بحران آب در غزّه
بحران آب در غزّه
کارشناسان، مقامات محلی وسازمانهای بین المللی،دیری است که درباره ی مصرف بی رویه ی آب،آلودگی منابع آبی ونفوذ فاضلاب به آبهای زیرزمینی غزّه هشدارداده وآنرا خطری جدی برای بهداشت عمومی وپایداری زیست محیطی منطقه ذکرمی کنند.درسال1997 ،بانک جهانی وضعیت آب غزّه را"بحرانی" ارزیابی کرد.اماباگذشت 20 سال ازآن زمان،نه تنها مشکلات کاهش پیدانکرده بلکه برابعادآن نیزافزوده گردیده است.طی این سالها،سطح برداشت ازمنابع زیرزمینی افزایش پیداکرده،وضع آلودگی منابع آبی وخیم ترشده وبخش بزرگی اززیرساختهای آبی منطقه دراثرجنگ آسیب دیده ویاویران گردیده است .علت این عقبگردچیست؟
مجموعه ای ازعوامل،این دورباطل راموجب گردیده اند.رشد سزیع جمعیت،مصرف بی رویه ی آب،آلودگی سفره های زیرزمینی آب، ومناقشه ی جاری بااسرائیل،ازجمله عواملی اند که به انحطاط تدریجی زیرساخت آبی نوارغزّه منجرشده اند.این منطقه که فقط 365 کیلومترمربع وسعت دارد ودرکرانه ی شرقی مدیترانه گسترده شده، 76/1میلیون نفرجمعیت رادرخود جای داده است.غزّه یکی ازپرازدحام ترین مناطق جهان است که میانگین سکونت درهرکیلومترمربع آن 4500 نفرمی باشد واین رقم برای برخی مناطق شهری آن ازبیست هزارنفرنیزمی گذرد.طی 65 سال اخیر،جمعیت غزّه 20 برابرشده واز80 هزارنفر درسال 1948 به حدود دومیلیون نفردرحال حاضررسیده است.نرخ زادوولد درغزّه45/3درصد است درحالیکه نرخ مزبوربرای کرانه ی غربی رود اردن از6/2درصد فراترنمی رود.جمعیت غزّه بسیارجوان است و43درصدآن رانوجوانان کمتراز14 سال تشکیل می دهند.پس ازتشکیل دولت اسرائیل درسال1948 ،بیش از 197 هزارمهاجربه غزّه کوچ کردند واکنون بیش از70 درصدجمعیت این منطقه رامهاجران تشکیل می دهند.براساس برآورد سازمان ملل متحد، جمعیت غزّه تاپایان سال 2020 ازمرز1/2میلیون نفرخواهد گذشت ودراین صورت،میانگین تراکم جمعیت دراین منطقه به 5835 نفردرکیلومترمربع خواهد رسید.
رشد سریع جمعیت درنوارغزّه،بیشترین فشاررابرمنابع طبیعی منطقه،بویژه منابع آبی آن وارد می آورد.غزّه تقریبا بطورکامل به منابع زیرزمینی آب وابسته است. 98درصد آب مصرفی این منطقه ازسفره های زیرزمینی و2 درصدآن نیزتوسط شرکت اسرائیلی "مکوروت" تامین می شود.سفره های زیرزمینی آب غزّه بااسرائیل ومصرمشترک است.بااین تفاوت که آنهابه منابع جایگزین آب دسترسی دارند امانوارغزّه فقط متکی به این سفره ی زیرزمینی مشترک است.اما به موازات افزایش بهره برداری ازاین منابع زیرزمینی،نرخ کاهش این منابع ازنرخ تجدیدپذیری آنها بسی پیشی گرفته وبه سه برابررسیده است.این روند موجب کاهش ارتفاع 10 تا20 متری سفره های زیرزمینی آب طی 40 سال اخیرگردیده که خود نفوذ نمک ازدریای مدیترانه به این سفره ها راموجب شده است.نمکی شدن سفره های زیرزمینی آب،ازمیزان کلراید موجوددرآنهامشخص می شود.بنابراعلام سازمان بهداشت جهانی،هرلیترآب مصرفی انسان نباید بیشتراز250 میلی گرم کلرایدداشته باشددرحالیکه این رقم برای منابع آبی شمال غزّه تا600 میلی گرم وبرای برخی مناطق دیگرتا2000 میلی گرم برآورد می شود.این رقم برای مناطق ساحلی غزّه از ده هزارمیلی گرم هم فراترمی رود.
