شهرهوشمند" ، آرمانشهرخودکامگان

ظهور"شهرهوشمند " (smart city) امیدها رانسبت به حل چالشهای شهری برمبنای رویکرد داده-محور(data-centric) افزایش داده است. درحال حاضر ، آسیادراین عرصه پیشتازاست وغرب نیز باضرورت بازسازی وارتقای زیرساخت شهری خود روبروست. اما بحرا کوید ، افزایش تعهدات پایداردولتها ، محدودیت منابع ، ورشد فزاینده ی شهرها، سرمایه گذاریهای جدید دراین عرصه را بامشکل روبرو ساخته است. شهرنشینان هیچگاه به اندازه ی امروز، ضرورت شهرهوشمند ، کارآمد و پایداررااحساس نکرده اند. براساس برآوردهای انجام شده ، شهرهای هوشمند می توانند تاسال 2026 ، بیش از20 تریلیون دلار گردش مالی ایجاد نمایند. کمپانیهای اقتصادی نیزمی توانند درچهارچوب بسته های تشویقی سبز، واستراتژیهائی که ازریسک مالی آنهامی کاهد ، درپروژه های شهرهوشمند مشارکت ورزند وشرط لازم برای اینکار، اولویت قائل شدن برای زیرساختهای شهری است که البته ، سرمایه گذاریهای هنگفتی می طلبد. درحال حاضر، چین 800 پروژه ی شهرهوشمند رادردست اجراء دارد. این کشور، بزرگترین صادرکننده ی تجهیزات شهرهوشمند درجهان است واین تجهیزات را به بیش ازیکصد کشورجهان صادرمی کند. طبیعی است که برخی ازخریداران این تجهیزات را حکومتهای غیردموکرات وسرکوبگری تشکیل می دهند که ازتجهیزات مزبور برای نظارت وکنترل مردم وسرکوب آنهااستفاده می نمایند.

سرعت گرفتن توسعه ی تکنولوژیهای جدید مانند شبکه ی ارتباطی 5 گیگ ، هوش مصنوعی ، پردازش ابری (cloud computing) وغیره ، به تکامل شهرهای هوشمند کمک می کنند. جهان امروز ، مراحل اولیه ی " انقلاب پردازش" راپشت سرمی گذارد وهرروزبرتجهیزات بهم متصل وحجم داده ها افزوده می گردد. برآورد می شود تاپایان سال 2023 ، بالغ بر 20 میلیارددلار سرمایه گذاری برروی سخت افزار ، نرم افزار ، وخدمات مرتبط با شهرهوشمند صورت گیرد. سرمایه گذاری برروی تکنولوژیهای کارآمد واتصال پرسرعت ، مبنای پروژه ی شهرهوشمند می باشد. تجربه ی دورکاری دردوران کوید ، ضرورت سرمایه گذاری برروی اتصال پرسرعت رابه جهانیان نشان داد. درعین حال ، اتصال پرسرعت باید دربرابر آسیبهای احتمالی نیزبیمه شود. شرکتهای مخابراتی باید برای ایجاد شبکه های موثر، تامین امنیت سایبری و سیستمهای بک آپ (back up systems) بادولتها همکاری کنند. امااین، یک روی سکّه ی شهرهوشمند است وروی دیگرآن ، حریم شخصی وحقوق اساسی شهروندان است. سئوال اینجاست که اگرکسی بداند دائماً زیرنظرقراردارد، رفتارخودراتغییرنخواهد داد؟

