ی کنگو، باعث بیماری شدیدترمی شود وبیشترقابل انتقال می باشد. کامرون ، تنها کشوری است که میزبان هردوسویه ی آبله ی میمونی است. نرخ مرگ ومیر آبله ی میمونی حدود 6 درصد می باشد. هردوویروس ازخانواده ی " ویروس ارتوپاکس" می باشند. اگرچه ویروس آبله ی میمونی ازقابلیت انتقال وکشندگی کمتری نسبت به ویروس آبله برخورداراست اما به سرعت درکشورهائی که قبلاً سابقه ی حضورنداشته ، گسترش پیدامی کند. تاکنون 16 هزارمورد ابتلاء وچندین مورد مرگ دراثر ابتلاء به آبله ی میمونی درجهان گزارش شده ومواردی ازابتلاء نیز در 75 کشورجهان مشاهده گردیده است. علیرغم اختلاف نظر درکمیته ی شرائط اضطراری سازمان بهداشت جهانی ، مدیرکل این سازمان ، دراقدامی نادر، نسبت به خطرشیوع آبله ی میمونی هشدارداد. اگرچه بیشتر موارد ابتلاء به آبله ی میمونی تاکنون ، درمیان مردان همجنس باز مشاهده شده اما مدیرکل سازمان بهداشت جهانی، نسبت به ابتلای همه ی مردم هشدارداده است. ازواکسن آبله برای مبارزه با آبله ی میمونی استفاده می شود. واکسیناسیون علیه آبله ، تا 85 درصد ازابتلاء به آبله ی میمونی جلوگیری می کند. یک واکسن جدید نیزبراساس سویه ی ضعیف شده ی ویروس( سویه ی آنکارا ) تهیه شده که هنوز دردسترس عموم قرارنگرفته است.
منابع ومآخذ
1)1918 pandemIC(H1N1virus) , www.cdc.gov
2)discovery and development of penicillin . www.acc.org
3)brief history of the world health organization , www.thelancet.com
4)major endemics of modern era , www.cfr.org
5)Asian Flu , www.sinobiological.com
6)the forgotten history of 1968 HongKong Flu pandemic , www.the-rotation.com
7)smallpox , www.who.int
8)global HIV and Aids statistics , www.unaids.org
9)sever acute respiratory syndrome(SARS) , www.who.int
10)key facts about swine influenza , www.cdc.gov
11)Avian influenza , www.efsa.europa.eu
12)middleeast respiratory syndrome(MERS) , www.nhu.uk
13)the effort to eradicate polio globally faces new challenges , www.unicef.org
14)pandemics since 1900 , www.2.nau.edu
15)what are mosquito-born diseases? , www.worldmosquitoprogramm.org
16)covid rampant again , www.politico.edu
17) monkeypox , www.who.int
کمک مالی به کارت بانکی شماره8732-9635-9973-6037
Like
Comment
Share