سه چهارم زیست کره خشک می شود
سه چهارم زیست کره، خشک می شود
درمیان 8 سیّاره و293 قمری که منظومه ی شمسی راتشکیل می دهند ، فقط درزمین ، آب جاری یافت می شود. حدود 71 درصد سطح زمین را دریا ، دریاچه ، رودخانه ، واقیانوس تشکیل می دهد وحیات برروی آن ، سه میلیارد سال قدمت دارد. معهذا ، بخشهائی اززمین ، به اندازه ی دیگربخشهای آن، تر نیست. به موجب گزارشی که اخیراً کنوانسیون ملل متحد برای مبارزه با بیابانزائی(UNCCCD) منتشرکرد، تغییرات آب وهوائی ناشی ازعملکرد انسان ، به خشکیدن دائمی 6/77 درصد زمین ، طی دوره ی سی ساله ی منتهی به 2020 منجرشده است. زمین روزبروز گرمترمی شود وخاک آن نیز خشک ترمی گردد واین ، تصویری هولناک ازآینده ی جمعیت 8 میلیارد نفری زیست کره به دست می دهد. درحال حاضر حدود یکسوم این جمعیت ، درمناطق خشکی زندگی می کنند که درآنجا آب نایاب است وکشت وزرع ودامداری ، هرروز دشوارترازروزقبل می گردد. تغییرات آب وهوائی ، این روند راتسریع کرده است. دراین دوره ، مناطق خشک زمین به 3/4 میلیون کیلومترمربع افزایش یافت که یک سوم بیشتراز مساحت شبه قاره ی هند است. اگراین روند ادامه پیداکند، تاپایان قرن حاضر ،حدود 5 میلیارد نفرازجمعیت جهان ، درسرزمینهای خشک ساکن خواهند بود. بدین ترتیب ، خاک فرسایش پیدامی کند ، منابع آب می خشکند واکوسیستم فرومی پاشد
به گزارش سازمان خوارباروکشاورزی ملل متحد(FAO)، حدود 10 درصد ازخاک زیست کره ، آغشته به نمک است و 5/2 میلیارد جریب ازاین خاک نیز درمعرض تبدیل شدن به شوره زارقراردارد. دراین مناطق ، 90 درصد بارشها ، قبل ازرسیدن به خاک ، تبخیر می شود. برخلاف خشکسالی ، که به معنی دوره های موقت کم بارش است ، خشکی به حالت پایداری اطلاق می شود که به آسانی قابل احیاء نیست. برای نخستین بار ، خشکی خاک زیست کره ، دریک تحقیق علمی ومستند ، به تصویر کشیده می شود وزنگ خطررابرای زندگی میلیاردها نفردرسراسر جهان به صدا درآمده است. به موجب این تحقیق ، خشک شدن خاک (aridity) رانباید باخشکسالی (drought) اشتباه کرد. خشکسالی یک پدیده ی گذراست که بدلیل کاهش بارش پدید می آید که خود به علت کمبود رطوبت ووزش بادهای غیرمعمول می باشد. اما خشکی خاک ، یک پدیده ی پایداراست که خود بدلیل شرائط اقلیمی بلند مدت حاصل می شود که درآن، میزان تبخیر وتعریق ، بیش ازبارش است. دراجلاس شانزدهم " کنفرانس ملل متحد برای مبارزه با بیابانزائی" که درعربستان برگزارشد ، اعلام گردید که " خشکسالی به پایان می رسد اما وقتی خاک یک منطقه خشک شد، بازگشت به شرائط قبل ، دیگرممکن نیست. خشک شدن زمین که اکنون پهنه ی گسترده ای از سطح زیست کره رافراگرفته ، دیگرقابل بازگشت نیست واین به معنی بازتعریف حیات برروی کره زمین می باشد." باتغییرات آب وهوا ، دمای اقصی نقاط زمین افزایش می یابد وآب باسرعت وشدت بیشتربخارمی شود. اکنون حدود سه میلیارد نفر ازجمعیت دنیا وبیش ازنیمی ازقابلیت تولید غذای جهان ، تحت تاثیر " تنش غیرمنتظره ی آبی" قرارگرفته است. بدین ترتیب ، حداقل رطوبت لازم برای کشاورزی ازبین می رود.
