قزاقستان دیگرحیات خلوت غرب نیست

قزاقستان دیگرحیات خلوت غرب نیست

اعتراضات قزاقستان که درمخالفت باافزایش بهای سوخت ، ازغرب کشورآغازشد،به سرعت به دیگرمناطق سرایت کرد وشکل اعتراض عمومی به فساد، فقر، نابرابری ومخالفت با " توکایف" رئیس جمهورفعلی و " نورسلطان نظربایف " رئیس جمهورسابق به خود گرفت. معترضین خواستار انجام اصلاحات وبهبود وضع زندگی خود شدند. برخی شورشیان افراطی، به پادگانها ، پاسگاههای پلیس ، ادارات دولتی ، فرودگاه ومراکز حساس کشورحمله کردند وبنای یادبود لنین را در کاراگاندا ، که یکی ازآخرین یادگارهای بازمانده ازدوران شوروی بود، تخریب نمودند. مجسمه ی یادبود لنین، ازگرانیت صورتی وطی 4 سال ساخته شده بود وبعنوان سمبل پیروزی سوسیالیسم ، درکاراگاندا نصب شده بود.

پس ازاعتراضات، نظربایف درانظارعمومی ظاهرنشد وشایعه هائی مبنی برخروج اوازکشور منتشرشد. " کریم ماسیموف " رئیس سابق سرویس اطلاعاتی قزاقستان وازیاران نزدیک نظربایف نیز ، به اتهام خیانت به وطن دستگیرشد. کارشناسان معتقدند، توکایف دست به اقدام جسورانه ای زده وقصددارد گروه بسیارقدرتمند نظربایف وخانواده ی وی را ازصحنه ی سیاسی کشورحذف نماید. درواقع، کمیته ی امنیت ملی دربرخی شهرها، علیرغم دراختیارداشتن نیرو وتجهیزات کافی، ازمقاوت دربرابرشورشیان سرباز زد وباترک مواضع خویش، سلاح واسناد طبقه بندی شده راپشت سرخود برجای گذاشت. به همین دلیل، ماسیموف ، به اتهام دست داشتن دراین توطئه، بازداشت شد.

توکایف ، درنطق خود برابرپارلمان قزاقستان، سه دلیل برای بروزشورش درکشوربرشمرد. اول ، بروزاختلاف میان رئیس جمهورفعلی ورئیس جمهورسابق کشور. گویاطرفداران نظربایف که مواضع بسیارمهمی در دستگاه امنیتی کشورداشتند، تلاش کردند تابادامن زدن به اعتراضات ، آنرابه سوی کودتا علیه دولت قانونی هدایت نمایند. دوم ، وضعیت نامناسب سیاسی واقتصادی کشور که سرکوب سیاسی وفساد شایع، ازویژگیهای آن بود. اجرای اصلاحات اقتصادی نئولیبرال درقالب افزایش بهای گازمایع، جرقه ای بود که به این بشکه ی باروت زده شد. سوم ، گسترش سریع جنبش به سراسرکشور ، به خشونت گرائیدن آن، تصرف فرودگاه، مراکزنظامی ، رادیوتلویزیون وساختمانهای دولتی توسط عناصرمسلح، نشانگرطراحی قبلی این حرکت ورهبری آن توسط یک مرکزواحد بود. هدف این مرکز، سرنگونی سیستم قانونی کشور، نابودی نهادهای دولتی وبدست گرفتن قدرت بود. مهاجمین، اونیفورم ارتش وپلیس به تن داشته وازتجهیزات پیشرفته ی نظامی ومخابراتی برخورداربودند.

اعتراضات قزاقستان ، یکباردیگر توجه جهانیان رابه سرمایه گذاریهای هنگفت غرب درقزاقستان وفعالیت گسترده ی سازمانهای غیردولتی غربگرادراین کشورجلب کرد. یکی ازمهمترین این سازمانها، آزمایشگاه بیولوژی درنزدیکی شهر " آلمااتی" است که درآن، تحقیقلت درباره ی " پاتوژنهای خطرناک" صورت می گیرد. اگرچه وزارت بهداشت قزاقستان باصدوربیانیه ای، گزارشهای منتشره درباره ی تصرف این آزمایشگاه توسط" عناصرناشناس " راتکذیب کرد اما به گزارش خبرگزاری " تاس " ، درگیری برای تصرف این مرکز، موجب نشت پاتوژنهای خطرناک به خارج ازمحیط آزمایشگاه گردیده وپرسنل این مرکز، بالباسهای محافظ برتن، مشغول پاکسازی منطقه می باشند. دربیانیه ی وزارت بهداشت آمده است : " این خبرحقیقت ندارد وآزمایشگاه تحت حفاظت کامل قراردارد."

