"حسینیون" دیگرچه صیغه ای است؟

"محورمقاومت" (Axis of Resistance ) به شبکه ای ازسازمانهای غیردولتی نیابتی درخاورمیانه اطلاق می شود که دردودهه ی اخیر ، به نیروئی قابل ملاحظه درمنطقه تبدیل شده است. این ائتلاف ، دربرگیرنده ی طیف وسیعی ازسازمانهاست که حزب الله لبنان ، حماس ، انصارالله ، گروههای مختلف شیعه ی عراق وسوریه ، ازآن جمله می باشند. این شبکه ، ازمیان شیعیان افغانستان وپاکستان نیزیارگیری می کند. ایران ازطریق این شبکه ، برعمق استراتژیک خود درمنطقه می افزاید. معهذا طی سالهای اخیر، علیرغم توجه جهانیان به گروههای شناخته شده ی محورمقاومت ، برخی گروههای فعال دراین شبکه ، ناشناس مانده اند. یکی ازاین گروهها " حسینیون آذربایجان" (Hoseyniyun) است که لوگوی سازمانی آن ، مانند دیگرگروههای محورمقاومت ، ازلوگوی سپاه پاسداران ایران اقتباس شده است.

این گروه درابتداء ، ازطلابی تشکیل می شد که برای تحصیل درحوزه های علمیه ، راهی ایران می شدند.

پس ازاستقلال آذربایجان درسال 1991 ، "حزب اسلامی آذربایجان " به کمک ایران تاسیس شد تابه تدارک انقلاب اسلامی به سبک ایران درآذربایجان بپردازد. درسال 1993 ، گروهی ازاعضای حزب اسلامی ، "جنبش حزب الله آذربایجان" راتشکیل دادند وپول وسلاح ازجمهوری اسلامی دریافت نمودند. دو سال بعد ، آنها طرح نافرجام حمله به سفارتخانه های آمریکا واسرائیل رادرباکو تدارک دیدند که به جنگ سفارتخانه ها میان ایران وآذربایجان تبدیل شد وبه اخراج تعدادی ازکارکنان سفارتخانه های دوکشور درتهران وباکو منجرشد. جنبش حسینیون ، درواقع میراث داراین گروههاست. رهبراین گروه "توحید ابراهیم بگلی " (T.E.Begli) است که درسال 2015 به کمک 14 طلبه ی آذربایجانی مقیم قم ومشهد ، "تیپ حسینیون" راتاسیس کرد وهدف آنرا مبارزه باداعش وآماده سازی زمینه برای مبارزه ی مسلحانه علیه رژیم فاسد الهام علی اف درآذربایجان اعلام نمود. شش تن ازاین طلاب ، درسال 2013 درقالب "مدافعین حرم" راهی سوریه شده بودند. اگرچه اعتقادات مذهبی ، انگیزه ی اصلی ایشان برای پیوستن به حسینیون واعزام به سوریه بود اما، به گفته ی ابراهیم بگلی ، نارضایتی آنها ازپیوستن 1500 آذری به گروههای جهادی سنّی مذهب درسوریه نیزدراین امربی تاثیر نبود. بنیانگذار گروه حسینیون ودیگررهبران اصلی آن ، ازقوم " طالش" (Talysh) هستند که یک اقلیت قومی درآذربایجان محسوب می شود. این قوم ، پیوندهای تاریخی وفرهنگی مستحکمی باایران دارد. قوم طالشی ، ازدیرباز دچارتبعیض اجتماعی بوده وبه حاشیه ی جامعه رانده شده است. شاید یک علت عصیان آنهانیزهمین باشد.(1)