هرچه بیابانزائی بیشترشود ، دسترسی به آب شیرین دشوارترمی گردد وباادامه ی آن ، کشاورزان مجبورند به آب نیمه شور (brackish water) که شوری آن بیشترازآب شیرین وکمترازآب دریاست ، متوسل شوند که خود ، برنمکزارشدن خاک می افزاید. اگرچه نمک محلول درآب ، جذب خاک می شود اما اگرمقداراین نمک زیاد شود ، درجذب آب توسط گیاه اختلال ایجاد می کند ورطوبت موجود درگیاه را به سرقت می برد ورشد گیاه رامختل می کند. نمک زیاد ، همچنین ساختارخاک رانیزتغییرمی دهد وآنرادربرابرفرسایش ، آسیب پذیر می سازد. همه ی این عوامل ، ازباروری خاک می کاهند وتا 70 درصد بازده محصولاتی چون برنج ولوبیا راکم می کند. درحال حاضر ، 70 درصد زمینهای شورجهان در 10 کشورازجمله چین ، روسیه ، وآمریکا متمرکزمی باشد ونمکی شدن این خاکها ، سالیانه 27 میلیارددلار خسارت به بخش کشاورزی وارد می کند. اگرروند گرم شدن زمین، به همین شکل ادامه پیداکند ، بیش از 50 درصد زمینهای کشاورزی جهان تاسال 2050 ، غیرقابل استفاده خواهند شد ودرنتیجه ، برنرخ گرسنگی دردنیا افزوده خواهد گردید. به تعبیر کنوانسیون ملل متحد ، خشکی راباید باسه متغیّر اندازه گیری کرد : بارش ، تعریق (transpiration) ، تبخیر(evaporation) . سرزمین خشک ، به منطقه ای اطلاق می شود که میزان تعریق وتبخیر سالانه ی آن ، 45 درصد بیشترازمیانگین بارش آن باشد. آندسته ازمناطق زیست کره که این تعریف درموردآنها صدق می کند ، 6/40 درصد ازسطح زمین را ( بجزمناطق قطبی) شامل می شود و3 درصد دیگرازمناطقی که فعلاً مرطوب می باشند ، تاپایان قرن به خشکزارتبدیل خواهند شد. سه دهه مطالعه برروی تغییرات آب وهوائی زمین نشان می دهد که کاهش تولید ناخالص داخلی ، مهاجرت اجباری ، افزایش مرگ ومیرناشی ازطوفانهای ریزگرد ، نابودی حیات وحش ، فرسایش خاک ، فرسایش نباتی ، شورشدن منابع آب وخاک وغیره ، ازتبعات خشکی سرزمینی می باشند. بدون اقدامات مشخص ، میلیاردها نفرازمردم زمین درآینده ، باگرسنگی ، آوارگی ، وانحطاط اقتصادی روبرو خواهند شد. معهذا ، بابکارگیری راه حلهای خلاقانه وتقویت همبستگی جهانی ، می توان بااین چالش روبرو شد.