همکاری آمریکاباقزاقستان وچند جمهوری دیگرشوروی سابق، درزمینه ی تحقیقات بیولوژیک، ازاواخردهه ی 1990 آغازشد. مسکو بارها به این همکاریها اعتراض کرده وآنهاراتهدیدی برای امنیت ملی روسیه برشمرده است. همکاریهای بیولوژیک آمریکا-قزاقستان، بویژه ازسال 2003 به بعد گسترش یافت. قزاقستان ازدیرباز، مرکزداغ بیماریهای عفونی منطقه بوده وبه لحاظ تنوع این بیماریها، همیشه مورد توجه محققان ومراکزتحقیقاتی منطقه وجهان بوده است. به همین دلیل، زیرساخت نظارتی وتحقیقاتی قزاقستان، سابقه ای تاریخی داشته وازدوران تزاری شکل گرفته است. همکاری تحقیقاتی آمریکا-قزاقستان نیزکه ظاهراً درهمین چهارچوب آغازشد، برروی برخی عوامل خاص متمرکزگردید : بیماریهای مشترک انسان ودام (Zoonoses) ، سیاه زخم (Anthrax) ، طاعون (Plague) ، تب خرگوش (Tularemial) ، پاتوژنهای آنفولانزای پرندگان (Avian Influenza) ، تب مالت (Brucelliosis) وغیره . محققین آمریکائی وانگلیسی، فرضیات خود درباره ی این بیماریهارا، درآزمایشگاههای قزاقستان به آزمون می کشند. البه قزاقستان این همکاری رایک معامله ی برد – برد می داند زیراازیکسو، محققین قزاق را به تکنیکها ودانش فنی روز مجهزکرده وازمنابع مالی غرب بهره مند می سازد وازسوی دیگر، دسترسی پنتاگون رابه داده های ارزشمند برای برنامه ریزی سرّی تسلیحات بیولوژیک، وآزمایش آنها برروی گروههای قومی روسیه وچین ، میسّرمی سازد.

آزمیشگاه مرجع مرکزی آلمااتی، درسال 2013 باهزینه ی 102 میلیون دلار، بصورت یک لابراتوار فوق امنیتی تاسیس شد وبه تحقیق درباره ی پاتوژنهای بسیارمرگبارپرداخت که می توانند به سلاحی خطرناک دردست دولتها وتروریستها تبدیل شوند. لذا ، آژانس کاهش تهدید(TRA) وابسته به وزارت دفاع آمریکا، ازهمان بدو تاسیس، کاراین آزمایشگاه رابدقت زیرنظردارد تاازوقوع چنین اتفاقی جلوگیری کند. آلمان نیز دراین زمینه، باقزاقستان همکاری می کند. موسسه ی تحقیقات بیولوژیک نظامی، وابسته به انستیتوی میکروبیولوژی آلمان، مجری این طرح می باشد. ازآنجائیکه قزاقستان با روسیه، چین ، قرقیزستان ،ازبکستان وترکمنستان 13364 کیلومترمرزمشترک دارد، به میدانی مهم برای آزمایشات بیولوژیک غرب تبدیل شده است. چین نیزنگرانی خودرا ازهمکاری بیولوژیک قزاقستان باغرب، ابرازکرده وآزمایشگاههای بیولوژیک قزاقستان را" پایگاه پنتاگون درجوارمرزهای چین " نامیده است : " وزارت تحقیقات وآموزش قزاقستان ، به عامل اجرای پروژه های تحقیقاتی پنتاگون تبدیل شده است."

