ف.م.هاشمی

یمن : شش دهه جنگ و بی ثباتی

حکومت مذهبی یمن ، پس ازقریب به هزارسال ، باکودتای سال 1962 برچیده شد وحکومت جمهوری در شمال یمن استقراریافت. اما جنوب این کشور تاسال 1967 همچنان دراشغال انگلیس باقی ماند. باخروج نیروهای انگلیسی ازمنطقه ، دولتی درجنوب یمن مستقرگردید که تاپایان جنگ سرد ازسوی شوروی حمایت می شد. دراین سالها ، آمریکا نیزازحکومت شمال حمایت می کرد. باپایان گرفتن جنگ سرد ، این دودولت درهم ادغام شد وجمهوری یمن راتشکیل داد که ریاست آن نیز به " علی عبدالله صالح" رئیس جمهورشمال رسید. باآغازبهارعربی وبرکناری عبدالله صالح ، قدرت به معاون او " منصورهادی " رسید. اما باقیام حوثی ها ، که ازحمایت ایران برخورداربودند ، حکومت منصورهادی سرنگون شد ودولت او از صنعا به عدن انتقال یافت وازآنجا نیز به عربستان منتقل شد. دوباره جنگ میان شمال وجنوب در گرفت که این باربا انگیزه های متفاوت ودرابعاد گسترده ترآغازگردید که تاامروز کم وبیش ادامه دارد. ائتلافی متشکل از عربستان ، مراکش ، قطر ، سودان ، و امارات متحده عربی ، برای بازگرداندن منصورهادی به قدرت ، شکل گرفت. این ائتلاف ، مورد حمایت آمریکا ، فرانسه ، آلمان وانگلیس قرارگرفت. بادخالت این ائتلاف درجنگ داخلی یمن ، وحمایت ایران ازحوثی ها ، جنگ شدت گرفت و وفضا برای فعالیت گروههای تروریستی چون القاعده و داعش آماده شد ونقاطی ازیمن به تصرف آنها درآمد. قطعنامه ی 2216 شورای امنیت سازمان ملل متحد ، ازکشورهای جهان خواست که طرفین منازعه ی یمن راتحریم تسلیحاتی کنند. درحال حاضر ، چهارنیرو سرگرم نبرد برای بدست گرفتن قدرت دریمن می باشند. نیروهای دولت درتبعید، همراه بانیروهای شورای انتقالی جنوب، دریک جبهه به حوثی ها وتروریستها می جنگند. بدین ترتیب ، باحمایت ایران ازحوثی ها ، و حمایت عربستان ازدولت تبعیدی ، جنگ داخلی یمن ، به جنگی بین المللی ونیابتی میان دوقدرت برتر منطقه تبدیل شد.(1)

شورشیان حوثی، ازسال 2004 تاکنون ، درگیر جنگی خونین بادولت قانونی یمن می باشند. در شش سال نخست این نبرد ف جنگ بصورت چریکی درکوهستانها جریان داشت.اما ازسال 2010 به بعد ، باتصرّف سه شهربزرگ یمن ، جنگ وارد مرحله ی جدیدی شد. حوثی ها که تاآن زمان ، سلاحی جز سلاحهای سبک باخود حمل نمی کردند ، ناگهان موشکهای بالستیک میانبرد وجنگ افزارهای پیچیده رادردست خود دیدند وبه کمک زرّادخانه ی پرباری که ایران ، علیرغم تحریم تسلیحاتی ، برای ایشان فراهم آورد ، توانستند درابتدای سال 2015 ، صنعا پایتخت یمن را به تصرّف خود درآورند واکنون نیزبااتکاء به همین زرّادخانه ، به آتش افروزی درمنطقه مشغول وامنیت کشتیرانی در باب المندب ودریای سرخ رابه خطرمی اندازند.

