بازدارندگی جدید یا اولتیماتوم به اروپا
چراروسیه دکترین هسته ای خودراتغییرداد ؟
( بازدارندگی جدید یا اولتیماتوم به اروپا ؟ )
درپی انتشار گزارش نیویورک تایمز درمورد صدور مجوز آمریکا به اوکراین جهت استفاده ازموشکهای دوربرد " اتکمز" (ATACMS) علیه عمق خاک روسیه ، ولادیمیرپوتین ، نسخه ی به روزرسانی شده ی دکترین هسته ای جدید روسیه راتایید وامضاء کرد که براساس آن ، درصورتی که یک کشور غیرهسته ای ، باتسلیحات دوربرد یک کشورهسته ای ، به خاک روسیه حمله کند، گزینه ی استفاده ازسلاح هسته ای علیه هردو ، روی میزقرارخواهد گرفت. این سند که عنوان " اصول اساسی سیاست دولتی درمورد بازدارندگی هسته ای " برخود دارد ، درواقع دکترین هسته ای جدید روسیه می باشد که شرائطی راکه به این کشوراجازه می دهد از زرادخانه ی اتمی خود استفاده کند ، توضیح می دهد. این سند ، شرائط استفاده ازسلاح هسته ای، تصمیم گیرندگان ، تهدیدهائی که برای استفاده ازسلاح هسته ای به اندازه ی کافی جدّی تلقی می شوند ، ترتیب فعالسازی استفاده ازسلاح هسته ای ، اقدامهای لازم برای حفظ آمادگی رزمی نیروهای هسته ای وسیاستهای مربوط به بازدارندگی هسته ای رامشخص می کند. این سند ، از 10 خطر کلیدی دربرابر بازدارندگی اتمی روسیه نام می برد که مهمترین آنها ، رویاروئی با دشمنان مجهز به سلاح هسته ای ویاسایر سلاحهای کشتارجمعی است.
بدین ترتیب ، روسیه قصددارد تحریکات جدید ناتو در اوکراین ودرجوارمرزهایش رابادکترین جدید بازدارندگی هسته ای پاسخ گوید. دراین دکترین ، حمله به خاک روسیه باموشکهای دوربرد ، ازمصادیق پاسخ هسته ای قرارمی گیرد. شاید این دکترین درنظراول ، نوعی اعلام جنگ بنظربرسد اما درواقع ، بازنگری درعناصر لازم برای ایجاد تعادل استراتژیک می باشد. دردوران برزخ انتقال قدرت ازبایدن به ترامپ ، ممکن است آمریکا بخواهد باتحریکات جدید خود ، کل اروپا رابه آتش بکشد. اما دولتمردان مسکو هشیارترازآن هستند که دراین دام بیفتند. حال نگاهی به دکترین هسته ای سابق روسیه بیاندازیم که درسال 2020 به تصویب دولت این کشوررسید ، تا به تفاوت آن با دکترین جدید پی ببریم.
دربیانیه ای که دراین سال توسط ولادیمیرپوتین منتشرشد ، اصول کلی سیاست دولت روسیه درزمینه ی بازدارندگی هسته ای وخطوط کلی سیاست دفاعی کشور درشناخت خطرات ، تهدیدات وموقعیتهای خاصی که می تواند به استفاده ازسلاح هسته ای بیانجامد ، گنجانده شده و رهنمودهائی نیزبرای مدیریت بازدارندگی ذکرگردیده است. طبق این سند ، بازدارندگی ، به مجموعه ای ازتدابیر سیاسی ، نظامی ، اقتصادی ودیپلماتیک اطلاق می شود که از آن برای مهار رقبای سیاسی بالقوه درتوسل به اقدامات خصمانه علیه روسیه ومتحدینش ، استفاده می شود. هدف نهائی این تدابیر ، که ماهیتاً دفاعی هستند ، حفظ حاکمیت ملی ، تمامیت ارضی ، وامنیت کشورازطریق نیل به سطح خاصی ازتوان نظامی ، ازجمله هسته ای است. این تدابیر باید بتوانند مانع درگیری وتجاوز گردند ویااینکه ابعاد خصومت رابه سطحی کاهش دهند که برای روسیه قابل تحمل باشد. روسیه تسلیحات اتمی را برای امنیت خود اکیداً لازم می داند واین دکترین را برای مقابله باشرائط بحرانی درآینده ، تنظیم کرده است. تصمیم نهائی درباره ی بکارگیری سلاح هسته ای ، فقط برعهده ی رئیس جمهوراست که باید درصورت لزوم ، کشورها وسازمانهای بین المللی ذیربط راازآن مطلع سازد. بکارگیری سلاح هسته ای ، فقط برای پاسخگوئی به حمله ای مجازاست