نفوذ غرب درقزاقستان، سابقه ای طولانی دارد اما این نفوذ، بویژه دردوران زمامداری نورسلطان نظربایف، توسعه بسیاریافت. نخبگان قزاق، حتی بامعیارهای آسیای مرکزی، بسیارفاسد شناخته می شوند. این نخبگان انگل صفت، که غرب راکعبه ی آمال خود می دانند، زمینه رابرای نفوذ وفعالیت عناصراطلاعاتی غرب واجرای پروژه های خطرناک بیولوژیک آماده می سازند. اما باکناررفتن نظربایف درجریان اعتراضات اخیر، ورق برگشت ونخبگان درخدمت غرب، زیرضربه قرارگرفتند. آمریکا ونخبگان قزاق، ازناموفق ماندن یک انقلاب رنگین دیگردرقلمروشوروی سابق، ناخشنودند. اما غرب این بار، برخلاف افغانستان ، نمی تواند عوامل خود رابه سلامت از قزاقستان خارج کند. هدف نیروهای" پیمان امنیت جمعی" درقزاقستان ، که " حفاظت ازدارائیهای استراتژیک" عنوان شده، بدون تردید لابراتوارهای بیولوژیک وبرخی سازمانهای غیردولتی غرب رانیزدربرمی گیرد.درآینده نظارت بیشتری برعملکرد این سازمانها اعمال خواهد گردید.

حوادث قزاقستان، هشداری برای رهبری این کشور ورژیمهای خودکامه ی منطقه است که درسیاستهای داخلی وخارجی خود تجدید نظرکرده وراه رابریکه تازی نخبگان فاسد وابسته به غرب ببندند و زمینه رابرای فعالیت آزاد وسازمانیافته ی زحمتکشان آماده نمایند وبه خواسته های آنهاتوجه کنند.

منابع ومآخذ

1)Kazakhstan unrest , www.theguardian.com

2)Kazakhstan detains former security chief for treason , www.aljazeera.com

3)Kazakhstan and CSTO , www.yesxorno.substack.com

4)Kazakhstan turns into graveyard for US diplomacy , www.earthnewspaper.com

5)Kazakhstan , A revolt against “transitional”capitalism , www.leftvoice.org

6)statement by the communist people party of Kazakhstan , www.facebook.com

کمک مالی به کارت بانکی شماره8732-9635-9973-6037

افسانه های " رمزارز "

افسانه های " رمزارز "

استفاده از " رمزارز" (cryptocurrency) به سرعت درجهان روبه گسترش است. براساس برآورد دانشگاه کمبریج ، حدود 101 میلیون نفراز مردم جهان تاپایان سال 2020 ، ازرمزارز استفاده می کردند. درحالیکه دو سال قبل، این رقم 35 میلیون نفربود. " بیت کوین "(Bitcoin)، این رمزارز مادر، درسال 2009 متولد شد وپس ازآن، صدها رمزارز دیگر ظاهرشدند که ارزش همه ی آنها اکنون برروی هم، ازدوتریلیون دلارفراترمی رود. افزایش ارزش اولیه ی این رمزارزها، بویژه دراوایل سال گذشته ی میلادی، دهها هزارمیلیونرجدید تولید کرد ورمزارز رابه یک حباب سوداگرانه ی حجیم تبدیل نمود که دیریازود ترکیده وسرمایه گذاران خام طبع را به کام خود خواهد کشید. درواقع، تاکنون نیز سقوط ارزش رمزارزها، بخش عمده ی دستاوردهای گذشته رابرباد داده است. به گزارش کمیسیون فدرال تجارت آمریکا، سرمایه گذاران برروی رمزارز، دردوره ی اکتبر2020 تا مارس2021 ، بیش از 80 میلیون دلار زیان دیدند که ده برابربیشترازدوره ی مشابه قبل ازآن می باشد. کاهش ارزش ناگهانی صدها یاهزاران دلاری رمزارزها، پدیده ای نادرنیست. بعلاوه ، تاکنون هیچ روشی برای جلوگیری ازبروز اشکالات فنی، خطاهای انسانی ویاسرقتهای اینترنتی درجریان معاملات رمزارزی، ارائه نشده است.(1)

رمزارزهائی مانند بیت کوین و " اتریوم" (Ethereum) به نحوی طراحی شده اند که بتوان ازآنها به عنوان وسیله ی پرداخت جایگزین برای پول ، کارت اعتباری ، وچک استفاده کرد. " کتاب سفید بیت کوین " (the bitcoin white paper) که آغازگرانقلاب رمزارزهابود، یک سیستم الکترونیکی رابه تصویرمی کشد که به دوطرف معامله اجازه می دهد، بدون دخالت طرف سوم ، بایکدیگرمعامله کنند. بدین ترتیب، دولت ، بانک ، وموسسات مالی ، ازصحنه ی معامله حذف می شوند. شاید به همین دلیل، رمزارز جذابیت خاصی برای باندهای جنایتکارپیداکرده است. معهذا، بسیاری ازکارشناسان، رمزارز راشیوه ی غالب پرداخت درجهان فردا می دانند.اما باید به ملاحظات زیرنیزتوجه کرد.

