شبکه ی راه آهن پان آسیائی
شبکه ی راه آهن پان آسیائی:
فرصت یا تهدید ؟
بیش ازدوهزارسال قبل ، مردم کوشا وجسور اوراسیا، چند مسیررابرای تبادلات تجاری وفرهنگی میان تمدنهای بزرگ آسیا ، اروپا وآفربقا گشودند که نسلهای بعد ، نام " جاده ابریشم" (silk road) برآن نهادند. روح حاکم برجاده ی ابریشم( صلح وهمکاری، آموزش وتعامل) ، هزاران سال پیشرفت تمدن انسانی راسرعت وقوت بخشید وبه سعادت ورفاه کشورهای واقع درمسیرجاده ابریشم، مساعدت نمود. جاده ابریشم که سمبل همکاری شرق وغرب بود، اکنون میراث فرهنگی وتاریخی همه ی کشورهای جهان محسوب می شود. درقرت بیست ویکم نیزکه دوباره مقوله ی صلح ، توسعه ی همکاری وسود متقابل ، مورد توجه جهانیان قرارگرفته، مراجعه به روح حاکم برجاده ی ابریشم، می تواند درشرائط پیچیده ی جهانی ومنطقه ای کارسازباشد.
ابتکار " یک کمربند ، یک راه " (BRI )،برمنشور ملل متحد منطبق است که خود برپنج اصل همزیستی مسالمت آمیز متکی می باشد: احترام متقابل به حاکمیت ملی وتمامیت ارضی کشورها ، عدم تجاوزبه یکدیگر، عدم مداخله درامورداخلی کشورها ، برابری وسود متقابل. درب طرح یک کمربد یک راه ، برروی همه ی کشورهابازاست واین پروژه ، خودرابه منطقه ی راه ابریشم محدود نمی کند ویک طرح هماهنگ وفراگیراست که مدارای میان تمدنها، احترام به راههای متنوع رشد وتوسعه ، وگفتگو میان تمدنها برای یافتن زمینه های همکاری وکاستن ازنقاط افتراق را مدّ نظرقرارمی دهد تاهمه ی کشورها بتوانند برای صلح وسعادت مشترک، به همکاری بایکدیگربپردازند.
ابتکاریک کمربند یک راه، چهارچوبی برای همکاری براساس برد – برد است که چین ، آسیای میانه ، روسیه ، اروپا ، کشورهای حاشیه ی خلیج فارس ودریای مدیترانه رابه یکدیگرپیوند می زند. جاده ی ابریشم دریائی نیز سواحل چین راازطریق دریای جنوبی چین واقیانوس هند ، به اروپا متصل می کند.(1)
درپی اعلام ابتکار" یک کمربند ، یک راه " توسط "شی جین پینگ" رهبرچین ، دولت وشرکتهای چینی میلیاردها دلار اعتباربصورت وام دراختیار کشورهای درحال توسعه ی جهان قراردادند تاازآن ،برای احداث پروژه های زیربنائی مانند جاده ، بندر ، راه آهن ، خطوط لوله ی انتقال سوخت، فرودگاه وغیره استفاده شود. این پروژه ها ، ازیکسوفرصتهای منحصربفردی رابرای توسعه ی اقتصادی دراختیارکشورهای " جهان سوم " قرارمی دهد وازسوی دیگر، برخی پیامدهای منفی اجتماعی وزیست محیطی رابه ایشان تحمیل می کند. یکی ازاین پروژه ها ، " شبکه ی راه آهن پان آسیائی " است که درفاز اول خود ، هشت کشورجنوب شرقی آسیا رابه یکدیگر متصل می نماید. این راه آهن ، که ازآن تحت عنوان راه آهن کونمینگ – سنگاپور(Kunming – Singapore) نیزیاد می شود، یکی ازمهمترین پروژه های یک کمربند یک راه می باشد که طرح اولیه ی آن، متعلق به دوران استعمارفرانسه وانگلیس است که به علت جنگ ومحدودیتهای مالی ، عملی نشد. طرح احداث این خط آهن ، در سال 1995 ، مورد بحث "آسه آن " نیزقرارگرفت.
