ف.م.هاشمی

از"آوانگارد" تا "اورشنیک"

گلایدرهای هایپرسونیک روسیه، قابل رهگیری نیستند

درمقاطعی ازقرن بیستم، برخی دولتها بااتکاء به تکنولوژیهای جدید تسلیحاتی ، تامدتی بازیگردان عرصه ی ژئوپولتیک جهان می شدند. مثلاً بکارگیری بمب اتم درژاپن ، یکی ازاین مقاطع بود که آمریکا را تامدتها به یکّه تاز جهان تبدیل کرد. اما بادستیابی شوروی به سلاح اتمی ، این برتری به پایان رسید وجای خودرا به دهه ها رقابت وجنگ سرد داد. اکنون بنظرمی رسد نقطه ی عطفی دیگر دراین رابطه آغازشده باشد. درپاسخ به شلیک موشک بالستیک به خاک روسیه ، شعبده باز بزرگ " ولادیمیرپوتین" ، خرگوش دیگری از کلاه خود خارج کرد وجهان راشگفت زده نمود : "اورشنیک" (Oreshnik)!

1)اورشنیک :چندی پیش موشک بالستیک هایپرسونیک

میانبرد اورشنیک ، کارخانه ی موشک سازی "یوژماش" Yuzhmash) ) رادرشهر"دنیپرو" (Denipro) واقع درمرکز اوکراین، هدف قرارداد. هنوز این سیستم موشکی وقابلیتهای آن برای جهان شناخته شده نیست. آنچه می دانیم این است که برد این موشک 5500 کیلومتراست که از نقطه ی شلیک خود درجنوب غربی روسیه ، می تواند اروپا راهدف بگیرد. شلیک این موشک به اوکراین، نشان داد که سلاحی دقیق وبسیارموثر است که نیروهای اوکراینی باسلاحهای غربی پیشرفته ای که دراختیاردارند، قادربه رهگیری آن نبودند. اورشنیک ، نشان داد که می توان درمنطقه ی جنگی ، اهدافی رانابود کرد بدون آنکه مانند سلاح اتمی ، به دیگراهداف وساکنان منطقه آسیب رساند. اورشنیک ، مردم راهدف قرارنمی دهد اما سیستم فرماندهی وکنترل ، منطقه ی تمرکزنیروهای دشمن ، خطوط تدارکاتی ولجستیکی واهداف سیاسی دشمن رانابود می کند. این موشک ، ازخانواده ی 26-RS است که 6 کلاهک مستقل راحمل می کند که هریک ازآنها نیز دارای شش محفظه ی مهمات است که هدف رادرهم می کوبد. سوخت اورشنیک ، جامد است وسکوی پرتاب متحرکی دارد که قابل استتار می باشد. این موشک ، درکمتراز20 دقیقه می تواند تمام نقاط اروپا را هدف قراردهد. باورود این موشک به جوّ ، هریک ازکلاهکهای آن باسرعت هایپرسونیک رها می شود (3تا4 کیلومتر درثانیه) وهیچ سیستم دفاعی جهان نمی تواند آنرا رهگیری نماید.

پرزیدنت پوتین تاقبل ازآزمایش اورشنیک ، به جایگزین دیگری برای سلاح اتمی دسترسی نداشت واکنون اگراین سیستم به کلاهک اتمی مجهز شود، نتیجه ی کاربرای ناتو مرگبارخواهد بود. چنین سیستمی قادراست سیستمهای بالستیک بین قاره ای را حتی درمنطقه ی هند وپاسیفیک ،ازمیدان خارج کند. این سیستم قادراست قبل ازتوسل دشمن به سیستم موشکی بالستیک، زیرساختهای نظامی اورانابود نماید. درکشورهای دورافتاده ای چون استرالیا نیز، پلاتفرم زیردریائی اتمی ازمقابله با این سیستم هایپرسونیک عاجزاست. وجود این سیستم باعث خواهد شد که درآینده ، هرمتجاوز ، قبل ازتجاوز ، به عواقب عمل خود بیشتر بیاندیشد. روسیه زرادخانه ی موشکی هایپرسونیک متنوعی دارد که موشکهای آوانگارد (Avangard) و اورشنیک تازه ترین وسهمگین ترین آنهاست. موشک آوانگارد ، یک موشک هایپرسونیک لیزری قاره پیماست. این موشک ، نخستین سلاح لیزری روسیه است که درمیدان نبرد آزمایش شده است. ولادیمیرپوتین درسال 2018 ازوجود این سیستم پرده برداشت اما ازآن زمان به بعد ، دیگر مطلبی درباره ی آن منتشر نشد. آوانگارد درواقع ، گلایدر هایپرسونیکی است که باقابلیت حمل کلاهک هسته ای ، برروی موشکهای قاره پیما نصب می شود وترکیبی مرگبارمی آفریند. آوانگارد باسرعت دیوانه وار 27 ماخ (27 برابر سرعت صوت یا 32 هزارکیلومتر درساعت) قادربه عبور از هر سیستم پدافندی است. گلایدرهایپرسونیک را رامی توان بااستفاه ازموشکهای گوناگون پرتاب کرد وحتی صحبت از ترکیب آن باموشک سارمات ( شیطان) نیز مطرح است. سارمات را " شیطان مخوف روسی" نیز نامیده اند که به تنهائی برای نابودی یک ارتش کافی است. ترکیب کلاهک هایپرسونیک بااین مرگبارترین موشک قاره پیمای روسیه ، می تواند به کابوسی وحشتناک برای هرمتجاوز تبدیل شود.(1) اما گلایدرهایپرسونیک ، چگونه عمل می کند ؟

