ف.م.هاشمی

صف آرائی درنیمکره ی شرقی

(تشکیل مثلثهای استراتژیک درشرق آسیا)

باپایان جنگ سرد وفروپاشی بلوک شرق ، آمریکا بعنوان یک قدرت بزرگ ، برتری جهانی یافت. اما تحولات بین المللی دهه های بعد، بویژه خیزش قدرتهای نوظهور، ازجمله چین ، موجب گشت تاآمریکا باچالشهای جدید درتوزیع قدرت، درنیمکره ی شرقی مواجه گردد. چین درسالهای اخیر، به بازیگری تاثیرگذار برمعادلات بین المللی تبدیل شده واکنون درپی آن است تا با بهره گیری ازقدرت اقتصادی خود ، نفوذ سیاسی وامنیتی خویش را نیزدرجهان ، بویژه درحوزه ی هند و پاسیفیک، گسترش دهد. این مسئله برای واشنگتن ، که دارای منافع راهبردی دراین منطقه است، قابل پذیرش نیست. این رویکرد، آمریکا را با چالشهای بزرگ درشمال شرقی تا جنوب شرقی آسیا روبرو کرده است . تنش نظامی میان آمریکا و کره شمالی از یک سو ، آمریکا و چین و روسیه از سوی دیگر، درحال گسترش است. کره شمالی ، پس ازمدتها سکوت درباره ی جنگ اوکراین ، سرانجام به نفع روسیه موضعگیری کرد و از موضع چین نیز در رویاروئی با آمریکا ، دفاع کرد. آمریکا در تدارک برای بازدارندگی چین ، متحدین خویش را در آسیا بسیج کرده است. تقویت روابط این کشور با ژاپن و کره جنوبی، جایگاه مهمی دراین استراتژی دارد و موجب نزدیکی روسیه ، چین وکره شمالی گردیده است. بدین ترتیب ، دومثلث استراتژیک بتدریج درشرق آسیا شکل می گیرد: آمریکا ، ژاپن وکره جنوبی ( واحتمالاً استرالیا ) ازیک سو ، وروسیه ، چین وکره شمالی ازسوی دیگر. هدف یک مثلث، ابقای سیستم تک قطبی درجهان وتثبیت ترتیبات امنیتی موجود درمنطقه است وهدف مثلث دیگر، به کرسی نشاندن سیستم بین المللی چند قطبی و تغییرمعادلات امنیتی درمنطقه وجهان می باشد.

بیش ازدو دهه ازبرقراری " گفتمان استراتژیک سه جانبه " (TSD) میان آمریکا ، ژاپن واسترالیا می گذرد. طی این سالها، مثلث مزبور به مهمترین گروهبندی امنیتی منطقه دردوران پس ازجنگ سرد تبدیل شد. هریک ازاین سه کشور، اهداف متفاوتی را ازشرکت درگفتمان سه جانبه ، دنبال می کند. دولت جورج بوش که خود رابه تقویت اتحادیه های سنتی به رهبری آمریکا متعهد می دید ، نیم نگاهی نیزبه قدرت نوظهور چین داشت. او از ژاپن واسترالیا می خواست تا نقش فعالتری را درامنیت منطقه برعهده بگیرند و مایل بود که اضلاع ضعیفتر این مثلث را تقویت نماید. ژاپن نیزمانند استرالیا ، ازآن نگران بود که آمریکا، پس از فروپاشی شوروی ، و تشدید درگیریها درخاورمیانه ، ازمنطقه عقب نشینی کند. لذا هردوکشور مایل بودند به نحوی آمریکا رادرچهارچوب ترتیبات منطقه ای گرفتارکنند تا از خطر چین در امان بمانند. دولت " هوارد" دراسترالیا ، گفتمان سه جانبه را گامی درجهت احیای اتحاد این کشور با آمریکا ارزیابی می کرد. این دولت همچنین درپی گسترش روابط دیپلماتیک واقتصادی عمیق با ژاپن بود. رهبران این مثلث ، دوباردر سالهای2007 و 2014 ، دراسترالیا با یکدیگردیدارکردند وازآن پس ، جلسات این گفتمان درسطح وزارت برگزارشد. برخلاف دیگر گروهبندیهای چند جانبه درمنطقه ، یعنی گروه نظارت وهمکاری سه جانبه میان ژاپن ، آمریکا ، وکره جنوبی ، گفتمان سه جانبه ، هیچگاه تحت تاثیر تحولات سیاسی کشورهای عضوو یاتحولات منطقه ای ، قرارنگرفت.(1)

