ف.م.هاشمی

آنسوی افزایش بودجه ی نظامی ایران

پزشکیان ، هدف بودجه ی تقدیمی دولت به مجلس برای سال 1404 را ، پاسخگوئی به اولویتهای داخلی وخارجی برشمرده وگفته است که دولت ، بودجه ی نظامی رابرای این سال ، 200 درصد افزایش داده است. تصمیم حکومت ایران به اختصاص سهم بزرگی ازبودجه به نیروهای مسلح ، حاوی چند پیام مهم است. برای همسایگان منطقه ای ایران ، بویژه اسرائیل ، بودجه ی ایران نشانه ی قصد این کشوربرای حفظ وتقویت توان دفاعی وتهاجمی خویش می باشد. ایران باسرمایه گذاری درصنایع موشکی وپهبادی ، نشان می دهد که آماده ی رویاروئی باهرگونه تحریک نظامی درمنطقه است. دولت ، علیرغم دشواریهای اقتصادی کشور، برای مسائل دفاعی اولویت قائل شده تا تاب آوری خودرادربرابر تهدیدات اسرائیل وغرب افزایش دهد. این بودجه همچنین حاوی یک پیام مهم به غرب است وآن اینکه تحریم نمی تواند مانع جاه طلبی های نظامی ایران گردد وبر عکس ، اتکاء اتکاء به خود راتقویت می کند. افزایش بودجه ی نظامی ، به مخالفین ومتحدین ایران پیام می دهد که ایران قصددارد نفوذ خودرا درعراق ، سوریه ، لبنان ویمن ، حفظ کند. درعین حال ، افزایش بودجه ی نظامی ، بااهداف دولت میانه روی پزشکیان که به دنبال بهبود بخشیدن به روابط ایران با جهان وکاهش نارضایتی های داخلی است ، همخوانی ندارد.

امنیتی کردن بودجه ، اگرچه پاسخی کوتاه مدت به نگرانیهای امنیتی کشوراست اما دربلند مدت ، راه حل موثری برای چالشهای داخلی وخارجی نیست. دربودجه ی سال گذشته که هنوز چند ماه ازآن باقی است ، 3/25 میلیارددلار به بودجه ی دفاعی اختصاص داده شده بود که نسبت به سال قبل ازآن ، 21 درصد افزایش نشان می داد.این بودجه ، بادرنظرگرفتن نرخ شناورارز ، به 8/43 میلیارد دلار بالغ گردید. بودجه ی سال آینده ی ایران ، احتمالاً باسیاست " فشارحداکثری" آمریکا روبرو خواهد شد. پیش بینی شده است که 33 درصد ازمنابع بودجه ی سال آینده ، ازمحل مالیات ، 18 درصد ازمحل انتشاراوراق قرضه وفروش دارائیهای دولتی ، 45 درصد ازمحل عواید نفت وگاز ، وبقیه ازطریق استقراض از صندوق توسعه ی ملی تامین گردد. یک تغییر قابل توجه دراختصاص عواید نفتی ، افزایش سهم نیروهای مسلح است که درمقایسه بابودجه ی سال جاری ، 4 برابرشده است. اما گزارش مرکز پژوهشهای مجلس نشان می دهد که سهم نیروهای مسلح دربودجه ی سال گذشته نیز چند بار مخفیانه وبی سروصدا افزایش یافت. انتظارمی رود دربودجه ی سال آینده ، سهم نیروهای مسلح ازصادرات نفت ، 24 درصد افزایش یابد که معادل 5600 تریلیون ریال می باشد.