2) گلایدر هایپرسونیک : سیستمهای تسلیحاتی هایپرسونیک متعدند.

یکی ازجدیدترین آنها گلایدرهایپرسونیک است که بدلیل ابعاد کوچک ، سرعت چند برابر صوت ومسیر غیرقابل پیش بینی خود، قابل رهگیری نیست. اما تکنولوژی هایپرسونیک ، چندان جدید نیست. بحث پروازباسرعت مافوق صوت ، به سالهای آغازین جنگ جهانی دوم بازمی گردد. درپایان دهه ی 1930 ، یک دانشمند آلمانی بنام "یونگرسنگر" (E.Sanger) هواپیمائی راطراحی کرد بنام " پرنده ی نقره ای " (Silver Bird) که قادر بود باسرعت 20 هزارکیلومتر درساعت ( یعنی 6 هزارمتردرثانیه) پروازکند. اما این طرح ، هیچگاه عملی نشد تااینکه دردهه ی 1950 ، ازآن برای ورود امن فضاپیماها به جوّ زمین ، استفاده شد. دردسامبر2019 ، روسیه ساخت سیستم جدید تسلیحاتی خود راکه یک گلایدر هایپرسونیک بنام "آوانگارد" بود ، اعلام کرد. درهمان زمان ، چین نیز سیستم مشابهی را بنام "وو-14 " (Wu-14) آزمایش نمود.

سرعت حرکت صوت درهوا ، به دما بستگی دارد وصوت دردمای 15 درجه ی سانتیگراد درسطح دریا ، باسرعت 340 متر برثانیه حرکن می کند. درارتفاع 11 هزارمتری ازسطح دریا که دمای 56- درجه ی سانتیگراد است ، سرعت صوت به 295 متردرثانیه تبدیل می شود. اگر شیئی درمکانی مفروض باسرعتی بیش ازاین مقدارحرکت کند، ماوراء صوت نامیده می شود واگر بیش از 5برابرصوت یا 1700 متردرثانیه درسطح دریا ویا 1475 متر درثانیه درارتفاع 11 هزارمتری زمین حرکت کند "هایپرسونیک" نامیده می شود. ادوات نظامی متعددی درطیف هایپرسونیک قرارمی گیرند که بعضی موشکهای بالستیک ، بعضی موشکهای کروز ، وگلایدرهای هایپرسونیک ، ازآن جمله می باشند. گلایدر هایپرسونیک ، موتورندارد وتوسط یک راکت به ارتفاع بالاتر از 100 کیلومترازسطح زمین منتقل می شود وپس ازجداشدن ازموشک، بصورت سقوط آزاد وباسرعتی بیش از 6 هزارمتربرثانیه بطرف زمین بازمی گردد. یک گلایدر متعارف ، با 75/3 مترطول وحدود 5/1 تن وزن که 500 کیلوگرم آن مهمات می باشد ، می تواند کلاهک اتمی نیز حمل نماید. گلایدر درارتفاع کمتراز 70 کیلومتر ، مانورپذیر است اما درارتفاعات بالاتر، بدلیل رقیق شدن هوا وکاهش اصطکاک ، ازقابلیت مانور گلایدر کاسته می شود. مادامیکه گلایدر باسرعت هایپرسونیک حرکت می کند ، پدیده ی "مخروط ماخ " (Mach-Cone) پیرامون آن شکل می گیرد وموج شوک ازنوک گلایدر ساطع می شود. دراین ناحیه ، هوابسیار فشرده می گردد ودما بالا می رود. درسرعت 6 هزارمتربرثانیه ، دمای نوک وبالهای گلایدر ، به هزاردرجه ی سانتیگراد می رسد وبرای اینکه پرنده بتواند دربرابراین دما مقاومت کند ، سطح آن باماده ای ضد حرارت پوشانده می شود. گلایدر توسط رادار قابل شناسائی نیست زیرااین رادارها فقط می توانند اشیاء باسرعت کمتر از1000 متربرثانیه را شناسائی نمایند. بدلیل سرعت زیاد وابعاد کوچک گلایدر، دفاع ضد موشکی نیزقادربه رهگیری آن نیست. هرچه شیئ سریعتر حرکت کند ، رهگیری آن دشوارترمی گردد.(2)