گفتمان سه جانبه ، در دودهه حیات خود ، به مکانیسمی موثر برای 1)هماهنگی سیاستهای منطقه ای دربرابر کره شمالی ، مناقشه ی دریای جنوبی چین ، و مدیریت نفوذ فزاینده ی چین درجنوب شرقی آسیا 2) همکاری درعرصه های دفاعی ، امنیتی ، اطلاعاتی ، کمکهای بشردوستانه ، وامداد رسانی درحوادث غیرمترقّبه 3) تقویت روابط دفاعی و امنیتی میان ژاپن واسترالیا و 4) همکاری ژاپن واسترالیا با سیاستهای آمریکا درمنطقه ، تبدیل شد. این همکاری دفاعی سه جانبه، اکنون برانجام مانورهای مشترک گسترده ، پیچیده ومنظم متمرکز شده است. سه کشور درسال 2016 ، معاهده ی " ترتیبات سه جانبه برای اشتراک گذاری اطلاعات "(TISA) راامضاء کردند تا ازاین طریق ، به اطلاعات طبقه بندی شده ی دفاعی و امنیتی یکدیگر دسترسی پیدا کنند. به موجب این قرارداد ، سه کشوردرجریان برگزاری مانورها ، عملیات امدادرسانی و پاسداری ازصلح ، به مبادله ی غذا ، انرژی و مهمات ، خواهند پرداخت. گفتمان سه جانبه، بیشترجنبه ی کاربردی دارد و اگر چه یک اتحادیه ی رسمی نیست واعضاء ، هیچ تعهد امنیتی جمعی در قبال یکدیگر ندارند ، اما عملاً همه ی ترتیبات امنیتی ودفاعی سه کشور، درچهارچوب این گفتمان اتخاذ می گردد.

ازسوی دیگر، مثلث استراتژیک دیگری درشرق آسیا درحال شکل گیری است که اعضای آنرا روسیه ، کره شمالی ، و چین تشکیل می دهند. چندی پیش ، رهبرکره شمالی درجریان کنگره هشتم حزب کمونیست این کشور، براتخاذ جهتگیری های استراتژیک جدید برای رویاروئی باشرائط سیاسی متغیّر جهان تاکید کرد.بنظر می رسد رویکرد خارجی " کیم جونگ اون " که درکنگره ی هشتم حزب نیز مورد تایید قرارگرفت ، همان " قدرت دربرابر قدرت " باقی بماند واین کشور همچنان برتوانائی نظامی خویش بیافزاید. اما سیاست خارجی کره شمالی ، باتوجه به واقعیتهای ژئواستراتژیک جدید ، یعنی رویاروئی روسیه با آمریکا دراوکراین وتقابل چین وآمریکا درتایوان ، تغییراتی را پذیرفته باشد. ازآغازسال جاری میلادی ، کره شمالی 8 آزمایش موشکی انجام داده وکیم جونگ اون تهدید کرده است که کشورش قصد دارد به تعلیق آزمایشات هسته ای وموشکی خود پایان دهد . بنظرمی رسد درشرائط فعلی جهان ، کره شمالی اتحاد با روسیه وچین را به رویاروئی مستقیم با آمریکا ترجیح دهد. درژانویه 2022 ، روسیه وچین مانع وضع تحریمهای جدید سازمان ملل متحد علیه کره شمالی گردیدند. چین به شورای امنیت گفت که برای بررسی تحریمهای جدید، نیاز به زمان دارد و روسیه نیزشواهد ارائه شده به شورا را برای وضع تحریمهای جدید، کافی ندانست. چین و روسیه درسالهای اخیر، برای کاهش تحریمهای کره شمالی تلاش کرده و خواستار افزایش کمکهای بشردوستانه به این کشورگردیده اند. اما اینکه روسیه وچین، ازتوسعه ی برنامه ی تسلیحات اتمی کره شمالی چه نفعی می برند، مشخص نیست. یک هدف کره شمالی ازتوسعه ی برنامه ی موشکی خود ، غلبه برسیستم دفاع موشکی کره جنوبی، ازجمله سیستم " تاد " (THAAD) می باشد. بدون تردید روسیه وچین ، درغلبه برسیستمهای دفاعی آمریکا درمنطقه ، برروی سیستم موشکی کره شمالی حساب می کنند. علیرغم مخالفت رسمی روسیه وچین با برنامه ی تسلیحات اتمی کره شمالی، بنظر می رسد این کشورها ازنقش بازدارنده ی تسلیحات اتمی این کشور دربرابرنفوذ آمریکا، خشنودند. قطب بندی شدید ساختارامنیتی شرق آسیا ، ضمن اینکه فرصتی ذیقیمت دراختیار کره شمالی قرارداده تا برنامه های موشکی واتمی خود را به پیش ببرد ، درعین حال آمریکا را با چالشهای جدید روبرو کرده است. درحال حاضر، اولویت اصلی برای روسیه وچین ، برنامه ی هسته ای کره شمالی نیست بلکه مقابله با گسترش نفوذ آمریکا درمنطقه است واین امر، اجماع بین المللی برسرخلع سلاح اتمی کره شمالی رادشوارتر می سازد. کره شمالی هرگونه مذاکره درباره ی برنامه ی هسته ای وموشکی خود را به توقف سیاست خصمانه ی آمریکا علیه خود و کاهش تحریمها منوط کرده است. ازاین گذشته ، رهبرکره شمالی، تسلیحات اتمی را ضامن بقای رژیم خود می داند و از تجربه ی کشورهائی چون لیبی و اوکراین درزمینه ی خلع سلاح اتمی ، درس گرفته است.(2)