جنبش حوثی ، نام خود رااز خاندان حوثی ورهبرآن " حسین بدرالدین حوثی " گرفته که یک روحانی بانفوذ زیدی درشمال یمن ونماینده ی سابق پارلمان این کشوربود. حامیان این فرقه ، نگران بودند که سیاستهای علی عبدالله صالح رئیس جمهوریمن ، که ازنظرآنها فردی فاسد ووابسته به عربستان وآمریکا بود ، موجب تضعیف این فرقه شود. حسین بدرالدین حوثی درسال 2004 بدست نیروهای دولتی کشته شد ورهبری جنبش به برادرکوچکترش عبدالملک حوثی رسید. درچهاردهه ای که ازعمر جنبش حوثی می گذرد ، این گروه ازیک جنبش مدنی ، به گروهی شورشی تبدیل شد واگرچه توانست قدرت دولتی رابدست گیرد اما همچنان گروهی شورشی باقی ماند. دردورنخست مبارزه ی حوثی ها ، آنها به تاکتیکهای جنگ وگریز ، کمین وانجام حملات تروریستی به صنعا بسنده می کردند اما بتدریج به سلاحهای پیچیده تری چون آرپی جی ، راکت اندازهای دستی ، کاتیوشا ، مین وموشک ، مجهزشدند. دراین دوره ، حوثی ها درشش نبرد بزرگ بانیروهای دولتی درگیرشدند که دراغلب آنها شکست خوردند. باآغاز بهارعربی ، علی عبدالله صالح ، مانند برخی دیگرازدیکتاتورهای منطقه ، ازقدرت خلع شد وحوثی ها بااستفاده از خلاء قدرت دریمن ، شبکه ی خودرا درشمال کشور گسترش دادند ونام " انصارالله " برخود نهادند. آنها قبل ازتصرف صنعا ، تمام استان صعده درشمال یمن ودرجوارمرز عربستان رابه کنترل خود درآوردند. آنها همچنین بخش عمده ی فرمانداری های عمران ، جوفا ، و حجّه رانیز تصرّف کردند و باتصرّف بخش عمده ی " یمن علیا " به سوی صنعا حرکت نمودند. دراین سالها ، بارها مستشاران ایرانی ، همراه بامحموله های سلاح دربنادر " حدیده " ، " میدی " ، و " الصلیف " مشاهده شدند. موشک انداز کاتیوشا ، موشک اندازهای ضد هوائی قابل حمل " میثاق-2" ، مین های زمینی و دریائی ، ومواد منفجره ی قوی RDX ، از جمله تسلیحات کشف شده درکشتی های ایرانی بود. پس ازتصرّف صنعا وبدست گرفتن قدرت توسط حوثی ها ، یک پل هوائی میان تهران وصنعا برقرارشد که ازطریق آن ، تسلیحات ومستشار توسط خطوط هوائی " ماهان ایر" به یمن ارسال می شد وفرماندهان حزب الله وحوثی نیزبااین پروازها به ایران می آمدند تاآموزش ببینند. دراین زمان ، کشتی های باری ایران ، تحت شرائط شدید امنیتی ، سلاح ومهمات رانخست ازطریق بندر الصلیف وسپس با بسته شدن این مسیر توسط ناوگان آمریکا ، ازطریق سومالی وعمان که مرز طولانی بایمن دارد ، بدست حوثی ها رساندند.(2)