3)زرادخانه ی موشکی : زرادخانه ی موشکی هایپرسونیک روسیه ، بجز اورشنیک و آوانگارد ، دوموشک هایپرسونیک " کینژال " (Kinzhal) و "زیرکن " (Zircon) رانیزشامل می شود که بارونمائی ازآنها ، زنگ خطربرای اوکراین وحامیان غربی اش به صدا درآمده است. موشک هایپرسونیک هوابه زمین کینژال ، درماه مارس سال گذشته رونمائی شد. شعاع عملیاتی این موشک 3 هزارکیلومتراست وجنگنده های " میگ-31-K " و "سوخو-34 " قادربه حمل آن می باشند. کارشناسان معتقدند که هیچ دفاع ضد هوائی وضد موشکی درجهان وجود ندارد که بتواند این موشک رارهگیری کند. تاکنون دهها فروند از موشک کینژال معروف به " خنجر" (Dagger) تولید شده که جنگ افزاری بسیار گران می باشد وازآن درجنگ اوکراین نیز استفاده شده است. سوخت این موشک جامد است وسرعت آن ده برابرسرعت صوت می باشد. چندی پیش ، خبرگزاریها ازرهگیری یک فروند موشک کینژال توسط ضدهوائی " پاتریوت " خبردادند اما اندکی بعد ، این خبرتکذیب شد ووزارت دفاع روسیه دربیانیه ای گفت که سرعت موشک هایپرسونیک کینژال ، چندین برابر سرعت پاتریوت است ولذا ، رهگیری آن ، کذب محض می باشد. زیرکن نیز یک موشک کروز مستقر برشناور باموتور " اسکرام جت" (Scram jet- موتور ماوراء صوت) است که باسرعت 11100 کیلومتر درساعت پرواز می کند. این موشک ، یکی ازچندین سیستم استراتژیک ارتش روسیه است که چندی پیش بطور آزمایشی ، ازیک زیردریائی شلیک شد. دردسامبرگذشته ، ولادیمیرپوتین فاش کردکه نسخه ی زمینی این موشک نیز دردست ساخت می باشد. گفته می شود برد زیرکن بیش از هزارکیلومتراست وقابلیت حمل کلاهک اتمی رانیز دارد. زیرکن می تواند از دفاع موشکی آمریکا عبورکند. یک علت ساخت این موشک ، پاسخ به استقرار سپرموشکی دوکاربردی آمریکا درلهستان ورومانی بود.(3)

بطوکلی ، سیستمهای موشکی ، برحسب برد آنها طبقه بندی می شوند. 1) موشکهای بالستیک کوتاه برد (SRBM) که برای هدف قراردادن دشمن درشعاع 1000 کیلومتری به کارمی روند ازاین موشک معمولاً درسناریوهای تاکتیکی استفاده می شود که پاسخ سریع به تهدیدات منطقه ای رامی طلبد.

2)موشکهای بالستیک میانبرد (MRBM) که شعاع عملیاتی آنها تا 3500 کیلومتر می باشد واز آن برای بازدارندگی دشمن درفواصل دورتر استفاده می شود.

