ف.م.هاشمی

2023 ؛ غرب زدائی ازچهره ی جهان

یافتن جایگزین برای ساختارهای سیاسی غرب ، به رویکرد غالب در دهه ی سوم قرن بیست ویکم تبدیل شده است. معهذا بنظرمی رسد اهمیت جهانی این رویکرد دست کم گرفته شده است. اهمیت سال2022 ، به مراتب بیشتراز2001 ( حملات تروریستی 11 سپتامبر) و2008 (بحران مالی جهان ) است وشاید بتوان آنرا فقط باسال 1991(پایان جنگ سرد) مقایسه کرد. اسم رمز این سال رانیزباید "غرب زدائی"(De-westernization) گذاشت. البته غرب زدائی رانباید فقط درعملیات نظامی روسیه دراوکراین دید که درسال2022 آغازشد. اگرچه نمی توان انکارکرد که هزاران تحریم اعمال شده علیه روسیه ، نقش به سزائی دررویگردانی این کشورازغرب وچرخش بسوی شرق داشت وموجب استحکام همپیوندی اقتصادی اتحادیه ی اوراسیا (Eurasian economic union) گردید.(1)

پس ازبرگزاری موفقیت آمیز کنگره بیستم حزب کمونیست چین ، حرکت این کشوربرای غلبه برپیامدهای کوید ، بویژه کاهش آهنگ رشد اقتصادی، سرعت گرفت و چشم اندازتبدیل چین به یک قدرت مدرن سوسیالیستی درسال2050 ، روشن ترازقبل ، پیش روی جهانیان قرارگرفت. اما دراین حرکت مستقل ، چین تنها نیست وازجانب گروهی ازکشورهای جهان همراهی می شود. آنها بتدریج راه خودراازغرب جدا می کنند. درآمریکای لاتین ، چپگرایان برزیل پس از 10 سال، دوباره به قدرت رسیدند ودولتهای چپگرا درمکزیک ، آرژانتین ، پرو ، شیلی ، هندوراس وکلمبیا ،زمام اموررابدست گرفته ودردوری گزیدن ازغرب ، پا درجای پای کوبا ، نیکاراگوا وونزوئلا گذاشته اند. درحال حاضر، بیش از 80 درصد آمریکای لاتین به چپ گرائیده وراه خود راازغرب جداکرده ومسیرهمپیوندی بایکدیگرواستقلال رادرپیش گرفته است. درجنوب شرقی آسیا ، کشورهای عضو آسه آن (ASEAN) به یک اندازه از آمریکا وچین فاصله می گیرند ورویکرد مرکزگرایانه ی خود راازطریق همپیوندی اقتصادی بایکدیگر تحکیم می بخشند. همین گرایش دراجلاس اخیر اپک (APEC) و گروه-20 (G-20) مشهود بود. درآسیای میانه ، پنج کشورمنطقه، مکانیسم مشورتی روسای دولت خودرا باجدیت دنبال کرده وبرخی اسناد مهم راامضاء کرده اند که یکی ازآنها " پیمان دوستی ، همکاری وحسن همجواری " است که فاصله ی این کشورها رااز روسیه وآمریکا ، به یک اندازه حفظ کرده وفصلی نوین رادرتاریخ منطقه می گشاید. 22 کشورعرب خاورمیانه ، پس ازتجربه ی " جنگ جهانی باترور " و " بهارعربی " دردودهه ی اخیر ، اکنون تمرکزخود رابرتوسعه ی مستقل وپایدار قرارداده اند. کشورهائی چون عربستان وقطر ، برنامه ی توسعه ی خودرادرقالب سند " چشم انداز2030" به اجراء گذاشته اند که با چشم انداز 2035 درعراق ، چشم انداز2035 درکویت ، چشم انداز2040 درعمان ، وچشم انداز2050 درامارات متحده عربی، قرین گردیده است.(2) مضمون این اسناد ، حرکت مستقل کشورهای عربی درمسیرتوسعه ی پایدارمی باشد. برگزاری جام جهانی فوتبال در قطر ، اجلاس چین وجهان عرب ، واجلاس چین وشورای همکاری خلیج درسال2022 ، براعتبارجهانی کشورهای عربی افزود. آفریقانیزدرسال 2022 ، سالگردتاسیس اتحادیه آفریقا رابرگزارکرد وبراستراتژی مستقل ویکپارچه ی خویش پای فشرد. دراین سال ، برخی کشورهای جهان مانند ترکیه نیز که سودای تبدیل شدن به قدرت جهانی رادرسرمی پرورند ، ازغرب فاصله گرفتند. این کشورها، بااستفاده ازفرصتی که جنگ اوکراین فراهم ساخت ، برنفوذ جهانی خویش می افزایند. هند نیز که ازدیرباز سیاست موازنه میان شرق وغرب رادنبال می کند، دربرابرفشارغرب برای پیوستن به تحریم روسیه، ایستادگی کرد وهمچنان سیاست مستقل خودرادرزمینه ی همکاری نسبی باچین وروسیه دنبال می نماید. این کشور ف باریاست دوره ای برشورای امنیت سازمان ملل متحد و گروه-20 ، برنفوذ جهانی خود می افزاید.(3)