اولاً ، استفاده ازرمزارز درمعاملات ، بسیارگران تمام می شود وازسرعتی اندک برخورداراست. تایید هرمعامله بابیت کوین، حداقل ده دقیقه زمان می برد وهزینه ی متوسطی معادل 20 دلاربرمعامله گرتحمیل می کند. اتریوم که دومین رمزارز بزرگ موجود است، معامله رااندکی سریعتر اما گرانترازبیت کوین انجام می دهد. بعلاوه، بروزنوسانات شدید درارزش اغلب رمزارزها، آنهارابه ابزاری نامطمئن برای پرداخت تبدیل کرده است. مثلاً دراواخرآوریل سال گذشته، ارزش هر " داگ کوین" (Doge coin) معادل 20 سنت بود اماارزش این رمزارز طی دوهفته چند برابرشد وده روزبعد، به نصف کاهش پیداکرد. پولی که شماباآن بدشواری می توانستید یک فنجان قهوه بخورید، درمدتی کوتاه به پولی تبدیل شد که باآن می توانستید دررستورانی مجلل غذابخورید. حتی ارزش رمزارزهای معتبری چون اتریوم نیزمی تواند درکوتاه مدت ، دستخوش حداقل ده درصد تغییرشود. به همین دلیل، اخیراً " الون ماسک" (Elon Musk) اعلام کرد که شرکتش " تسلا " (Tesla) دیگربیت کوین رابه عنوان وسیله ی پرداخت نمی پذیرد. ومتعاقب آن، حمله ی دولت چین به رمزارزهانیز، بیش ازیک سوم ازارزش آنها کاست.

ثانیاً ، صندوقهای سرمایه گذاری بیت کوین ودیگررمزارزها، مانند قارچ اززمین می رویند.حتی بانکهای بزرگ ومعتبری چون " گلدمن زاچز"(Goldman Sachs) و " مورگان استانلی " (Morgan stanely) نیزوارد این بازی شده اند. تاسال گذشته، هرکس روی یکی ازرمزارزهای عمده سرمایه گذاری می کرد، برنده می شد. درآن زمان، رسانه های گروهی واجتماعی ادعا می کردند " بیت کوین واتریوم بسیارسود آورند." اما این جذابیتی واهی بود. صدها هزارکاربر، بااستفاده ازسخت افزاری که " ماینر " (Miner) نامیده می شود، درفرآیند فرآوری اطلاعات درشبکه ی بیت کوین، به رقابت بایکدیگرمی پرداختند تا ازپاداش نهفته دراستخراج هرواحد بیت کوین، بهره مند گردند. برای موفقیت آمیزبودن این روند، لازم بود هرکاربر، کامپیوترخودرا برای انجام سکانسهای تصادفی بی شمار، ساعتها وحتی روزها، فعال نگهدارد تاشاید یکی ازاین سکانسها، توسط شبکه، بعنوان سکانس پیروزانتخاب شود.هرچه کامپیوتر قوی ترباشد، احتمال پیروزی دراین رقابت بیشتراست. اما واقعیت چیزدیگری بود. عرضه ی رمزارز رامی توان به طرق مختلف( ازجمله بابرنامه ی کامپیوتری که آنرااداره می کند) کنترل کرد. مثلاً تاکنون 5/18 میلیون بیت کوین استخراج شده ونهایتاً می توان 21 میلیون بیت کوین استخراج کرد. این سقف، توسط برنامه های کامپیوتری تعیین می شود که عرضه ی پول رامدیریت می کنند. اما کمیابی رمزارز، به خودی خود ایجاد ارزش نمی کند، بلکه برای ایجاد ارزش، باید برای آن تقاضا وجود داشته باشد. ازآنجائیکه ازرمزارزها نمی توان به آسانی برای پرداخت استفاده کرد ورمزارز کاربرد دیگری نیزندارد، لذا ، ارزش آن فقط ازاین تصورناشی می شود که گویارمزارز وسیله ی مناسبی برای سرمایه گذاری است واگراین تصوررنگ ببازد، ازارزش رمزارز به سرعت کاسته خواهدشد.