3) موشکهای بالستیک قاره پیما (ICBM) که دوربردترین موشک ساخت دست بشراست وشعاع عملیلتی آن بیش از 5500 کیلومتر می باشد. این سیستم راباید بازدارنده ی موشکی نامید که می تواند دشمن را درخانه ی خود وازفراز کشورها وقاره ها ، هدف قراردهد. درحال حاضر فقط آمریکا ، روسیه وچین ، هرسه سیستم موشکی راتوامان دارامی باشند. دراواخردهه ی 1980 ف به ابتکار میخائیل گورباچف آخرین رهبرشوروی ، پیمان منع گسترش سیستمهای موشکی میانبرد(INF) بین آمریکا وشوروی به امضاء رسید. اگرچه به موجب این پیمان، تولید وبکارگیری سیستمهای موشکی درطیفی خاص ، ممنوع اعلام شد اما ، تحقیق وتوسعه پیرامون این سیستمها ادامه پیداکرد. درسال 2008 روسیه موشک قاره پیمای 26-RS راساخت که مهمات اندکی باخودحمل می کرد. ازسال 2018 نیز روسیه ساخت سیستمهای موشکی کلاسیک رامتوقفکرد ومنابع خودرا به ساخت سیستمهای " اچ.جی.وی" (H.G.V) اختصاص داد که نوعی کلاهک هایپرسونیک است که می تواند باسرعت هایپرسونیک درآتمسفر مانوردهد. درهمین ایام ، دولت اول ترامپ ، به بهانه ی نقض پیمان INF به علت تولید موشکهای کروز توسط روسیه ، ازاین پیمان خارج شد. اما درواقع ، علت آن نیاز آمریکا به سیستمهای پیچیده ی موشکی میانبرد برای مقابله باحضورچین درمنطقه ی پاسیفیک ودریای جنوبی چین بود. درهمان زمان ولادیمیرپوتین ، این کارآمریکا را " اشتباهی بزرگ" نامید. درواقع خروج آمریکا ازاین پیمان ، موجب شد که روسیه، خیلی زود، به برتری استراتژیک دراین عرصه نائل گردد. البته این درصورتی است که آمریکا این برنامه رامخفیانه دنبال نکرده باشد. قبلاً نیزآمریکا ازپیمان منع گسترش موشکهای ضد بالستیک که دفاع موشکی این کشوررامحدود می کرد، خارج شده بود واندکی بعد نیز تاسیسات دفاعی موشکی خودرا درشرق آمریکا مستقر نموده بود. این تاسیسات دفاعی ، به آسانی قابل تبدیل به تاسیسات تهاجمی است. چندی پیش نیز ناتو اعلام کرد که تاسال 2026 ، موشکهای میانبرد مجهز به کلاهک هسته ای خودرا درآلمان مستقر خواهد نمود. بدین ترتیب ، خطرجنگ هسته ای دراروپا ، بدون نیازبه استفاده ازموشکهای قاره پیمائی که به خاک آمریکا می رسند ، جدّی شد.(4)

اندکی بعد ازبیانیه ی ناتو ، ولادیمیرپوتین به آن چنین پاسخ داد : "دولتهای آمریکا وآلمان اعلام کرده اند که سیستمهای موشکی میانبرد خود راتا سال2026 درآلمان مستقرخواهند کرد. این موشکها که می توانند شهرها ، تاسیسات نظامی ، زیرساختهای دفاعی ومراکز صنعتی روسیه راهدف قراردهند ، ودرآینده نیزبه کلاهک اتمی مجهز خواهند شد ، قادرند طی 10 دقیقه به مناطق حساس روسیه برسند. ایالات متحده قبلاً مانور بکارگیری موشکهای " تایفون" (Typhon) راازخاک خود، تا دانمارک وفیلیپین اجراء کرده بود. این وضع ، حوادث جنگ سرد واستقرار موشکهای " پرشینگ " (Pershing) رادراروپا تداعی می کند. اگرآمریکا این طرحها را اجرا نماید ، دیگرروسیه خودرا به ضرب الاجل تعیین شده درمرد موشکهای کوتاه ومیانبرد ، متعهد نمی داند. اکنون طرح مربوط به این سیستمها ، درحال تکمیل است. ماعملکرد آمریکا رادراروپا ودیگرنقاط دنیا ، زیرنظرداریم."

شلیک موشک اورشنیک به اوکراین ، نخستین نشانه ی آمادگی موشکی روسیه است . غرّش این موشک ، باید هشداری به استراتژیستهای اروپائی باشد تا آلت دست آمریکا درجنگ باروسیه قرارنگیرند. غرب که ازبازپس گیری دونباس عاجزمانده ، اکنون قصددارد جنگ رابه خاک روسیه بکشاند اما ، سیستمهای موشکی هایپرسونیک روسیه ، مانعی بزرگ برسرراه نیل به این هدف می باشند.

زیرنویس

1)what do we know about Russians ballistic missile , www.theguardian.cim

2)the hypersonic glide vehicle, a revolutionary system? , www.ar.admin.ch

3)Russias Zircon and Kinzhal Hypersonic missiles , www.globalsecurity.org

4)why the Russian Oreshnick medium-range ballistic missile game-changer , www.eurasiareview.com

5)why these new Russian missile are real game-changer , www.mronline.org

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635 9973-6037