سقط جنین : بایدها و نبایدها

( تقابل علم ، اخلاق ، قانون )

سقط جنین (Abortion) ، عملی است جهانشمول که قدمتی دیرپا دارد ودرطول تاریخ ، برحسب شرائط سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی ، اشکال مختلفی به خود گرفته است. ازسقط جنین ، اولین باردر " مجمع القوانین حمورابی " که قدیمی ترین و کامل ترین قوانین مربوط به چهارهزارسال قبل است، یادشده و برای آن مجازات تعیین شده است. از آن زمان تاکنون ، سقط جنین که به معنی قطع روند بارداری ، ازطریق دارو و یا عمل کورتاژ (Curettage ) می باشد ، موضوعی بحث انگیز بوده است. سقط جنین ، یک مبحث عمیقاً شخصی است ونظرهرکس دراین مورد ، براساس اخلاقیات ، عواطف ، اعتقادات مذهبی ، باورهای سیاسی وعمومی او شکل می گیرد. معهذا دراین مورد، دوبحث عمومی مطرح است ، یکی حق زن بربدن خود ، ودیگری حق جنین به زندگی. تقابل این دوحق ، وتفوق یکی بردیگری درجوامع مختلف ، موجب تفاوت درقوانین مربوط به سقط جنین ، وبحث وجدلهای فراوان دراین مورد گردیده وجرم انگاری یا جرم زدائی ازسقط جنین رابه یکی ازمباحث داغ درحقوق جنائی تبدیل کرده است.(1)

شاید به همین دلیل باشد که حتی کشورهائی که رویکرد لیبرال دررابطه با سقط جنین اتخاذ کرده اند، بازهم شرائطی رابرای آن درنظر می گیرند ومثلاً کورتاژ رافقط درهفته های اول بارداری ( بین 6 تا 12 هفته ) مجاز می شمرند ویابارداری ناشی ازتجاوز ، زنابامحارم ، ونیز نقص جنین ویابه خطرافتادن جان مادررا مشمول سقط جنین می شناسند. دربرخی کشورهای جهان نیز که جنسیت جنین برای والدین مهم است، سقط جنین جنسیتی نیزمجازشناخته می شود. 37 کشورجهان ، سقط جنین را فقط درحالتی که ادامه ی بارداری برای جان مادرخطرناک باشد ( مانند بارداری خارج ازرحم - ) ectopic pregnancy مجازمی شمرند. درحالیکه مخالفان سقط جنین ، آنراعملی غیرقانونی وغیراخلاقی می شناسند ، موافقان آنرا عملی اخلاقی وقانونی می دانند که حق زن رابربدنش برسمیت می شناسد. گروه دوم ، جنین را ، انسان بالقوه می داند که فقط بازایمان ، به انسان بالفعل تبدیل می شود درحالیکه گروه اول ، جنین را ازهمان ابتداء دارای حیات می داند که نمی توان این حق راازاو سلب نمود. (2) این تقابل ، درقالب 4 نظریه ی اخلاقی مطرح می شود که فقط یک نظریه ، سقط جنین راکاملاً مجازمی شمرد. اخلاقیلت منفعت گرایانه (utilitarianism) ، حامی سقط جنین است وجنین را انسان نمی انگارد. این رویکرد، به زن حق کنترل مطلق برجسمش رااعطاء می نماید. امااخلاقیات وظیفه گرا (deotological ethics) ، اخلاقیات فضیلت گرا (virtue ethics) واخلاقیات مبتنی برقانون طبیعی (natural law ethics) ، هریک به نحوی ، جنین راانسان می دانند وحق زن رابرجسمش محدود می کنند. (3)