نویسندگان گزارش فوق الذکر، بااستفاده از مدلسازیهای پیشرفته ی اقلیمی ، استاندارد کردن روشها ، ومرورگسترده بر داده ها وادبیات موجود ، راهکارهائی رابرای خروج ازاین بن بست ارائه می دهند وجامعترین راهکارآنها ، علاوه برکاهش انتشارکربن ، کنترل روند بیابانزائی ، استفاده ی بهینه ازآب وخاک ، تقویت تاب آوری ، وهمکاری جوامع درسراسرجهان می باشد. بدون این تلاش هماهنگ ، میلیاردها نفرازمردم جهان درآینده ی نزدیک ، باگرسنگی ، آوارگی وسقوط اقتصادی روبروخواهند گردید. مسئله ی امروز جهان ، وجود یاعدم وجود ابزارمقابله باتغییرات آب وخاک نیست بلکه اراده ی انجام آن است. متاسفانه درسه دهه ی اخیر ، ازغرب آمریکا تاشرق چین ،خاک زیست کره خشک ترشده است. اگردرسال 1990 ، یک نفرازهر 5 نفرجمعیت زمین ، درمناطق خشک زندگی می کرد ، اکنون این رقم به یک نفرازهر سه نفرافزایش یافته است. بسیاری ازاین مناطق ، تولید کننده ی عمده ی مواد غذائی برای جهان بوده اند : آرژانتین ، اسپانیا ، حوزه ی دریای سیاه و... . برخی ازاین مناطق نیز مانند سودان جنوبی ، علاوه برخشکی با معضل جنگ وبی ثباتی نیز روبرومی باشند. هرچه زمین گرمتر می شود ، نیازبه آب نیزبیشترمی گردد. باخشک شدن برخی مناطق زمین ، بارشها دردیگرمناطق زمین ، سنگین تر ومخرّب ترمی شود. اروپا بویژه این تغییرراباپوست وگوشت خود لمس می کند. 9/95 درصد این قاره ، به سوی خشکی حرکت می کند. همچنین برزیل ، بخشهائی ازغرب آمریکا ، منطقه ی مدیترانه ، آفریقای مرکزی، شرق وجنوب آسیا ، نیزازاین روند به شدت آسیب می بینند.
البته آب ، نه تولید می شود ونه کاملاً ازبین می رود. بلکه فقط جابجا می گردد. به موازات حرکت 6/77 درصد زیست کره بسوی خشکی ، 4/22 درصد آن ، به سمت خیس ترشدن حرکت می کند. مناطق مرکزی آمریکا ، سواحل اقیانوس اطلس درآنگولا وجنوب شرقی آسیا ، درزمره ی این مناطق می باشند. اما این مناطق نیز درمعرض تندبادها وسیلابهای سهمگین قرارمی گیرند. معهذا ، حرکت به سمت خشکی ، فرآیند غالب زمین است. تاپایان قرن ، 20 درصد ازکل سطح زمین ، تغییرفاجعه بار اکوسیستم راتجربه می کند. خشک شدن زمین، به کشاورزی لطمه می زند و12 درصد از تولید ناخالص داخلی جهان می کاهد که بخشی ازآن ، به علت کاهش کیفیت خاک می باشد. باآهنگ فعلی خشک شدن زمین ، حدود 17 تا22 درصد ازتولید فعلی محصول درحاشیه ی صحرای آفریقا ، تانیمه ی قرن حاضر ازدست خواهد رفت وتاسال 2040 ، بالغ بر20 میلیون تن ازتولید سالانه ی ذرّت کاسته خواهد شد. تاآن زمان ، 19 میلیون تن نیزازتولید برنج ، 8 میلیون تن ازتولید سویا ، و21 میلیون تن ازتولید گندم کاسته خواهد شد. بیش از 3/2 میلیارد نفرازجمعیت جهان ، اکنون درصف مقدم خشکی قراردارند وسلامت آنها ازتغییرات زیست محیطی به شدت آسیب خواهد دید. به پیش بینی سازمان ملل متحد ، کاهش ذخائرغذائی جهان ، بیش ازهمه به کودکان حاشیه ی صحرای آفریقا صدمه خواهد زد. درحال حاضر بیش از 620 میلیون نفر ازجمعیت آفریقا ( یعنی نیمی ازجمعیت این قاره) ، درسرزمینهای خشک به سرمی برند. ازعرضه ی آب سالم درآفریقا وخاورمیانه ، بیش از 75 درصد کاسته شده وکمبود آب برای مصارف آشامیدنی وبهداشتی ، بشدت دراین مناطق احساس می شود. کارشناسان انتظاردارند تاپایان قرن حاضر، درصحرای جنوب غربی آمریکا ، 57 درصد به گردوغبار و38 درصد به ریزگردهای خطرناک افزوده گردد که خود افزایش 220 درصدی زایمانهای زودرس ناشی از بیماریهای ریوی راموجب خواهد گردید. همچنین به تعداد مراجعان به مراکز درمانی نیز 160 درصد افزوده خواهد شد.