ثالثاً ،بیت کوین رامادررمزارزهای موجود می دانند اما، سرمایه گذاران( یاسوداگران) جدید، به رمزارزهای جدید چون " داگ کوین" تمایل بیشتری نشان می دهند. درابتدای سال 2020 ، سایت Investopedia مدعی شد که " بیت کوین به عنوان نیروی هدایتگردنیای رمزارز، قدرت خود رابتدریج ازدست می دهد." ونشریه Forbes نیزنوشت : " بیت کوین و اتریوم ، ازداگ کوین عقب مانده اند." داگ کوین ودیگررمزارزها که حول الگوهای رفتاری شکل می گیرند، نمی توانند مدعی کاربرد درمعاملات مال باشند زیرا ارزش آنها ، باتئوری " احمق بزرگتر"(greater fool) تعیین می شود که به این معنی است : " تنها چیزی که شمابرای سود بردن ازسرمایه گذاری خود به آن احتیاج دارید، وجود یک احمق بزرگتراست که آماده باشد بهای بالاتری برای رمزارزشمابپردازد." به نظرمی رسد تکنولوژی بیت کوین، درمقایسه بابرخی رمزارزهای جدید، دیگرکهنه شده باشد.رمزارزهای جدید، بیش ازبیت کوین، برناشناس ماندن کاربر، سرعت درانجام معامله، واستفاده ازتکنولوژیهای پیچیده تربرای تسهیل معاملات، تاکید می کنند.اما علیرغم این نقاط ضعف، هنوز بیت کوین، رمزارزمسلط باقی مانده ونیمی ازکل ارزش رمزارزها رابه خود اختصاص داده است.(2)

رابعاً ، استراتژیست برجسته ی گروه مالی مورگان استانلی بنام " راچیرشارما"(Ruchir Sharma) معتقد است که بیت کوین به حاکمیت دلارپایان می دهد. روزنامه ی تایمزمالی، پاراازاین هم فراترگذاشته ومی نویسد : " ظهوربیت کوین، به معنی افول آمریکاست." اما، رمزارز، به هیچ چیزغیرازاعتماد دارندگانش متکی نیست درحالیکه دلار، برعکس ، ازحمایت قدرتمندترین کشوردنیا یعنی آمریکابرخورداراست وسرمایه گذاران هنوزبه دلاراعتماد دارند وحتی دردوران سختی ها نیزازاین اعتماد دست برنمی دارند. نشانه ی این امر، تریلیونها دلار اوراق قرضه ی خزانه داری آمریکاست که علیرغم نرخ بهره ی نسبتاً نازل آن ، همچنان توسط سرمایه گذاران خریداری ونگهداری می شود.البته اخیراً برخی ازرمزارزهای جدید نیز، که ازآنها تحت عنوان " استیبل کوین"(stable coin) یاد می شود، قصد دارند ارزش خودرا ثابت نگهدارند تاوسیله ی بهتری برای پرداختهای دیجیتال عرضه کنند. مثلاً فیس بوک قصد دارد رمزارز خود رابنام " دیم " (Diem) منتشرکند ودلارآمریکارانیزپشتوانه ی آن قراردهد تا ارزش ثابت پیداکند. اما ، ارزش همه ی استیبل کوین ها، درنهایت به ارزش پولهائی وابسته است که توسط دولتها منتشرمی شوند. بنابراین ، فقط تازمانی که ارزش این پولها کاهش پیدانکند، ارزش استیبل کوین های وابسته به آنها، ثابت خواهد ماند.

خامساً ، "وارن بافه "(Warren Buffett) بازرگان وسرمایه دارمشهورآمریکائی، رمزارز رابا " جنون لاله ها"(tulip caze) درهلند قرن هفدهم مقایسه می کند و"آندره بیلی"(A. Bailey) مدیربانک انگلند نیزهشدارمی دهد : " فقط هنگامی رمزارزبخرید که خود رابرای ازدست دادن همه ی سرمایه ی خویش آماده کرده باشید." "نوریل روبینی" (N.Roubini) اقتصاددان معروف نیز، بیت کوین را " مادرهمه ی کلاهبرداری ها" می نامد.(3)