درنیم قرن اخیر ،جهان درمجموع ، به سوی آزادسازی سقط جنین ، بویژه درکشورهای صنعتی، حرکت کرده است. بنابراعلام سازمان بهداشت جهانی (WHO) ، درحال حاضر ، سالیانه 73 میلیون سقط جنین درجهان انجام می گیرد که به معنی 39 سقط به ازای هرهزار زن می باشد. البته رقم مزبور ، حاصل میانگینی است که ازمیان کشورهائی بدست آمده که ازیکسو قوانین کاملاً آزاد دراین مورد دارند وکشورهائی که ازسوی دیگر، سقط جنین راجرم می انگارند. نرخ سقط جنین دردهه های اخیر درکشورهای آزاد ، 43 درصد کاهش پیداکرده وبرعکس درکشورهائی که محدودیت سخت دراین مورد اعمال می کنند، 12 درصد افزایش یافته است. به موازات بهبود خدمات بهداشتی مادروفرزند درجهان ، برکیفیت وامنیت سقط جنین نیزافزوده شده است. به گزارش سازمان بهداشت جهانی ، بیش از90 درصد موارد سقط جنین درکشورهای آزاد ، بی خطراست درحالیکه این رقم برای کشورهائی که سقط جنین درآنها ممنوع است فقط 25 درصد می باشد. به گزارش این سازمان ، حدود 13-5 درصد ازمرگ ومیرمادران درجهان ، بعلت سقط جنین پرخطراست که اکثر این موارد نیز، مربوط به کشورهای درحال توسعه می باشد. معهذا ، براساس این گزارش ، مرگ ومیرسالانه ی ناشی ازسقط جنین درمیان زنان جهان ، دردهه های اخیر کاهش چشمگیرپیداکرده واز13 درصد درسال 2008 به کمتراز7 درصد رسیده است.(4) مثلاً باقانونی شدن سقط جنین درآفریقای جنوبی درپی برچیده شدن رژیم آپارتاید ، نرخ مرگ ومیر ناشی ازسقط جنین دراین کشور، از 425 به 32 درهزار رسید. اگرچه قوانین سقط جنین درنقاط مختلف جهان متفاوتند اما، گروه بزرگی ازکشورها ، عمل سقط جنین را ، باشرائطی ، مجاز می شمرند. معهذا امروزه ، هنوز سقط جنین در22 کشوردنیا ( ازجمله دوکشور اروپائی " مالتا " و " آندورا " ) کاملاً ممنوع می باشد. اگرچه سقط جنین دراکثر کشورهای صنعتی آزاد است اما، حدود صد کشورجهان محدودیتهائی رادراین مورد اعمال می نمایند که سقط جنین رامحدود می کند. درعین حال ، قوانین این کشورها درمورد سقط جنین ، بسیارمبهم ، دوپهلو وقابل تفسیر می باشد تاجائیکه دربرخی موارد ، عوامل بهداشتی رادچارسردرگمی می سازد.(5)

اغلب نهادهای مهم بین المللی مانند کمیته ی حقوق بشرسازمان ملل متحد ، دادگاه حقوق بشر اروپا ، دادگاه بین آمریکائی حقوق بشر ، کمیسیون حقوق بشرآفریقا ، عفو بین الملل وغیره ، دسترسی به سقط جنین بی خطررا ، یکی ازحقوق مسلم زنان واصل تفکیک ناپذیر حقوق بشر می شناسند. 179 کشور جهان درکنفرانس بین المللی جمعیت وتوسعه ی ملل متحد درقاهره ، متعهد شده اند که مانع ازانجام سقط جنین های پرخطر گردیده وشرائط رابرای انجام بی خطراین عمل فراهم آورند. سند توسعه ی 2030 نیز، بردسترسی زنان به خدمات بهداشتی امن درحین بارداری ، ازجمله سقط جنین ، تاکید کرده است. سیاست سازمان عفو بین الملل (Amnesty International) درزمینه ی سقط جنین ، برپایه ی خود مختاری افراد دراین عرصه استواراست. به نظراین سازمان ، فرد می تواند تصمیم بگیرد که چگونه وچه وقت بچه دارشود واین ، حق مسلم زنان ودختران وهمه ی کسانی است که می توانند باردارشوند. آزادی تصمیم گیری درباره ی بدن خود ، اساس عدالت اجتماعی ، اقتصادی وجنسی است. یک گزارش منتشره توسط سازمان ملل متحد نیز خواستار جرم زدائی ازسقط جنین گردیده وایجاد محدودیت وممنوعیت دراین مورد را سوء استفاده ازقدرت دولتی نامیده است. این گزارش ، نگرانیهائی راکه دراین مورد ابراز می شود ، بی پایه واساس خوانده است. تجربه ی استرالیا ، کانادا وبرخی دیگرازکشورهای جهان درزمینه ی آزادسازی سقط جنین ، خود گواه این مدعاست. به موجب این گزارش ، دسترسی به سقط جنین قانونی وبی خطر ، ازاصول اساسی حقوق بشراست که قابل چانه زنی ومصالحه نیست.(6)