که باسلاح کشتارجمعی وعلیه روسیه ومتحدینش انجام گرفته باشد. همچنین حمله به زیرساختهای حیاتی که ازآنها درپاسخ هسته ای استفاده می شود نیزدراین مقوله می گنجد. دردکترین سابق ، ازچند تهدید نام برده می شود که ممکن است موضوع بازدارندگی هسته ای قرارگیرد. توسعه وبکارگیری سیستمهای پیشرفته ی تسلیحاتی توسط کشورهائی که دشمن محسوب می شوند ؛ توسعه ی اتحادیه های نظامی علیه روسیه ؛ وتکثیر خارج ازکنترل تسلیحات هسته ای ، ازاین جمله اند. برخی تهدیدات دیگر نیز دراین مقوله می گنجند که ارسال وبکارگیری سلاحهای تهاجمی درمجاورت مرزهای روسیه واستفاده ازفضا برای مقاصد نظامی ازآن جمله می باشند. معهذا دکترین سابق ، بررعایت برخی اصول نیز دربازدارندگی هسته ای تاکید می کند که رعایت معاهدات بین المللی ، استمرار فعالیتهای دفاعی ، تطبیق استراتژی بازدارندگی باتهدیدات نوظهور، تمرکز بازدارندگی دردست دولت ، ونگهداری حداقل زرادخانه ی هسته ای لازم برای حفظ وتامین امنیت ملی ، ازآن جمله است. دراین دکترین ، بازدارندگی، متکی به ترکیبی از نیروهای هسته ای زمینی ، دریائی وهوائی بود که باید همیشه درحالت آمادگی قرارداشته باشند. اگرچه رئیس جمهور ، هدایت عمومی این استراتژی رابرعهده دارد اما جنبه های مختلف اقتصادی ، دیپلماتیک وفنبی آن ، توسط دولت انجام می شود و شورای امنیت ملی آنرا هماهنگ می سازدو وزارت دفاع نیز مسئول برنامه ریزی واجرای تدابیر نظامی ونظارت برآن است. دراین دکترین ، دولت روسیه متعهد می شود که ازتنشهای بین المللی بکاهد ومانع ازشعله ورشدن آتش جنگهای جدید وگشترش اختلافات گردد.در این سند، برحق دفاع ازخود دربرابر خطراتی که موجودیت کشورراتهدید می کنند، به هرشکل لازم وازجمله باتوسل به سلاح هسته ای نیزتاکید می شود.
امادکترین جدید هسته ای روسیه ، مسیرمتفاوتی راطی می کند. این بار ، علاوه برکانالهای رسمی ، ازطرق غیررسمی ( جرائد ، رسانه های اجتماعی و...) نیز مفاد دکترین جدید دراختیار افکارعمومی داخل وخارج ازکشورقرارگرفت. این اختلاف درنحوه ی اعلام ، باهدف معرفی دشمن که می تواند یک کشور ویابلوکی ازکشورها باشد ( مانند نقش ناتو وکشورهای غربی دراوکراین) ونیزتاکید براینکه تهدیدات ممکن است به طیفی ازسیستمهای استراتژیک گسترش پیداکرده وتکنولوژیهای فضائی رانیزشامل شود، انجام گرفت. بعلاوه، ترسیم نقشه ی تهدیدات علیه روسیه پیش روی افکارعمومی جهان ، ازدیگراهداف این نوع اعلام خبربود. به روزرسانی دکترین بازدارندگی اتمی روسیه ، حاوی یک هشدارمهم به غرب است : روسیه آماده ی جنگ هسته ای است. روسیه اخیراً ازموشک هایپرسونیک " اورشنیک " (Oreshnik) رونمائی کرد. قابلیتهای این موشک ، بسیارفراتر ازآن چیزی است که غرب تصور می کرد. این موشک که برای رویاروئی مستقیم طراحی شده ، قادراست که ازسیستمهای دفاعی شناخته شده ی غرب ، عبور کند. پوتین می گوید : " من تکرارمی کنم که سیستم موشکی اورشنیک را درشرائط رزمی آزمایش کردیم تا پاسخی به مداخلات تهاجمی ناتو به روسیه بدهیم. ماتصمیم گرفته ایم ازموشکهای کوتاه ومیانبرد استفاده کنیم واین تصمیم را بسته به اقدامات آمریکا ودست نشاندگانش ، عملی خواهیم کرد. ماازتوان نظامی خود علیه تاسیسات نظامی کشورهائی استفاده خواهیم کرد که به اوکراین اجازه دهند تا سلاحهای ارسالی آنها برعلیه تاسیسات ما بکارگرفته شوند. مابه نخبگان این کشورها توصیه می کنیم که قبل ازهرگونه اقدام ، به دقّت بیاندیشند".