هدف ازپروژه ی شهرهوشمند ، درابتداء ، بهبود زندگی ورفاه شهرنشینان بود. بانیان این پروژه ، مدعی بودند که دسترسی به اطلاعات شهری ، ازجمله اطلاعات مربوط به ساکنین شهرها ، زندگی رابهترو آسانترمی کند. اما بزودی معلوم شد که تکنولوژیهای نظارتی ، بناچاربررفتارشهروندان اثرمی گذارند وبرخی ازحقوق وآزادیهای آنها راسلب می کنند. اهمیت این موضوع درآنجاست که پروژه ی شهرهوشمند ، دیگریک مقوله ی تئوریک نیست. دیکتاتورهائی که قدرت رابه زوروسرکوب یاکودتای نظامی قبضه می کنند، بزرگترین حامیان این پروژه وازپیشتازان عرصه ی شهرهوشمند می باشند. دیکتاتورهای حاکم برعربستان ، مصر ، ایران ، امارات متحده عربی ، موریس ، میانمار وغیره ، برای حفظ حکومت خود ، پیشرفته ترین تکنولوژیهای نظارتی را به خدمت می گیرند.آری ، شهر " نئوم"(Neom) درشمالغربی عربستان ، مرکزاداری جدید مصردرشمال قاهره ، و "شهرامن " موریس ، بزودی رویای شهرهوشمند رابه واقعیت تبدیل می کنند. کشورهائی چون امارات متحده ی عربی ، هند ، کره جنوبی ، وبرزیل نیزکم وبیش درهمین جهت گام برمی دارند. این شهرهای هوشمند ، درواقع شهرهای نظارتی هستند که همچون شمشیری دولب ، درخدمت مردم ودیکتاتورها قراردارند. شهرهای هوشمند ، برخی ویژگیهای مشترک دارند که استفاده ی انبوه ازسنسورها ، دوربین های مداربسته ، هوش مصنوعی، اینرنت اشیاء(internet of things) ، پردازش ابری ودیگراشکال تکنولوژی برای مدیریت زندگی شهری، ازاهم آنها می باشد. دولتها وشرکتهای خصوصی ، ازگفتمان خوش بینی فنی برای پیشبرد پروژه ی شهرهوشمند سود می برند. به نظرآنها ، شهرهوشمند، امن ، خلاق ، پایدار ، آینده نگر ، ورویائی می باشد. اما اساس شهرهوشمند را جمع آوری اطلاعات انبوه وپردازش آن، بدون اطلاع یارضایت شهروندان، تشکیل می دهد واین نظارت است وبس.

درسال2017 ، شاهزاده " محمد بن سلمان " ، آغاز پروژه ی نمادین وجاه طلبانه ی احداث شهر "نئوم"رااعلام کرد. این پروژه که بخشی ازبرنامه ی " چشم انداز2030 "(2030 vision) می باشد ، ساخت یک شهر درابعاد کشوربلژیک رادرشمالغربی عربستان شامل می شود که 26500 کیلومترمربع وسعت دارد و 500 میلیارددلارهزینه برمی دارد. نخستین فازاین شهرقراراست تا سال 2025 به بهره برداری برسد.نئوم ، شهری با تاکسی های پرنده ، باروری ابرها ، خدمتکاران رباتیک ، شن های درخشان ، ماه مصنوعی ، دایناسورهای رباتیک وامکانات مدرن وبسیارپیشرفته ی پزشکی است. قراراست دانشمندان دراین شهر ، ژنوم انسان رامورد مطالعه قراردهند تاانسانی طرازنوین بسازند. هدف غائی ازاحداث این شهر ، ایجاد تغییراساسی درکار ، زندگی وتفریح شهروندان اعلام شده است. به هریک ازساکنین این شهر، یک کد شناسائی تعلّق می گیرد که به کمک آن ، تمام اطلاعات شخصی افرد، ازضربان قلب گرفته تا تماسهای تلفنی ، اطلاعات ارسالی از دوربینهای تشخیص چهره وجزئیات حساب بانکی، ازطریق هزاران دستگاه وابزارنصب شده درگوشه وکنارشهر، جمع آوری ودریک جاذخیره می گردد. سازمانهای قعال درعرصه ی دفاع ازحقوق مدنی ، بااین قبیل برنامه های نظارتی دیجیتال مخالفت می ورزند وآنها راناقض حقوق بشر می دانند واخیراً صدهانفرازآنها باامضای یک نامه ی دیجیتال، ازنهادهای بین المللی خواسته اند تابه دفاع ازحقوق اساسی مردم دراین شهرها بپردازند.