هدف ازافزایش 200 درصدی بودجه ی دفاعی ایران ، تثبیت نفوذ ایران درخاورمیانه ، مقابله باتهدیدهای نظامی ازسوی اسرائیل وحضورنظامی آمریکا درمنطقه ، بویژه پس ازپیروزی دونالد ترامپ درانتخابات ریاست جمهوری آمریکا می باشد. به گزارش مرکز پژوهشهای مجلس ایران (1) ، ارقام رسمی بودجه ی سال آینده ( ونه ارقام پنهان ) نشان می دهد که درمجموع ، 47 درصد ازمنابع این بودجه ، سهم نظامیان و43 درصد ازآن، سهم دولت می باشد. این افزایش بودجه ی نظامی ، علاوه براینکه صرف نگهداری نیروهای نیابتی وگسترش نفوذ ایران درمنطقه می شود ، برای آماده سازی نیروهای امنیتی وانتظامی جهت مقابله باناآرامی های داخلی نیز هزینه می گردد. افزایش بودجه ی سپاه پاسداران ، صرف رفع نواقص سیستم موشکی ایران می شود که خودرادرحملات اخیربه اسرائیل وبالعکس ، نشان داد. افزایش برد موشکی ودقت وقابلیت تخریب آن ، ازجمله ی این اهداف می باشد. همچنین توسعه ی برنامه ی پهبادی وافزایش تولید پرندگان بی سرنشین نیز دردستور کارقراردارد. انتظارمی رود که بخش بزرگی ازبودجه ، صرف تقویت دفاع ضد هوائی کشور گردد.. توسعه ی سیستمهای ضدهوائی داخلی ( مانند سیستم باور-373) که درجریان حملات اخیر اسرائیل به خاک ایران ، عملکردی به مراتب بهتر ازسیستمهای دریافتی ازروسیه داشتند، دراین راستا قراردارد. دراین حملات ، تقریباً همه ی سیستمهای اس- 300 دریافتی ازروسیه نابود شدند ولذا بخشی ازبودجه ی دفاعی سال آینده ، باید صرف جایگزین کردن این سیستمها شود.

دکترین دفاعی ایران ، بررویکرد " استفاده ی بهینه ازمنابع درجنگ" (economy of force) استوار است که یکی از 9 اصل اساسی درجنگهای مدرن می باشد. به موجب این رویکرد، منابع باید صرف پروژه هائی گردد که بتوان درآنها ، باحداقل سرمایه گذاری ، به بیشترین بازدارندگی نائل شد. جنگ سایبری ، بازدارندگی موشکی ، وبازدارندگی نیابتی ، درغیاب نیروهای متعارف ، ازجمله ی این پروژه هاست. درصورت مواجهه با نسخه ی جدید " فشارحداکثری" ، بودجه ی دفاعی کشوری چون ایران که تحت تحریم است ، به ناچاربه سوی جنگ نامتقارن وتوسعه ی صنایع نظامی داخلی جلب می شود. ایران همچنین به دریافت سیستمهای پیشرفته ی دفاعی ازروسیه ، چشم دوخته است. باعملکرد ناموفق سیستمهای ضد هوائی ، اکنون ایران مایل به دریافت سیستم بسیار پیشرفته ی اس – 400 ازروسیه است. این کشور همچنین مایل است سیستمهای کوتاه بردی چون TOR-M-2 و Pantsir-S-1 رادریافت کند تابتواند موشکها وهواپیماهای مهاجم را که درارتفاع پائین پرواز می کنند، رهگیری نماید. ایران همچنین تمایل خودرا به دریافت جنگنده ی " سوخو-35" ابرازکرده است که می تواند جایگزین ناوگان فرسوده وازکارافتاده ی این کشورگردد. سوخو-35 قابلیت مانور بسیاربالائی دارد وچند منظوره است که سیستم الکترونیک پیشرفته ای دارد ودرنبرد هوائی موفق عمل می کند. سوخو-35 همچنین قابلیت شرکت درعملیات زمینی رانیزدارد. " میگ-35" و "سوخو-30" نیزازدیگر گزینه های مدّ نظرایران اند که باهزینه ی کمتر ، قابل دسترسی می باشند. ایران همچنین مایل به دریافت هلی کوپترهای تهاجمی مانند "میل-28" (Mi-28) و " کاموف-52 " (Ka-52) است تا قابلیتهای ضد تانک وتهاجمی خود را درارتفاع پائین تقویت نماید. این هلی کوپترها ، درسرزمین کوهستانی ایران ، سلاحی موثر وارزشمند محسوب می شوند ومی توانند نیروی زمینی رادربرابر خطرات بالقوه حمایت نماید. اگرچه ایران درتولید تانک ونفربر، پیشرفتهائی داشته اما هنز مایل به دریافت تانک " تی – 90 " (T-90) ازروسیه است. تحرک ، قدرت آتش ، وقابلیتهای دفاعی این تانک ، بسیاربالاست ومی تواند برای نیروی زمینی ایران ارزشمند باشد. گزارشهای تایید نشده ای نیز دردست است که به موجب آن ، گویا ایران خواستار دریافت موشک " اسکندر" ازروسیه گردیده است. بطور کلی روسیه ، ایران رابه دانش فنّی درزمینه ی سیستمهای راداری ، جنگ الکترونیک ، وتکنولوژی هوا-فضا مجهز کرده است. این همکاری ، به ایران اجازه می دهد به خودکفائی درتولید برخی تجهیزات دفاعی نائل شده وازطریق مهندسی معکوس ، برخی تجهیزات پیشرفته ی دفاعی روسی وغیرروسی رادرداخل تولیدنماید.(2)