قانون اساسی روسیه ، درموارد زیر به به رئیس جمهور این کشور اجازه می دهد تاازسلاح هسته ای استفاده کند : روسیه باسلاحهای کشتارجمعی مورد حمله قرارگیرد ؛ حمله به روسیه باتسلیحات متعارف وبه نحوی صورت گیرد که موجودیت کشوررابه خطربیاندازد. اما دردکترین جدید ، به رئیس جمهور اجازه داده می شود که علاوه برموارد مندرج درقانون اساسی ، به رئیس جمهور اجازه داده میشود تا درموارد زیر نیز ، دکمه ی قرمز رافشار دهد : هرگونه حمله به روسیه وبلاروس باسلاحهای متعارفی که تهدید برای حاکمیت وتمامیت ارضی آنها ایجاد نماید. این حمله می تواند با جنگنده های تاکتیکی ، موشکهای کروز ، پرنده های بی سرنشین ، پرتابه های هایپرسونیک وبرخی سیستمهای دیگر انجام شود ؛ اگر همچنین اگر روسیه مورد حمله ی گروهی ازکشورهای غیرهسته ای قرارگیرد که ازحمایت یک یاچند کشور دارای سلاح هسته ای برخوردارباشند. در دکترین جدید ، همچین استفاده سلاح اتمی برای بازدارندگی درموارد زیرنیز پیش بینی شده است : توسعه ی سیستمهای ضد موشکی بالستیک وبکارگیری سیستمهای متعارف درحمله به خاک روسیه و یا خرابکاری گسترده که به آلودگی محیط زیست این کشور منجرشود. " دیمیتری پسکوف " (D.Peskov) سخنگوی کرملین ، ، تغییرات جدید دردکترین هسته ای روسیه را منطبق برواقعات جهان امروز ذکرکرده است.
معهذا ، هدف دکترین جدید ، فقط بازدارندگی غرب نیست. بلکه تلاش برای تقسیم اروپا برسرمیزان ریسکی است که حاضراست درحمایت از اوکراین یبپذیرد. ازآغاز جنگ اوکراین تاکنون ، روسیه چند بار تهدید به استفاده از سلاح هسته ای کرده وتسلیحات اتمی خود رادربلاروس مستقرساخته است. این کشوردر سال 2023 ، ازپیمان جامع منع آزمایشات هسته ای خارج شد واعلام کرد هرزمان که لازم بداند ، آزمایشات راازسرمی گیرد. بدلیل عدم قطعیت گام بعدی غرب دراوکراین ، ولادیمیرپوتین تغییراتی رادر دکترین هسته ای روسیه ایجاد کرد.
حداقل 4 تفاوت فاحش میان دکترین جدید ودکترین 2020 مشاهده می شود. معنی " متحد" دراین سند ، بسیاروسیعترازسند قبلی است وازبلاروس صریحاً بعنوان متحد تحت حمایت هسته ای روسیه یاد می شود. ولادیمیرپوتین گفته است: " مااین حق رابرای خود محفوظ می دانیم که هرگونه تجاوزعلیه خویش وبلاروس را درصورت لزوم ، باسلاح هسته ای پاسخ گوئیم." البته دهه هاست که بلاروس درچهارچوب "پیمان امنیت جمعی " ، تحت حمایت سپرهسته ای روسیه قراردارد. امانخستین باراست که ازحمایت اتمی ازبلاروس صریحاً نام برده می شود. روسیه چندی پیش، تسلیحات هسته ای تاکتیکی خودرادرخاک بلاروس مستقرساخت. دردکترین جدید ، بجای عبارت " سلاح هسته ای راعلیه تهدید حاکمیت خود بکارمی گیریم " مفهومی بسیاروسیعتر والبته مبهم تر، گنجانده شده که نشانه ی کاهش آستانه ی تحمل روسیه دررابطه با بکارگیری سلاح هسته ای می باشد. دکترین جدید ، بخشی ازمسئولیت جنگ هسته ای را به دوش طرف سوم می اندازد. بدین معنی که حمله ی یک یاچند کشور، باسلاح متعارف به خاک روسیه ، اگرباحمایت یک یاچند قدرت هسته ای همراه شود ، این کشورها رابه هدفی موجه برای پاسخ اتمی روسیه تبدیل می کند. این بند ازدکترین جدید، هشداربه آندسته ازاعضای ناتوست که بی دریغ ازاوکراین حمایت می کنند. وبالاخره اینکه دکترین قبلی برآن بود که ازسلاح هسته ای فقط می توان درمواردی استفاده کرد که اطلاعات موجود، حاکی از یک حمله ی قریب الوقوع هسته ای باشد اما دردکترین جدید ، هرگونه حمله ی هوائی ، موشکی وپهبادی ، ممکن است در زمره ی این موارد قرارگیرد. درایندکترین ، مواردی که روسیه می تواند ازسلاح هسته ای برای دفاع ازخود استفاده کند ، افزایش یافته است.
بااین دکترین ، احتمال شکست روسیه درمیدان نبرد ، به صفر می رسد ونقشه ی آمریکا وناتو ، برای تحمیل یک شکست راهبردی به روسیه ، نقش برآب می گردد.
منابع ومآخذ
1)Russia new Nuclear doctrine , www.sputnikglobe.com
2)why Russia is changing its Nuclear doctrine , www.csis.org
3)Bluff and bluster:why Putin revised Russias Nuclear doctrine , www.europeanleadershipnetwork.org
4)is Russias Nuclear doctrine worth the paper its written on ? . www.carnegieendowment.org
کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037