ف.م.هاشمی

ناآرامی درپاکستان جهان ، اسلام آباد را رها کرده است ؟ پس ازتلاش " نوازشریف " نخست وزیرپاکستان ، برای صلح با " تحریک طالبان"(TTP)، باحمله ی مسلحانه ی این گروه تروریستی به فرودگاه بین المللی کراچی ، این تلاش ناکام ماند وارتش ، حمله ی گسترده ای را به مقرّ این سازمان در " وزیرستان شمالی " انجام داد. تحریک طالبان ، این حمله راباچند حمله ی تروریستی پاسخ داد که شاید مهمترین آنها ، حمله به مرسه ی دولتی ارتش درپیشاور بود که به مرگ 150 دانش آموز وزخمی شدن دههاتن دیگرانجامید. ازاین حمله بعنوان مرگبارترین حمله ی تروریستی درتاریخ پاکستان یاد شد. پس ازاین حادثه ، احزاب سیاسی پاکستان ، باتصویب یک برنامه ی اقدام ملی ، عزم خویش را برای مبارزه باتروریسم واندیشه های افراطی ، جزم کردند. دولت نیز قانون ممنوعیت مجازات مرگ را بطورموقت لغو کرد تاتروریستها اعدام شوند. پس ازدوسال جنگ ، بالاخره ارتش پاکستان اعلام کرد که منطقه ی قبیله نشین تحت نظارت دولت فدرال را، ازلوث وجود تروریستها پاک کرده است. دراین جنگ ، 500 سرباز ارتش و3500 تروریست جان باختند. اما علیرغم این موفقیت وکاسته شدن از حملات تروریستی درسالیان اخیر، تحریک طالبان ودیگر گروههای افراطی ، همچنان فعال باقی ماندند ودربرخی موارد نیز دست به حملات بزرگ زدند که حمله ی انتحاری به پارکی در لاهور(70 کشته و300 زخمی) ، وحمله ی انتحاری به بیمارستانی درکویته(75 کشته و100 زخمی)ازآن جمله می باشد. ارتش پاکستان ازبدواستقلال این کشور، زمام دولت وکشوررا دردست دارد. دیگربرکسی پوشیده نیست که سازمان اطلاعات ارتش پاکستان ، ازگروههای تروریستی چون شبکه ی حقّانی ، لشکر طیّبه .برخی گروههای نیابتی دیگرکه باتحریک طالبان مربوطند، حمایت می کند. دولت دونالد ترامپ ، ناخشنود از رابطه ی دولت پاکستان با گروههای تروریستی ، همکاری امنیتی آمریکا – پاکستان رابه حال تعلیق درآورد وبرنامه های آموزشی ارتش پاکستان رامتوقف نمود. به تبعیت ازآمریکا ، فشاربین المللی بر دولت پاکستان افزایش یافت و " کارگروه اقدام مالی" (FATF) نام پاکستان رادرلیست خاکستری خود قرارداد که به معنی عدم پای بندی این کشوربه مبارزه باپولشوئی وتامین مالی تروریسم است. دراین میان، داعش برحملات خود درخاک پاکستان افزود. اکثر مبارزان این گروه را اعضای سابق تحریک طالبان تشکیل می دهند که به افغانستان گریخته اند وازآنجا حمله به خاک پاکستان راهدایت می کنند. باعقب نشینی آمریکا ازافغانستان ، ناآرامی درمنطقه افزایش یافت وتروریستها ، به بهشتی امن در خاک افغانستان دست پیداکرده اند. بی ثباتی درپاکستان ، نگرانی همسایگان این کشور، بویژه هند ، افغانستان ، چین وایران رانیزبرانگیخته است. بعلاوه آنچه که به نگرانی جهان دامن می زند،آسیب پذیری تاسیسات هسته ای پاکستان دربرابر حملات تروریستی است. درحال حاضر، امنیت داخلی پاکستان همچنان ازجانب تحریک طالبان ودیگرگروههای تروریستی ، بویژه داعش ، تهدید می شود. پس ازاینکه " ملا