درآمریکا نیز دهه هاست که ایالتهای این کشور ، قوانین خاص خودرادررابطه باسقط جنین، اجراء می کنند. دربرخی ازاین ایالتها، سقط جنین کاملاً آزاد است، دربرخی دیگر، تحت شرائطی آزاد است ، ودربرخی دیگرنیز ، کاملاً ممنوع می باشد. درایالتهائی چون اوهایو ، اوکلاهما ، وتگزاس ، که قوانین سختگیرانه تری دراین مورددارند ، بیش از 60 مرکز فرزند پروری درسال گذشته ، یاتعطیل شده اند ویا خدمات خود رابه موارد دیگری غیرازسقط جنین محدود کرده اند. بسیاری ازاین مراکزنیز فعالیت خود را به ایالتهای دیگرمنتقل کرده اند. درهرحال ، گرایش عمومی درجهان ، به سوی لیبرالیزه کردن قوانین سقط جنین است. در30 سال گذشته ، بیش از 60 کشوردنیا ، قوانین مربوط به سقط جنین خودرا تغییر داده اند که اغلب این تغییرات نیز متوجه تسهیل قوانین مزبوربوده است. معهذا درمناطقی که روشهای پیشگیری ازبارداری ، قانونی است ( مانند اروپا ) ، هنوزسقط جنین بطورجدّی وآکادمیک مورد مطالعه قرارنگرفته است.(7)

وضعیت چین ، بعنوان پرجمعیت ترین کشورجهان ، ازنظرسقط جنین مورد توجه جهانیان قراردارد. این کشور ازدهه ی 1950 ودرچهارچوب سیاست تک فرزندی ، سقط جنین راآزاد اعلام کرد تا رشد جمعیت رامهارنماید. براین اساس ، خدمات سقط جنین بی خطر ، بطوررایگان دردسترس همگان قرارگرفت. ازسال 2016 ، بدلیل حرکت جامعه ی چین به سمت سالخوردگی ، سیاست تک فرزندی ، ابتداء به دو فرزندی ، وازسال 2021 به سه فرزندی تبدیل شد. شورای وزیران چین اکنون به زنان توصیه می کند که ازسقط جنین درموارد غیرپزشکی ، خودداری نمایند. (😎

بطوکلی درهمه ی جهان ، ممنوعیت قانونی ، مانع ازسقط جنین نمی گردد وفقط موجب فعال شدن ماماهای خانگی وافزایش خطراین عمل می گردد. درایران نیز که سقط جنین ممنوع است ، بازار ماماهای خانگی بسیارداغ می باشد. ایران حتی اخیراً پا را ازممنوعیت سقط جنین فراترگذاشته و حتی غربالگری جنین رابرای پیشگیری ازناهنجاریهای مادرزادی ، ممنوع اعلام کرده است. معهذا ، علیرغم تدابیر سخت گیرانه ی پیش بینی شده در " قانون جوانی جمعیت " ، سالنه 530 هزار سقط جنین عمدی درایران انجام می شود که فقط 12 هزار مورد آن ، مجوز قانونی دارند. سقط جنین درایران ، بدلیل درهم تنیدگی آن با مباحث اخلاقی ، اعتقادی ، خانوادگی ، جنسی ، وقانونی ، ماهیتی زیرزمینی پیداکرده وجان زنان رابشدت درمعرض خطرقرارداده است. به گفته ی " محسن ذاکریان " دبیرقرارگاه کشوری " طرح نفس " ، ازبیش از هزارسقط جنینی که روزانه درایران انجام می شود ، فقط یک درصد قانونی است. به نظرنمی رسد تازمانی که قانون جوانی جمعیت اجراء می شود ، بتوان به اصلاح قانون سقط جنین درایران امید بست. قانونی که باید باسعه ی صدر اصلاح شود و سقط جنین را ، بادرنظرگرفتن شرائطی ، آزاد اعلام کند.

زیرنویس

1)Abortion Law : global comparisons , www.cfr.org

2)Abortion and bioethics , www.conversation.com

3)Ethical theories on Abortion , www.premum-papers.com

4)who issues new guidelines on Abortion , www.who.int

5)reproductive rights and Abortion , www.reproductiverights.org

6)Amnesty international policy on Abortion , www.amnesty.org

7)countries where Abortion is illegal 2030 , www.worldpopulationreview.com

8)abortion around the world , www.carin-int.info

9)www.khabaronline.ir اجرای " طرح نفس" برای جلوگیری ازسقط جنین

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037

Like

Comment

Share