بنظرمی رسد کره شمالی درحال حاضر، تعداد قابل ملاحظه ای موشک بالستیک قاره پیما (ICBM) دراختیارداشته باشد واگربتواند این توان خودرا به آستانه ی تحمل آمریکا برساند ، درآنصورت به چالش امنیتی بزرگی برای آمریکا ومتحدین این کشور ، بویژه کره جنوبی ، ژاپن واسترالیا تبدیل خواهدشد. دراین شرائط ، تنها گزینه برای آمریکا ، تقویت سیستم دفاع موشکی واستقرار سیستمهای موشکی میانبرد باقابلیت حمل سلاح هسته ای می باشد ضمن اینکه این کشور ، نیم نگاهی نیزبه اتمی کردن ارتشهای ژاپن وکره جنوبی دارد. بنظر می رسد درشرائط کنونی ، تنها راه کاهش تنش درمنطقه ، آغازمذاکره برای خلع سلاح اتمی کره شمالی وغیراتمی اعلام کردن شبه جزیره کره باشد.

امافعلاً منطقه تاتحقق این راه حل، فرسنگها فاصله دارد. شرکت " سرگئی شویگو " (S.Shoigu) وزیردفاع روسیه درمراسم هفتادمین سالگرد پیروزی کره شمالی درجنگ میهنی (1953-1950) ، هشداری روشن به واشنگتن وسئول بود مبنی براینکه سیاست روسیه درقبال شبه جزیره کره ، به سمت همکاری باکره شمالی تغییرکرده است. باتوجه به کیش شخصیت حاکم برکره شمالی ونیز ارتش قدرتمنداین کشور( که چهارمین ارتش قدرتمند دنیامی باشد) دیداریک مقام عالیرتبه ی روس ازاین کشور، درکنار معاون کمیته ی دائمی کنگره ی ملی خلق چین ، بسیارپرمعنی می باشد. تصمیم مسکو به اعزام یک مقام ارشد نظامی به پیونگ یانگ ، درپی حمایت رسمی کره شمالی ازدخالت نظامی روسیه دراوکراین، اتخاذ شد. این درحالیست که قبلاً روسیه یک مقام غیرنظامی ، یعنی رئیس شورای فدراسیون را به مراسم هفتادمین سالگرد تاسیس کره شمالی ، اعزام کرده بود. حضور سرگئی شویگو درکره شمالی ، باهدف تقویت روابط نظامی دوکشور صورت گرفت وگامی درجهت توسعه ی روابط آنهابود. حضور شویگو درکنار رهبرکره شمالی، درنمایشگاه دستاوردهای نظامی این کشور، موشکهای بالستیک قاره پیما(هواسونگ 18 و 17 ) رادرمعرض دید جهانیان قرارداد. این موشکها قادرند هرنقطه ازخاک آمریکا راهدف قراردهند. شویگو و کیم جونگ اون ، درمراسم رژه ی نظامی نیزشرکت کردند که درآن بویژه ازموشک مافوق صوت " هواسونگ-12-RQ" رونمائی شد. کلاهک این موشک قادراست باسرعت بالاتراز 5 ماخ ، دست به مانوربزند. همچنین مشاهده ی پهبادهای دورپرواز4-RQ و 9-RQ نیز برای حاضران جالب بود زیرا این پهبادها، ازروی نمونه های آمریکائی ، کپی سازی شده اند. شناوربدون سرنشین زیردریائی کره شمالی نیزکه قادر به حمل کلاهک اتمی است(1-HAEIL) وازروی نمونه ی روسی POSEIDON کپی برداری شده ، برای بازدیدکنندگان جالب بود.