علاوه برنفوذ نمک به منابع زیرزمینی آب غزّه،این منابع درمعرض آلودگی به فاضلاب وپساب خام قراردارند.روزانه 90 میلیون لیترفاضلاب وپساب خام ازغزّه به دریای مدیترانه می ریزد که بعلت عدم وجودتاسیسات تصفیه ی فاضلاب،بخش مهمی ازآن جذب منابع زیرزمینی آب می گردد.بالارفتن سطح نیترات ودیگرموادآلوده کننده درمنابع زیرزمینی آب، یکی ازنتایج این روند است که بویژه برای نوزادان وکودکان بسیارخطرناک می باشد. به گزارش سازمان آب فلسطین،که سطح نیترات را در211 چاه آب منطقه کنترل می کند،نیترات موجوددرآب غزّه به بیش از200 میلی گرم درلیتررسیده حال آنکه این رقم نباید از50 میلی گرم درلیترتجاوزنماید.تشخیص آلودگی آب به نیترات،برای مردم عادی بسیار دشواراست زیرااین آلودگی،تغییری دررنگ،بو ومزه ی آب ایجاد نمی کند.آلودگی منابع زیرزمینی آب غزّه به نیترات وکلراید،استفاده ازاین منابع رابرای مصارف انسانی بسیارخطرناک ساخته است.به گزارش سازمان آب فلسطین،درسالیان اخیرفقط کمتراز 4 درصدآب مصرفی غزّه،ازاستانداردهای بهداشتی برخورداربوده است. سازمانهای بین المللی ومقامات محلی نسبت به فروپاشی سیستم آبرسانی غزّه هشدارداده اند. به موجب این هشدار،دیری نخواهد گذشت که تمامی منابع آبی منطقه،آلوده ونمکی خواهند شد وآب غزّه باید ازمنابع دیگرتامین شود.تامین آب مورد نیازغزّه ازمحلی غیرازمنابع زیرزمینی،(شیرین کردن آب دریا ،انتقال آب از کشورهای دیگرو...) نیم دلاربه ازای هرلیترآب هزینه برمی دارد.
آنچه وضع راوخیم ترمی کند،رویاروئی نظامی بااسرائیل است که هرازچند گاهی،آسیب جدی به زیرساختهای تولید وتصفیه ی آب درغزّه وارد می آورد.بعلاوه، کارباز سازی زیرساختهای فرسوده وتخریب شده ی آب،بعلت محاصره ی غزّه، بسیاردشوارودربرخی موارد غیرممکن گردیده است.دسترسی به اقلامی که برای بازسازی شبکه ی آب وفاضلاب غزّه لازم است،بعلت محاصره ی این منطقه توسط اسرائیل، بدشواری صورت می گیرد.قبل ازحمله ی اخیراسرائیل به غزّه،سازمان ملل متحد درگزارشی عنوان کرد جمعیت غزّه به زودی ازمرز 1/2میلیون نفرخواهد گذشت.تامین بهداشت،آموزش،انرژی وآب برای این جمعیت انبوه،کاری بس دشواراست وهزینه ای گزاف می طلبد.پس ازاین حمله نیز،سازمان ملل متحد درگزارشی دیگر،خسارات وارده برزیرساختهای آبی غزّه را34 میلیون دلاربرآورد کردکه بخشی ازآن مربوط به نابودی 20 تا30 درصدی شبکه ی آب وفاضلاب این منطقه و30 تا50 درصد خسارات وارده به تانکرها وذخائرآبی آنهابوده است. حمله ی مزبور، به 220 حلقه چاه وتاسیسات تصفیه ی آب " دیرالبلاه" خسارات عمده واردآورد.باگذشت بیش ازیکسال ازآتش بس،هنوز کاربازسازی آغازنشده است.درشش سال اخیر،اسرائیل سه بابطورگسترده ودههاباربطورپراکنده، به غزّه یورش برده وبیش از10 سال است که این منطقه راتحت محاصره ی خود قرارداده است.
این وضع،سطح رفاه اقتصادی مردم غزّه رابه پائین ترازدودهه قبل رسانده است. ترمیم صدمات وارده برغزّه دراثرجنگ،سوءمدیریت،وفساد، بسیارطولانی وهزینه براست.به گزارش سازمان ملل متحد،فقط بازسازی زیرساختهای آبی منطقه،بیش از620میلیون دلار هزینه دربردارد.
www.fmohammadhashemi.blogfa.com