درآغازقرن بیست ویکم ، کشورهای جنوب شرقی آسیا ، الگوئی موفق از توسعه ی اقتصادی راعرضه کردند واگرخط آهن پان آسیائی به پایان برسد ، چین ازاین طریق به کشورهائی دسترسی پیدا خواهد کرد که سریعترین رشد اقتصادی رادارند وازاین طریق، جای پای خود رادریکی ازاستراتژیک ترین مناطق جهان ، محکم خواهد نمود. این کشور، نه تنها بااتکاء به راه آهن مزبور، برحجم واردات وصادرات خود خواهد افزود بلکه ، نفوذ ژئوپولتیک خویش را درکشورهای شرکت کننده دراین طرح، تحمیل خواهد نمود. برای این شبکه ی راه آهن ، سه مسیر درنظرگرفته شده است : مسیرمرکزی از کونمینگ درجنوب چین آغاز وازطریق لائوس به بانکوک ختم می شود. مسیرغربی ، باعبور ازمیانماربه تایلند می رسد ومسیرشرقی نیزباعبورازویتنام وکامبوج ، به تایلند ختم می شود. هرسه مسیرفوق، دربانکوک به یکدیگرمی پیوندند وازآنجا تا مالزی وسنگاپور امتداد می یابند. این خط آهن ، پس ازتکمیل، همه ی کشورهای عضو آسه آن، بجز برونئی وتیمور رابه یکدیگر متصل می کند.(2)
درحالیکه ویتنام وتایلند ، رویکرد محتاطانه ای را درقبال پروژه ی یک کمربند یک راه درپیش گرفته اند وروابط خود رابادیگر قدرتهای جهانی حفظ کرده اند، لائوس ازاولین کشورهائی بود که به این پروژه پیوست. علت این امرنیز ، وابستگی گسترده ی سیاسی واقتصادی این کشور به چین است. بعلاوه ، گریزازکابوس " کشورمحبوس درخشکی " موجب گردید که لائوس مشتاقانه درطرح راه آهن پان آسیائی شرکت کند. تبدیل یک سفر 21 ساعته بااتوبوس ،به یک سفر سه ساعته باراه آهن سریع السیر ، برای شهروندان لائوس بسیارجذاب است. اما اینکه فرصتهای اقتصادی این طرح، چقدربرهزینه های اجتماعی وزیست محیطی آن می چربد، جای بحث دارد. " دانیل هیوارد" (D.Hayward) هماهنگ کننده ی " مجمع تحقیقات زمینی مکونگ " می گوید : " اندیشه ی اتصال کشورها به یکدیگر، اندیشه ی بزرگی است اما، باید دید که این طرح، فقط اهداف تجاری رامدّ نظردارد یا مصالح جامعه ی مدنی رانیز درنظرمی گیرد؟ درحال حاضر، بحث دراین باره که پروژه های زیرساختی، چه آثاربلندمدت اجتماعی وزیست محیطی ازخود برجای می گذارند، همچنان ادامه دارد.این پروژه ها ، افراد بسیاری رابه کارمی گمارند اما اندازه گیری تبعات اجتماعی وزیست محیطی آنها، به آسانی امکانپذیرنیست. تغییرکاربری زمینهای جنگلی، کشاورزی ومسکونی، واسکان مجدد گروههای بزرگ جمعیتی، ازجمله تبعات این پروژه هاست. ازبین رفتن جنگلها ، موجب نابودی گونه های جانوری وگیاهی خواهد شد وتغییر کاربری زمینهای کشاورزی نیز، تغییرمعیشت گروههای بزرگی ازمردم را سبب می گردد. تغییرکیفیت آب وهوا نیز، نیازمند بررسی بیشتر است. مهاجرت کارگران چینی به لائوس ودیگرکشورهای واقع درمسیراین طرح نیز، تبعات اجتماعی خاص خود رادارد. به گزارش نشریه ی " بانکوک پست" ، 4400 خانوارتایلندی که درمسیر راه آهن پان آسیائی ساکن بوده اند، تجدید اسکان یافته اند وهزینه ی جبرانی که به ایشان پرداخت شده، کمتراز قیمت بازاربوده است. معیشت این خانوارها نیزبه علت ازدست دادن زمینهای کشاورزی، مختل شده است. لائوس کشوری کشاورزی است که 70 درصد جمعیت آن دربخش کشاورزی اشتغال دارند واین بالاترین نرخ درمیان کشورهای همسایه ، یعنی تایلند ، ویتنام ، کامبوج ، ومیانمار است. راه آهن ، ضمن اینکه بخشی از زمینهای مرغوب کشاورزی راازبین می برد، واردات محصولات ارزان چینی رانیز تسهیل می کند. لذا ، بخش کشاورزی لائوس، ازاین محل متحمل دوخسارت بزرگ می گردد. بعلاوه ، سیستمهای آبیاری واقع درمسیرراه آهن نیز مختل گردیده وتونلهای انتقال آب به مکونگ مسدود می گردند. مواد شیمیائی نامشخصی نیزمنابع سطحی آب منطقه راآلوده کرده وسلامت جانوران وساکنان منطقه رابه خطرانداخته است. معهذا ف کارشناسان معتقدند که مزایای اقتصادی پروژه ی راه آهن پان آسیائی ، ازجمله تسهیل تبادل کالا وتوریسم ، برمضرات آن پیشی می گیرد وآنچه که مضرات این طرح نامیده می شود، باگذشت زمان ، قابل جبران می باشد.(3)
بدون شک یک کمربند یک راه ، بزرگترین پروژه ی قرن بیست ویکم است که دورنمای جهان را در30 سال آینده متحول کرده وچین را به قدرت طرازاول اقتصاد دنیا تبدیل خواهد نمود. اما موفقیت این پروژه درگرو ارزیابی دقیق ومشترک ازپیامدهای زیست محیطی واجتماعی طرحهای دردست اجراء، مشارکت دادن جوامع بومی درفرآیند تصمیم سازی، به حداقل رساندن نابودی جنگلها وزمینهای کشاورزی، وجلوگیری ازآسیب رسیدن به محیط زیست وتنوع زیستی می باشد.
زیرنویس
1)Belt and Road and Pan-Asian railway network , www.rosalux.de
2)vision and actions on jointly building silk road , www.china-embassy.gov.cn
3)Pan-Asian railway boosts regional connectivity , www.global.chinadaily.com.cn
کمک مالی به کارت بانکی شماره8732-9635-9973-6037
Like
Comment
Share