غرب نمی تواند مانع این حرکت گردد. دراغلب بحرانهای قرن گذشته تا دهه ی سوم قرن حاضر، آمریکا رهبری جهان رادردست داشت اما درجریان بحران کوید وجنگ اوکراین ، جهان به رهبری این کشورتن درنداد وازآن پس ، آمریکاباچالشهای فراوان درزمینه ی حفظ نظم سیاسی موجود روبروگردیده است. سهم اروپاازاقتصاد جهان نیز به حدّی کاهش پیداکرده که ازقرن نوزدهم تاکنون، بی سابقه بوده است. درسال 2022 ، تولید ناخالص داخلی هند ازانگلستان پیشی گرفت ویک هندی تبار ( ریشی سوناک ) به نخست وزیری انگلیس رسید. برخی کارشناسان ، این تحول را " ضد حمله ی مستعمرات " نامیده اند. از سال2020 به بعد ، چین ازنظرسرمایه گذاری مستقیم خارجی ، محصول صنعتی وتجارت کالا ، درصدرکشورهای جهان قرارگرفت وبرای نخستین بار درتاریخ ، آمریکا ومتحدین غربی اش دیگرنمی توانند ادعا کنند که انصارسرمایه ی خارجی رادردست دارند. درسالهای اخیر، چین بارها ازنظرجذب سرمایه ی خارجی نیز کشورهای غربی راپشت سرگذاشت واین بدان معنی است که دیگر " سرمایه " ، محصور درغرب نیست. درسال2022 ، " موافقتنامه ی جامع همکاریهای اقتصادی منطقه ای "(RCEP) باشرکت 15 کشورآسیائی واقیانوسیه ، به اجراء درآمد. این کشورها ، 30 درصد جمعیت و 30 درصد تولید ناخالص داخلی جهان رابه خود اختصاص می دهند. این رویداد مستقل سیاسی ، غرب زدائی ودلارزدائی ازتجارت جهانی و آمریکازدائی ازعرصه ی تکنولوژی دنیا راهدف خود قرارداده است. درسه ماهه ی دوم سال2022 ، سهم دلارازدارائیهای ذخیره ی بین المللی ، به 53/59 درصد رسید که نسبت به سال2001 (7/72 درصد) کاهشی چشمگیر نشان می دهد وبه پائین ترین سطح خود ازجنگ جهانی دوم به بعد رسیده است. درانقلاب صنعتی چهارم ( اتوماسیون وهوشمند سازی) نیزآمریکا واروپا ، انحصار مطلق خود رابرتکنولوژی هوشمند ، پردازش کوانتومی ، ابرداده ها و غیره ازدست داده اند .(4)

اما شکوفائی کشورهای غیرغربی ، الزاماً به معنی افول هژمونی غرب دررویاروئی ، منازعه یاکنترل وتعادل نیست. غرب همچنان به حفظ کنترل خود برجهان ودفاع ازمنافع ملی خویش ، بعنوان یک اصل استراتژیک می نگرد وبرعوامل سیاسی پافشاری می کند. درعین حال ، کشورهای غیرغربی نیزبردموکراسی سیاسی واحترام متقابل درعرصه ی بین المللی ، تاکید می ورزند. معهذا ، یافتن ساختارهای سیاسی جایگزین ، ویژگی اصلی سیاست جهانی دردهه ی سوم قرن بیست ویکم می باشد. جهان درسال 2023 ، دوران آرامی راپشت سر نخواهد گذاشت وتغییرات شگرف وبازگشت ناپذیرراتجربه خواهد نمود.

زیرنویس

1)A new era of De-westernization has begun , www.valdaiclub.com

2)should we oppose the De-westernization of the world ? , www.ieee.es

3)Rethinking De-westernization , www.ijc.org

4)Internationalization as De-westernization , www.semanticscholar.org

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037