عبدالملک رهبرحوثی ها ، تقریباً ازانظارپنهان است وبندرت درانظارعمومی ظاهر می شود. تنها گروه معدودی ازافراد به اودسترسی دارند. زمام تمامی ارکان کشور دردست بستگان عبدالملک است. عبدالخالق برادرکوچکتر رهبر ، دومین فرمانده ی نظامی کشوراست و یوسف المدنی داماد او ، یکی دیگراز فرماندهان کلیدی کشورمی باشد. عموی عبدالملک ، وزیرکشوراست وبرادربزرگتراو ، وزیرآموزش وپرورش می باشد. نسل جدید خاندان الحوثی نیز تمامی پست های کلیدی ومیانی کشوری ولشکری راقبضه کرده اند. حوثی ها باالگوبرداری ازدستگاه رهبری ایران ، یک نظام موازی با نهادهای رسمی حکومت تشکیل داده اند. اعضای این شبکه که " ناظر" نامیده می شوند ، توسط شخص عبدالملک برگزیده شده ودرهمه ی نهادهای حکومتی وغیرحکومتی حضوردارند وقدرت واقعی را فراترازنهادهای رسمی ، درحیطه ی فعالیت خود اعمال می نمایند. کمیته های مسلحی نیزبه اسم مبارزه بافساد درادارات وبنگاههای بزرگ اقتصادی تشکیل شده است. هرناحیه دارای یک " ناظرکل " است که مستقیماً توسط عبدالملک انتخاب می شود وفقط به او پاسخگوست. حاصل این سیستم مدیریتی ، نابودی زیرساختها ، کمبود مواد غذائی وآب آشامیدنی سالم ، وعدم دسترسی به خدمات بهداشتی وخیل آوارگان وپناهندگان است که میراث شش دهه جنگ ومنازعه دریمن ودو دهه زمامداری حوثی ها می باشد. درحال حاضر ، 23 میلیون نفرازجمعیت 35 میلیونی یمن ، برای زنده ماندن محتاج دریافت کمکهای بین المللی می باشند و13 میلیون نفرنیزدرآستانه ی قحطی قراردارند. کرونا وبیماریهای مسری درمناطق جنگزده بسیارشایع است وبرمشکلات این کشور ویران می افزاید. به گزارش بانک جهانی ، بیش از 40 درصد خانوارهای یمنی ، محل درآمد خود راازدست داده ولذا ، ازتامین نیازهای اولیه ی خویش عاجز مانده اند. به موجب این گزارش ، ذخائر ارزی یمن به پایان رسیده وفعالیت بانک مرکزی این کشور متوقف شده است. تاسیسات نفتی وشبکه ی حمل ونقل یمن عملاً فلج شده است. به همین دلیل قیمت سوخت ، روزبروز افزایش می یابد. بیش از2500 مدرسه در 20 فرمانداری یمن تخریب شده ویابه مقرّ گروههای مسلح واسکان آوارگان تبدیل شده اند. کمکهای بین المللی ، بدلیل مخالفت گروههای مسلح ، بدشواری وارد یمن می شود و وبندرت دراختیار نیازمندان قرارمی گیرد. بیشتراین اقلام امدادی ، ازبازارسیاه وانبارگروههای مسلح سردرمی آورند. تولید محصولات کشاورزی دریمن ، بشدت کاهش یافته وبیش از19 میلیون نفر ازمردم این کشور ، به آب آشامیدنی سالم دسترسی ندارند.(3) مصرف آب آلوده ، موجب شیوع وبا درمناطق جنگزده گردیده است. زنان ، دختران ، وکودکان یمنی ، درمعرض خشونت قراردارند. شاخص نابرابری جنسیتی که هر ساله توسط برنامه ی توسعه ی ملل متحد (UNDP) منتشر می شود ، نام یمن رادرانتهای لیست خود قرارداده است. نرخ تجاوز ، خشونت جنسی ، وازدواج زود هنگام دریمن ، واقعاً نگران کننده است. دسترسی به خدمات اولیه ی بهداشتی ، بسیارمحدود ودشواراست. حدود 278 بیمارستان ومرکز بهداشتی دریمن تخریب شده وازبقیه نیز فقط نیمی فعال می باشد که آنهم بعلت فقدان دارو وتجهیزات پزشکی ، کمبود کادردرمانی ، آب ، برق وسوخت ، عملاً بی اثر مانده اند. هرازچند گاهی یکبار، بیماریهای مسری چون وبا ، سرخک و تب دنگی ، درگوشه وکنار کشورشیوع پیدامی کند وتلفات می گیرد. به گزارش کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد ، درحال حاضر بیش از 5 میلیون نفرازمردم یمن ازخانه وکاشانه ی خویش آواره شده اند که سه چهارم آنان رازنان وکودکان تشکیل می دهند. صدهاهزار نفرنیز به کشورهای همسایه ازجمله عمان وعربستان گریخته اند ویاباپذیرفتن خطر وعبورازدریای سرخ ، به جیبوتی ، اتیوپی ، سومالی وسودان ، پناهنده شده اند.(4) بزرگترین قربانی جنگ ، کودکان هستند وبخش مهمی ازقربانیان جنگ یمن رانیز کودکان زیرپنج سال تشکیل می دهند. معهذا 45 درصد تلفات کودکان دریمن ، بعلت سوء تغذیه می باشد. به گزارش سازمان ملل متحد ، هر 12 دقیقه یک کودک دریمن می میرد. دهها هزارنفر ازکودکان یمنی نیز بعلت ابتلاء به بیماریهای قابل پیشگیری ودرمان مانند اسهال ، و عفونتهای تنفسی ، جان می بازند. هزاران کودک یمنی نیز درصفوف نیروهای مسلح رقیب حضوردارند که 64 درصد آنها دراستخدام حوثی ها می باشند. شبکه های قاچاق انسان نیز دریمن بسیارفعالند. ضعف حکومت قانون ، افول اقتصادی ، فساد شایع وقدرت ونفوذ جنگ سالاران منطقه ای ، به فعالیت این شبکه ها میدان می دهد. (5)