امانمی توان روند فعلی خشک شدن زمین رابه سرعت متوقف کرد. اگرچه دربلند مدت ، توقف انتشارگازهای گلخانه ای به کاهش دمای زمین می انجامد اما تغییرات حاصل ازخشک شدن خاک ، مانند مراتع سوخته وجنگلهای نابودشده دراثرآتش سوزی ف تاقرنها احیاء نخواهند شد. درحال حاضر ، بهترین کاری که بشرمی تواند انجام دهد ، کاستن ازانتشار گازهای گلخانه ای به موازات بازیافت پسابها وآبیاری قطره ای برای کشاورزی است که مانع به هدررفتن منابع کمیاب آب می گردد. هدف ابتکار " دیواربزرگ سبز" (Great Green Wall) در آفریقا ، که با هزینه ی چندین تریلیون دلاری ازسال 2007 توسط اتحادیه ی آفریقا آغازشد ، احیای 100 میلیون هکتار اززمینهای منطقه ی ساحل آفریقا می باشد. قراراست تاسال 2030 ، درختکاری در250 جریب اززمینهای کم آب این قاره انجام شود که ضمن ایجاد 10میلیون شغل سبز، 250میلیون تن نیز از کربن موجود درجو نیز می کاهد. برخی ابتکارات دیگرنیز دراین عرصه قابل انجام است مانند کنترل شنزارها درحدّ فاصل پکن – تیان جینگ که درراستای برنامه ی عظیم احیای فضای سبز دمناطق پهناوری ازچین عملی می گردد. این ابتکار مانع ازبه حرکت درآمدن طوفان شن وبه هرزرفتن منابع کمیاب آب منطقه ازطریق تبخیرمی شود. جهان باید به این قبیل ابتکارات توجه کند وبرکمیت وتنوع آنها بیافزاید. باید کشت محصولات مقاوم دربرابرخشکسالی مانند ذرّت دورنگ (sorghum) ، بامیه (okra) ، وباقلا (fava) دردستورکارقرارگیرد وازاتکاء به کشت تک محصولی که دربرابر تغییرات آب وهوائی وآفات گیاهی آسیب پذیراست ، اجتناب شود. نوع وتعداد دامها نیزباید تغییرکند. مثلاً پرورش بز که بیشترازگاو دربرابرگرما مقاوم است ، باید برای شیروگوشت ، دردستورکارقرارگیرد. اکنون کشاورزی ، مسئول 23 درصد گازهای گلخانه ای موجود درجوّ ، 80 درصد جنگل زدائی ، و70 درصد استفاده ازآب شیرین جهان است. برخی کشورهای دنیا که درراه صنعتی شدن گام برمی دارند، ازشیرین کردن آب دریا نیز برای جبران کمبود آب استفاده می کنند. اما هیچیک ازاین تدابیر ، به تنهائی کافی نیست مباید همه ی آنها، همراه باابتکارات وتدابیر جدید ، برای رهاسازی گریبان بشرازمصائب دوران صنعتی شدن ، بکارگرفته شوند. به گفته ی دبیرکل سازمان ملل متحد ، " سازگاری ، دیگریک گزینه نیست بلکه یک نیازحیاتی است. بشر برای بقاء خود ، به زمین نیازدارد اما ،مانند آشغال باآن برخورد می کند."
منبع ومآخذ
1)three-quarters of the earth has gotten permanently drier , www.time.com
2)An existential threat affecting billions , www.livescience.com
3)three-quarters of earths land got drier in recent decades , www.nytimes.com
4)UN conference in Riyadh , www.unccd.int
کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037