برخی کارشناسان غربی معتقدند که رهبری کره شمالی که مدتها وجود این سلاحها راحتی ازچین وروسیه مخفی نگهداشته بود اکنون باظرافتی خاص ، آنها رادربرابردید همگان ومقامات عالیرتبه ی چین وروسیه به نمایش گذاشته تاضمن دهن کجی به فشارهای آمریکا برکره شمالی ، موافقت تلویحی روسیه وچین را بابرنامه ی تسلیحاتی وموشکی خود، به رخ جهانیان بکشاند. درواقع تشدید فشارآمریکابرکره شمالی، وقشون کشی واشنگتن به منطقه ی هند-پاسیفیک، علت اصلی احیای همکاریهای استراتژیک میان مسکو- پیونگ یانگ – پکن است. ناتو ، تاکنون چندین زیردریائی اتمی دراختیاراسترالیا قرارداده که به معنی نقض فاحش پیمان منع گسترش تسلیحات هسته ای می باشد. گفتمان چهارجانبه ی امنیتی (QUAD : استرالیا ، هند ، آمریکا و ژاپن )، مدتهاست که علیه چین شکل گرفته است. اخیراً کانادا نیز تشکیل یک اتحاد چهارجانبه علیه روسیه وچین راباشرکت خود و کره جنوبی ، ژاپن وآمریکا راپیشنهاد کرده است. اما ژاپن وکره جنوبی ، بارها عدم تمایل خودرا به پذیرش سلاحهای هسته ای آمریکا درخاک خود، ابرازکرده اند. معهذا ، روسای جمهورکره جنوبی وآمریکا ، درآوریل 2023 ، قراردادی راامضاء کردند که به موجب آن ، زیردریائیهای اتمی ، ناوهای هواپیمابر وبمب افکنهای استراتژیک آمریکا ، می توانند ازقلمرو کره جنوبی بازدید وعبور نمایند.(3)

ازسوی دیگر ، نمایش سلاحهای ممنوعه ی کره شمالی درنمایشگاه ورژه ی اخیر پیونگ یانگ، می تواند نشانگر چشم پوشی احتمالی روسیه وچین ازتحریمهای سازمان ملل متحد علیه کره شمالی باشدکه ازسال2006 تاکنون علیه این کشوراعمال می گردد. البته درقطعنامه های سازمان ملل متحد ، هیچ ذکری ازممنوعیت دیدارازنمایشگاههای نظامی ویاشرکت درمراسم رژه ی نظامی کره شمالی ، به میان نیامده است. اماانجام مانورهای مکرر نظامی میان آمریکا و کره ی جنوبی وتمرین هدف قراردادن نقاط استراتژیک کره شمالی ، به تنش درمنطقه دامن زده وخلاف توصیه های سازمان ملل متحد مبنی برتلاش برای کاهش تنش درمنطقه ازطریق مذاکره می باشد. درحقیقت ، عملکرد فراقانونی آمریکا درمنطقه وجهان، زمینه ساز احیای ائتلاف چین – روسیه – کره شمالی گردیده و دومثلث امنیتی رادربرابر هم قرارداده است.

زیرنویس

1)US-centered triangles : US – Japan – Australia , www.swp-berline.org

2)the unintended consequences of NATO drift toward Asia , www.38north.org

3)Russia – Northkorea – China : reactivation of the strategic triangle , www.valdaiclub.com

کمک مالی به کارت بانکی شماره8732-9635-9973-6037

Like

Comment

Share