درحال حاضر ، حقوق کارکنان دولت باتاخیرپرداخت می شود ودرارائه ی خدمات عمومی به مردم ،سهل انگاری صورت می گیرد. دولت ، همه ی این کاستیها را به جنگ وتحریم نسبت می دهد. درطول سالهای جنگ، قیمت مستغلات جهشی نجومی داشته وبیشترخریداران رابستگان حوثی ها تشکیل می دهند که ازرانت قدرت برخوردارند. محیط آلوده به فساد وبی مسئولیتی ، اختناق سیاسی ونبود استقلال رسانه ای ، به ایجاد طبقه ی نوکیسه ای منجرشده که ازجنگ نفع می برد وبجای حرکت بسوی صلح ، دائماً برطبل جنگ می کوبد. آتش افروزیهای اینان دردریای سرخ ، که باپاسخ گسترده ی ائتلاف ضدیمن روبرو شد، به نفع جنگ طلبان داخلی است که یکی ازسخنگویان آنها گفته است : " منطه رابه آتش می کشیم ! " درواقع ، جنبش حوثی مدتهاست که وجهه ی یک جنبش مردمی وضد فساد راازدست داده وبه عاملی نیابتی دردست بیگانگان تبدیل شده است. جنگ ، سلطه ی ایدئولوژیک واقتصادی حوثی ها رابرجامعه ی یمن تقویت کرده است. گروه حوثی ، معتقدات مذهبی خود رادارد، ارتشی مهم ساخته وشبکه ی وسیعی ازعمال نظارتی دولتی وفرادولتی را طبق الگوی ایران ، سازمان داده است. مشکل بتوان تصورکرد که این شبکه ، به خواست خود ازقدرت کناررود ویاقدرت رابا دیگران تقسیم کند. معهذا فساد فراگیر ، اداره ی بی برنامه ی کشور ، واختناق سیاسی ، دیریازود مردم رادربرابرحکومت قرارخواهد داد. شاید وقتی جنگ به پایان برسد ، مردم خشم خودرابروز دهند.

زیرنویس

1)the Huthi war machine , www.ctc.westpoint.edu

2)the Huthis evolution , governance , and power , www.unitedagainstnucleariran.com

3)Yemen overview , www.worldbank.org

4)Yemen refugee crisis,aid , statistics and news , www.unhcr.org

5)Yemen : 60-year war , www.mei.edu

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037