درسال 2015 نیز دیکتاتورمصر " ژنرال عبدالفتاح سی سی" ساخت پروژه ی شهرک هوشمندی رادرشمال قاهره کلید زد که قراراست به مرکزاداری جدید مصرتبدیل شود وادارات دولتی، نهادهای مالی واداری کشور، ونیزسفارتخانه های خارجی رادرخود جای دهد. این شهرک که 700 کیلومترمربع وسعت دارد وپذیرای 5/6 میلیون نفرجمعیت خواهد بود ، ازیک زیرساخت دیجیتال هوشمند برخورداراست وهمچون جواهری درقلب مصرمی درخشد. مردم این شهر خواهند توانست ازطریق اپیلیکیشنهای موبایلی، خرید کنند، پرداختهای خودراانجام دهند وشکایات وگزارشهای خودراتقدیم مقامات مسئول کنند. دراین شهر، 6000 دوربین نظارتی نصب می شود که تمام تحرکات مردم وخودروها رازیرنظرداشته، هدایت می کند وموارد مشکوک راثبت و گزارش می نماید. درهر 250 متر ازاین شهر ، یک " ستون هوشمند " نصب می شود که 12 هزارسنسور ، دوربین های نظارتی متعدد وروشنائی هوشمند دارد وازطریق سنسورهای آن ، می توان میزان مصرف انرژی راکنترل ورهگیری نمود. مصرقصد دارددرآینده ، 12 شهرهوشمند ازاین نوع ، درسراسرکشور احداث نماید.

دولت موریس ، این کشورکوچک جزیره ای واقع دراقیانوس هند ، ازسال2019 پروژه ای راتحت عنوان " شهرامن "(safe city) آغازکرده است. این شهرامنیت محور، بااستفاده ازتجهیزات دیجیتال چینی بنا می شود. قبل ازاین تاریخ ، پروژه های انتشارکارت ملی هوشمند(2013) ، داده های رایگان (2015) ، وای فای رایگان(2017) وپورتال پشتیبانی شهروندی(2017) ، زمینه رابرای اجرای پروژه ی شهرامن آماده کرده بود. اجرای شبکه ی مخابراتی 5 گیگ نیزگامی درچهارچوب این پروژه بود که درسال 2021 عملی گردید. شهرامن ، بخشی ازبرنامه ی " چشم انداز موریس دیجیتال 2030 " است که اجرای آن ، ماننددیگرطرحهای شهرهوشمند درجهان ، باعقبگردهائی درعرصه ی دموکراسی همراه بوده است به نحوی که اکنون نام این کشور رادرردیف ده کشوربرترغیردموکرات جهان قرارداده است. دریک نظرسنجی که اخیراً برگزارشد ، فقط 32 درصد مردم موریس ازوضعیت دموکراسی درکشورخود ابرازرضایت کردند. بازداشت روزنامه نگاران ، اصلاح قانون مطبوعات ورسانه های دیجیتال ، تعطیلی چند استگاه رادیوئی خصوصی ، وتجهیزنیروی پلیس به سلاحهای ضد شورش ، روندهای نگران کننده ی جاری درموریس می باشند. رژیم حاکم برموریس ،ازتجهیزات شهرامن که درسراسراین جزیره ی کوچک نصب شده است ، برای شناسائی وسرکوب مخالفان استفاده می کند. هدایت ترافیک رسانه های اجتماعی بسوی سرورهای تحت کنترل دولت ، ازرایج ترین روشهای نظارتی است که توسط خودکامگان به اجراء درمی آید ودولت موریس نیزازاین قاعده مستثنی نیست.پروژه ی شهرامن ، نقشه ی راهی است که نیروی پلیس ، شرکت مخابرات وشرکت هوواوی درموریس طراحی کرده اند. اگرچه موریس یکی ازبهترین قوانین حمایت ازاطلاعات رادارد اما، ماده ای دراین قانون وجوددارد که به دولت اجازه می دهد بخاطر مصالح دفاعی وامنیتی ، قانون رادوربزند ویابرخی ازمواد آنرابه حال تعلیق درآورد.