ابراهیم بگلی که ازدوران کودکی درایران ساکن بود ، پس ازاتمام تحصیلات به آذربایجان بازگشت. اما بدلیل نظرات افراطی اش ، مجبوربه ترک کشورشد ودرسال 2009 باتفاق خانواده ، به ایران پناهنده شد. اوسپس توجه خودرابه جذب جوانان آذری برای جنگ درسوریه وعراق معطوف کرد وداوطلبین را برای گذراندن دوره ی آموزشی به حشدالشعبی عراق معرفی می کرد. اگرچه حسینیون درجنگ داخلی سوریه شرکت کرد اما، تاسال 2017 هنوز جزء محورمقاومت محسوب نمی شد تااینکه " قاسم سلیمانی" فرمانده ی فقید سپاه قدس ایران ، موجودیت گروه حسینیون رابرسمیت شناخت. معهذا به گفته ی بگلی ، گروهی از مقامات حکومت ایران ، تحت تاثیر القائات الهام علی اف قرارگرفته وباتشکیل این گروه مخالفت کردند. اما سلیمانی از حسینیون حمایت کرد. بنابراین حسینیون ، زیرنظرمستقیم قاسم سلیمانی شکل گرفت. البته نقش شخصی بنام " اورجان ممدوف " (O.Mamadov) مترجم روس زبان سلیمانی رانیزنبایددرتشکیل حسینیون دست کم گرفت. پس ازبرسمیت شناخته شدن حسینیون ، ازاین گروه دررسانه های ایران وآذربایجان ، به کرّات نام برده شد. درسال 2018 ، الهام علی اف گروه حسینیون رابه دست داشتن درتوطئه ی نافرجام ترور شهردار گنجه ، دومین شهربزرگ آذربایجان ، متهم کرد. حسینیون اگرچه ازاین توطئه حمایت کرد اما دست داشتن درآنراتکذیب نمود وشهردارمزبوررافردی فاسد وبدنام معرفی کرد.(2)

فعالیت حسینیون درسالیان اخیر ، دررسانه های اجتماعی متمرکزشده ومتوجه انتقاد ازدولت آذربایجان وشخص الهام علی اف گردیده است. رهبران این گروه که ساکن تهران هستند ، به شدت بانزدیکی باکو به تل آویو مخالفند ودولت آذربایجان نیزخواستار استرداد ایشان گردیده است. آذربایجان برآن است که نیروی قدس سپاه پاسداران ایران ، ازهمان بدو استقلال آذربایجان ، فعالیتهای خرابکارانه علیه رژیم این کشوررا سازمان داده است. هدف ایران ازاین پروژه ، بی ثبات سازی آذربایجان ، اعمال فشاربردولت این کشور به منظور تغییر در سیاست سکولاریستی خود ، ونیز تغییرجهتگیری کشور بسوی رویگردانی ازغرب واسرائیل می باشد. شش نفرازاعضای حسینیون درحال حاضر، درزندانهای آذربایجان به سرمی برند.

حسینیون خود رافقط یک گروه شبه نظامی نمی داند بلکه برهویت فرهنگی وقدرت نرم خویش نیزتاکید می ورزد. رهبری این گروه معتقد است که تاکید برجنبه ی نظامی ، بدون ارتقاء سطح آگاهی عمومی ، راه به جائی نخواهد برد. البته کنترل شدید رسانه ها توسط دولت آذربایجان ، کاررابرای تبلیغات گروههائی چون حسینیون دشوارکرده است. لذا به نظرحسینیون ، یک جنبش فرهنگی بزرگ لازم است تامردم ازشرائط داخلی وجهانی مطلع شده وتغییررادردستورکارقراردهند. گروه حسینیون ، علاوه برمذهب شیعه ، برارتباط تاریخی وپیوند تمدنی ایران وآذربایجان نیزتاکید می ورزد وآنرابهانه ای برای اطاعت ازرهبرایران قلمداد می کند. برخی تحلیلگران معتقدند که حسینیون بخاطر سوابق تحصیلی اعضای خود ، ازدیگرگروههای محورمقاومت متمایز است. بسیاری ازاعضای این گروه ،علاوه برایران ، دردانشگاههای روسیه واروپا تحصیل کرده ومی کنند . آنها درکنارتحصیل ، مطالعات مذهبی رانیز دنبال می کنند. لذا ، اغلب ایشان به چند زبان ( ازجمله فارسی) مسلط می باشند ومی توانند بامخاطبین ایرانی واروپائی ارتباط برقرارنمایند. این افراد، ازطریق مصاحبه ، سخنرانی ، واستفاده ازدیگرپلاتفرمهای عمومی، پیام خود رابه جامعه می رسانند. حضورایشان به عنوان مترجم شخصیتهای برجسته ی سیاسی، برنفوذ حسینیون می افزاید.(3)