فضل الله " رهبرپیشین تحریک طالبان ، بایک حمله ی پهبادی درخاک افغانستان ، به قتل رسید، " مفتی نوروالی محسود " به رهبری این گروه برگزیده شد وهمچنان به مشی این سازمان ادامه داد. اوباحمله به مسجدی درپیشاورکه 100 کشته وبیش از200 مجروح برجای گذاشت، اعلام موجودیت نمود واین حمله را انتقام قتل " عمرخالد خراسانی " یکی ازفرماندهان ارشد خود درجریان انفجاریک بمب کنارجاده ای، اعلام کرد. فعالیت گروههای تروریستی دردولت عمران خان شدت گرفت که علت آن، تصویب یک سلسله قوانین به زعم این گروهها" غیرشرعی" بود. دولت عمران خان سرانجام تحت فشارگروههای افراطی ، اعتماد ارتش وپارلمان راازدست داد وبارای عدم اعتماد پارلمان ، سقوط کرد.امابرکناری عمران خان ازنخست وزیری پاکستان در آوریل 2022 ، به بحرانی سیاسی انجامید که بیش ازیکسال است که همچنان ادامه دارد. این بحران،حیات اجتماعی ، سیاسی واقتصادی پاکستان رامختل کرده ومتحدین سنتی راازکمک به این کشور بازداشته است. درپی مخالفت رئیس ستاد ارتش پاکستان بابرکناری رئیس سرویس اطلاعاتی این کشور، سرانجام عمران خان ، بارای عدو اعتماد پارلمان ، ازکاربرکنارشد. همچنین مخالفت عمران خان با عملیات ارتش آمریکا درخاک پاکستان نیز اورابه چهره ای دردسرساز برای ارتش تبدیل کرده بود. اما پس ازبرکناری عمران خان، تظاهرات اعتراض آمیز، سراسرکشوررافراگرفت. دامنه ی اعتراض حتی به برخی ازکشورهای حوضه ی خلیج نیزرسید. این اعتراضات نشان داد که عمران خان ، همچنان پایگاه مردمی خودراحفظ کرده است. دولت ائتلافی تحت رهبری " شهبازشریف" که جای دولت عمران خان راگرفت، ازحمایت ارتش برخورداراست اما کشوررادربحران مالی فروبرده است. صندوق بین المللی پول نیزپرداخت وام چند میلیارددلاری به پاکستان رامتوقف کرده است. بنظر می رسید که دولت شهبازشریف که ازمقبولیت بیشتری نزد جهانیان وشرکای منطقه ای پاکستان برخورداراست، بتواند کمکهای اقتصادی قابل ملاحظه ای ازعربستان ، امارات متحده عربی ،وقطر دریافت نماید. خانواده ی شهبازشریف، رایطه ی نزدیکی با خانواده ی سلطنتی سعودی دارد. نوازشریف نخست وزیر اسبق پاکستان ، پس ازکودتای 1999 ، به تبعید درعربستان رفت. اگرچه کارشناسان معتقد بودند که ارتباط نزدیک خاندان شریف با دربارعربستان ، کمکهای مالی رابسوی این کشورسرازیرخواهد کرد اما، چنین نشد. سئوال اینجاست که چراعربستان وکشورهای حاشیه ی خلیج ، پاکستان رابه حال خود رها کرده اند؟ دردهه ی گذشته ، عربستان چندین باربه نجات مالی پاکستان همت گماشت که وام 5/1 میلیارددلاری سال2014 ، سه میلیارددلاری سال 2018 وسپرده گذاری سه میلیارددلاری سال 2021 نزد بانک مرکزی مرکزی پاکستان ، ازآن جمله می باشد. سال قبل ، شهبازشریف یکباردیگرازعربستان خواست تا بسته ی حمایتی جدیدی دراختیار اوبگذارد. اما ریاض ، فقط به تمدید مدت سه میلیارد سپرده ی خود نزد بانک مرکزی پاکستان تا زمان به نتیجه رسیدن مذاکره باصندوق بین المللی پول، بسنده نمود. درپی شکست مذاکرات