ازانبوه اطلاعاتی که رژیمهای سرکوبگر ازطریق شهرهای هوشمند بدست می آورند، چگونه استفاده می شود ؟ رژیمهای خودکامه ، سابقه ی طولانی درکنترل ونظارت برمردم ، سرکوب اعتراضات وعدم تحمل جامعه ی مدنی دارند. سابقه ی بدی که این رژیمها دراستفاده ازنرم افزارهای جاسوسی علیه شهروندان ( سیام ، پگاسوس ،...) ازخود برجای گذاشته اند، نشان می دهد که حتی درصورت وجود قوانین لازم برای حفاظت از داده های جمع آوری شده ، هیچ تضمینی برای عدم سوء استفاده ازاین اطلاعات ، وجود ندارد. مسلم است وقتی کسی احساس کند که زیرنظرقراردارد، رفتارخودراتغییرمی دهد. دیکتاتورهائی که همه ی صداهای مخالف رادرگلوخفه می کنند، بااستفاده ازاطلاعات جمع آوری شده درشهرهای هوشمند، اینکارراباسهولت بیشتری انجام می دهند. نظارت همگانی درشهرهای هوشمند، خود سانسوری رابررفتار وگفتارشهروندان حاکم می گرداند. برسمیت شناختن حریم شخصی ، پیش شرط اساسی برای بهره مندی ازآزادیهای اولیه است. وقتی انسان بداند که تصمیمات او درمعرض ممیزی قراردارد، اراده وآزادی اونقض می گردد. همانطور که فرانک ویلیام لارو (F.W.Larue) گزارشکرویژه ی آزادی بیان درسازمان ملل متحد می گوید : " دخالت دولت ویا تفحّص درزندگی خصوصی افراد، بطورمستقیم یاغیرمستقیم ، مانع آزادی اندیشه وتبادل آزادانه ی عقاید می گردد." خطر ، تنها درافشای اسرارشخصی نیست بلکه درآنجاست که رژیمهای سرکوبگرمی توانند داده های شخصی افراد را دستکاری کرده وآنهاراتحت کنترل خویش بگیرند. نتیجه ی نهائی نظارت عمومی وهمگانی ، این است که مردم از آزادیهای سیاسی وحق اعتراض خود دست می کشند زیرا می دانند که به آسانی شناسائی می شوند وتحت تعقیب قرارمی گیرند. دراین شرائط ، خود سانسوری به هنجارتبدیل می شود وآزادیهای دیگرمانند آزادی بیان واجتماع را نیز محدود می کند.

پروژه ی شهرهوشمند دریک رژیم دیکتاتوری ، پروژه ای درخدمت بقای حکومتی است که ازمشروعیت برخوردارنیست. دراین شهر ، هزینه های واقعی زندگی ، معیشت ورفاه شهروندان ، ازاولویت برخوردارنیست. ازسوی دیگر، جمع آوری این حجم انبوه ازاطلاعات ، خطرحمله ی سایبری راافزایش می دهد. این خطر ، هنگامی بیشترمی شود که اطلاعات جمع آوری شده ، بطورمتمرکز نگهداری شوند. سارقان سایبری می توانند به این اطلاعات حساس دست پیداکرده وآنهارابه دلالان اطلاعات وخلافکاران بفروشند. لذا، شهروندان ، کنشگران ، روزنامه نگاران ودیگرفعالان جامعه ی مدنی ، باید نسبت به خطرات شهرهای هوشمند هشدارداده وقبل ازآنکه دیرشود ، به کمپین های موجود دراین زمینه بپیوندند.

منابع و مآخذ

1)the future of smart cities , www.cib.barclays

2)Dictators love smart cities , www.accessnow.org

3)Smart cities or autocracies ? , www.deccanchronicle.com

4)smart cities and democratic vulnerabilities , www.ned.org

5)Authoritarian smart city , www.ojs.library.queensu.ca

کمک مالی به کارت بانکی شماره8732-9635-9973-6037

Like

Comment

Share