پس ازحمله ی آمریکا به عراق وآغازبهارعربی ، برنفوذ گروههای نیابتی ایران درمنطقه افزوده شد. تضعیف قدرت دولتی وبروز خلاء امنیتی ، زمینه رابرای فعالیت گروههای غیردولتی درمنطقه آماده کرد. اما ازآنجائیکه این خلاء درآذربایجان چندان مشهود نبود لذا، فعالیت گروههای غیردولتی مانند حسینیون نیز درآنجا ، بادشواری فراوان روبرو گردید. ازسوی دیگر ، پیروزی نظامی درجنگ دوم وسوم قره باغ ، برقدرت و مشروعیت کاذب رژیم فاسد وبی کفایت علی اف افزود وموجودیت این رژیم را ، حداقل درکوتاه مدت تضمین نمود. بعلاوه ، درباره ی ظرفیت سازمانی حسینیون ، تردید فراوان وجوددارد واغلب کارشناسان ، این گروه را کوچکتر وناتوانتر ازآن می دانند که بتواند مهرونشان خودرابرتحولات آتی آذربایجان بکوبد. به گفته ی ممدوف ، حامیان حسینیون درآذربایجان ، کمتراز 15 هزارنفرمی باشند. علیرغم احیای اسلامگرائی درمنطقه پس ازفروپاشی شوروی ، سکولاریسم همچنان قدرت مسلط درذولت وجامعه ی آذربایجان باقی مانده است.

مقامات حسینیون به کرات ازعدم حمایت کافی ایران ازخود، گله کرده اند. بنظرایشان ، برخی مقامات ایرانی بویژه پس ازقتل قاسم سلیمانی ، خواهان توقف فعالیتهای این گروه گردیده اند وسال گذشته حتی ابراهیم بگلی و اورخان ممدوف دورهبرحسینیون ، بدرخواست دولت آذربایجان ازطریق اینترپول ، بازداشت شدند که بااعتراضاتی درپارلمان ایران روبروشد.سال گذشه نیز

مقامات آذربایجان اعلام کردند که موفق شده اند یک شبکه ی جاسوسی 5 نفره راکه وابسته به جمهوری

اسلامی ایران بود ، متلاشی نمایند. درحال حاضر ، بیش از50 درصد تجارت ایران باقفقاز جنوبی ، به آذربایجان اختصاص دارد وایران مایل نیست این رابطه ، بیش ازاین تیره شود. بعلاوه اگرحمایت ایران ازجنبش حسینیون ، امنیت آذربایجان رابه خطربیفکند ، همکاریهای امنیتی آذربایجان – اسرائیل گسترش خواهد یافت. علیرغم آینده ی مبهم گروه حسینیون ، رهبران این گروه به کرات پای بندی خودرابه مبارزه برای تغییررژیم آذربایجان ابرازکرده اند واین امید آنها ممکن است دربلند مدت ، چندان بی اساس نباشد.

الهام علی اف اگرچه فعلاً مستحکم براریکه ی قدرت تکیه زده اما ، آینده ی رژیم او ، به مثابه ی یک رژیم دیکتاتوری به غایت فاسد وسرکوبگر ، درهاله ای ازابهام قراردارد. درحال حاضر ، بحران قره باغ بردیگربحرانهای آذربایجان سرپوش گذاشته است. ایران نیز بزرگترین بازنده ی تحولات جاری درقفقاز جنوبی ، بویژه انحلال جمهوری خودمختار قره باغ است ولذا ، خطری برای این رژیم محسوب نمی شود. اما بافرونشستن شوروشوق ناشی از پیروزی درقره باغ ، این چالشهادوباره پدیدارخواهند شد. همچنین علیرغم تلاش رژیم علی اف برای تنوع بخشیدن به اقتصاد تک محصولی آذربایجان ، این کشورهنوز متکی به صدورنفت است وبنابراین بشدت دربرابرشوکهای خارجی آسیب پذیر می باشد. لذا ، کاهش اساسی بهای نفت وگاز ، به بحران سیاسی درآذربایجان دامن می زند. آسیب پذیری بالقوه ی رژیم علی اف ازنظراقتصادی وسیاسی ، برای گروههای اپوزیسیون ، ازجمله حسینیون ، نوید بخش می باشد.(4)

زیرنویس

1)Azerbaijans Hoseyniyun: the prospects and challenges of a Caucasus Hezbollah , www.mei.edu

2)group leaders sought by Azerbaijan arrested in Iran , www.iranwire.com

3)Azerbaijan arrests group accused of Iran-backed group plot , www.bloomberg.com

4)the Huseyniyun: Irans new IRGC-backed movement in Azerbaijan , www.middleeastmonitor.com

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037