پاکستان باصندوق بین المللی پول، تاکنون هیچ بسته ی حمایتی جدیدی ازسوی دولت عربستان ارائه نگردیده است. دراواخرسال گذشته ، " عاصم منیر" فرمانده ی ارتش پاکستان، به عربستان سفرکرد ودرپی این سفر ، اعلام شد که کشورهای حوضه ی خلیج ، قصددارند ذخائرخودرا نزد بانک مرکزی پاکستان به 5 میلیارد دلار افزایش دهند وبه سرمایه گذاریهای دیگرنیز دراین کشوربپردازند. اماتاکنون ، بجزمعامله ی نفتی یک میلیارددلاری ، اقدام دیگری دراین زمینه صورت نگرفته است. عربستان ، ازشرائط سیاسی ، اقتصادی وژئواستراتژیک کنونی پاکستان نگران است. اگرچه ریاض ازدیرباز، منبع اصلی حمایت مالی ازپاکستان بوده اما این کمکها تاکنون نتوانسته مانع ازتعمیق بحران اقتصادی دراین کشورگردد ودولتهائی که یکی پس ازدیگری درپاکستان برسر کارمی آیند، ازبیم تبعات سیاسی اصلاحات مورد نظرصندوق بین المللی پول، ازاجرای آن خودداری می ورزند. پاکستان برای دریافت کمک خارجی ، باید علاوه برسیاستهای ریاضتی مدّ نظرصندوق بین المللی پول ، به وضعیت سیاسی وامنیتی خود سروسامان داده و به شرائط عربستان نیزگردن بگذارد. یک دلیل دیگربرای عدم تمایل عربستان به کمک مالی به پاکستان ، شرائط سیاسی این کشوراست. نظرسنجی ها نشان می دهند که عمران خان هنوز درمیان مردم ازمحبوبیت 61 درصدی برخورداراست درحالیکه محبوبیت مردمی شهبازشریف، از32 درصد فراترنمی رود. دولت مرکزی پاکستان ازبیم ازدست دادن آراء ، ازبرگزاری انتخابات درایالتهای مهم کشور، به بهانه ی ناامنی ، سربازمی زند واین امر بربی ثباتی کشورمی افزاید. به گفته ی سفیر سابق عربستان درپاکستان ، ثبات سیاسی واقتصادی این کشور، آنچنان درهم تنیده شده که بدون همکاری بازیگران عمده ی سیاسی بادولت ، برای نیل به حداقل ثبات سیاسی ، دریافت کمک اقتصادی ازخارج ، بسیاربعید به نظرمی رسد. البته روابط پاکستان – عربستان ، دارای یک بعد ژئواستراتژیک نیزهست. دو کشور، روابط دفاعی نزدیکی با یکدیگردارند ونیروهای مسلح آنها ، هرچند یکبار،مانور مشترک برگزارمی کنند. پاکستان ، مشاورانی برای آموزش نیروهای مسلح عربستان ، به این کشور گسیل کرده وبنابراین بطورغیرمستقیم درامنیت ملی عربستان سهیم است. معهذا بتدریج ، ازاهمیت همکاری نظامی – امنیتی دو کشور کاسته می شود واین همکاری ، فقط به روابط تاکتیکی محدود می گردد. عربستان که اخیراً بدون توجه به حساسیتهای ژئواستراتژیک، یک میلیارددلار دربانک مرکزی یمن و5 میلیارد دلار نیز دربانک مرکزی ترکیه سپرده گذاری کرده است ، بانزدیکی ریاض وتهران ، دیگرتمایلی به همکاری امنیتی ومالی باپاکستان نشان نمی دهد. اگرپاکستان ، اصلاحات ساختاری مدّ نظر صندوق بین المللی پول راانجام ندهد، بسیاربعید است که درآینده ی نزدیک، کمکهای عربستان و غرب به این کشور ازسرگرفته شود.دراینصورت بعید نیست که پاکستان باناامیدی ازغرب ، مانند عربستان ، دست کمک بسوی چین درازنماید. Fmohammadhashemi.blogfa.com کمک مالی به کارت بانکی شماره8732-9635-9973-6037