اما اگردولت جدید ترامپ ، سیاست "فشارحداکثری" رادرپیش بگیرد ، ایران برای تامین بودجه ی دفاعی خود ، بادشواری فراوان روبرو خواهد گردید. زیرابازگشت به تحریمهای سخت ، بدون تردید موجب کاهش شدید عواید نفتی ایرام می گردد وپاسخ احتمالی به این سیاست ، تقویت " ناوگان سایه " (shadow Fleet) وتجارت مخفیانه ، ازطریق واسطه ها می باشد که تجارت نفت راباقیمتهای بسیارنازل وبه مقدارناچیز، میسّرمی گرداند. دراین صورت ، درآمد نفتی بسیار کاهش می یابد وکفاف بلند پروازیهای نظامی وهسته ای ایران رانمی دهد. به ناچار روشهای دیگر کسب درآمد دردستور کارقرارمی گیرد که افزایش صادرات غیرنفتی ، تلاش برای خود کفائی بیشتر ، وشرکت درتجارت غیرقانونی ، ازآن جمله می باشد. حفظ بودجه ی دفاعی پیش بینی شده دربودجه ی سال آینده درشرائط فشار حداکثری ، مستلزم تبعیت ازرویکرد ریاضتی دردیگر بخش های اقتصاد است که نارضایتی عمومیرابه دنبال خواهد داشت.

خلاصه اینکه ، بودجه ی دفاعی ، برای بقای جمهوری اسلامی ایران حیاتی است وبه همین دلیل ، تصمیم گیری درباره ی آن ، برعهده ی رهبرکشور قرارگرفته است. نظامیان وجناحهای ذینفوذ دردستگاههای امنیتی ، قدرتمند ترین حامیان افزایش بودجه ی دفاعی می باشند. درحالیکه دولت پزشکیان سعی می کند میان اولویتهای امنیتی واقتصادی ، نوعی توازن ایجاد نماید ، اما لازمه ی این امر و بهبود شرائط زندگی درایران ، تنش زدائی باغرب است ولی احساس عدم امنیت فزاینده ، تصمیم سازان ایران را بسوی سرمایه گذاری بیشتر دفاعی سوق می دهد که دراین میان ، به نفع متحدین این کشور ، ازجمله روسیه وچین می باشد. تنها راه اجتناب ازاین سناریو، حرکت بسوی کاهش تنش باغرب وایجاد ثبات درمنطقه ، از طریق جلوگیری از گسترش رویاروئی میان ایران وشبکه ی نیابتی اش ازیکسو ، وائتلاف واشنگتن – تل آویو ازسوی دیگر، می باشد.

زیرنویس

1)لایحه ی بودجه1404 به زبان ساده ، مرکزپژوهشهای مجلس شورای اسلامی ، www.rc.maglis.ir

2)behind Irans surging military budget , www.warontherocks.com

کمک به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037