رمزارز رامی توان کلاهبرداری دانست یاندانست. اما، آنچه مسلم است اینکه ظهوررمزارز، تحولی جدّی درمالیه عمومی وسیستم پولی جهان ایجاد کرد. هرچه این تکنولوژی پیشرفت می کند، استیبل کوین ها نیزبیشتربرپرداختهای دیجیتالی مسلط می شوند وپول کاغذی بیشتربه حاشیه رانده می شود. ازهمان ابتداء ، اکثرقریب به اتفاق موارد استخراج بیت کوین، درچین صورت می گرفت که یک علت آن ، ارزانی برق دراین کشوربود. اماباحجیم شدن حباب بیت کوین، دولت چین احساس خطرکرد واستخراج ومعامله ی بیت کوین را ممنوع اعلام نمود که موجب سقوط ناگهانی ارزش بیت کوین گردید. ازآن پس، برخی کشورها نیز پادرجای پای چین گذاشتند ورمزارزها راممنوع اعلام کردند. برخی دولتها وجنبشهای ترقیخواه نیز جنبه های مثبت تکنولوژی بلاکچین واستفاده ازرمزارزها رابرجسته کرده وخواهان قانونمند شدن فعالیت دراین عرصه گردیده اند. این تقابل به جائی رسیده که حتی برخی بانکهای مرکزی جهان درصدد طراحی نسخه ی دیجیتال ازپول خویش برآمده اند. بانک مرکزی باهاما ، ازمدتی قبل، نسخه ی دیجیتال پول خود رامنتشرکرده است وکشورهائی چون چین ، ژاپن وسوئد نیزتجربیاتی دراین زمینه داشته اند. دلاری که اکنون درکیف ماست، ممکن است روزی به موزه ها بپیوندد. حتی ممکن است معاملاتی مانند خرید خودرو یامسکن نیزدرآینده، ازطریق پلاتفرمهای رمزارزانجام شوند وتوکن های دیجیتال(digital tokens) جای پول ودارائی رابگیرند وانجام معاملات الکترونیک رابدون دخالت طرف سوم، امکانپذیرسازند. اما فعلاً دولتها برالزامات ناشی ازتعهدات قراردادی وحقوق فردی تاکید می کنند. شاید روزی برسد که نرم افزار، جای واسطه هائی چون بانک ، دلال ، وکیل وحسابدار رابگیرد. اما ، این روز نزدیک نیست.

زیرنویس

1)cryptocurrencies , www.mronline.org

2)beware of crypto risk , www.forbes.com

3)myths about cryptocurrency , www.brookings.edu

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037

ورشکستگی آبی درایران

ورشکستگی آبی در ایران

هزاران نفرازمردم اصفهان، بربسترخشکیده ی زاینده رود ونواحی اطراف " سی وسه پل " بنای تاریخی که 400 سال ازعمرآن می گذرد، اجتماع کردند تااعتراض خودرابه مدیریتی ابرازکنند که موجب خشکیدن این رود ونابودی معیشت آنها گردیده است. رژیم حاکم برایران، پس ازچند روز خویشتنداری، سرانجام به مقابله با معترضین پرداخت وآنها رابا گازاشک آور وگلوله های ساچمه ای متفرق کرد ودههانفرازایشان رانیزبازداشت نمود. این صحنه درسالهای اخیربه کرات درجای جای ایرات تکرارشده است.

آب درخاورمیانه، باامنیت ملی پیوند خورده است زیرا کمبود آب ، موجب تشدید بی ثباتی سیاسی واجتماعی می گردد. پس ازانقلاب 1357 درایران نیز، رژیم جدید برای خودکفائی کشاورزی اولویت قائل شد واین هدف را به مثابه ی عامل امنیت ملی، درقانون اساسی خود گنجاند. بدنبال آن ، چهاردهه سیاست خودکفائی کشاورزی ، بویژه درزمینه ی گندم راباجد یت دنبال کرد که حاصل آن چیزی جز بروز تنش آبی کنونی درکشورنبود.طی این سالها، رهبری ایران همیشه به افزایش تولید گندم افتخارمی کرد. حسن روحانی رئیس جمهورسابق ایران، زمانی گفته بود: " ما توانسته ایم واردات گندم رابه صفربرسانیم وقصد داریم درآینده به صادرکننده ی گندم تبدیل شویم." برخی ازاقشار آسیب پذیرجامعه، مانندکشاورزان خرده پا ، که برای تامین معیشت خود به آب وابسته اند ووقتی آب نباشد، زندگی آنها مختل می شود، بیشترین ضربه راازاین سیاست خوردند. فقرای شهری وروستائی که ازابتدای انقلاب ، حامی حکومت بودند وازسوبسیدها وبرنامه های حمایتی دولت بهره می بردند، اکنون بعلت فقدان آب، به صف اعتراضات طبقه ی متوسط شهری می پیوستند که بیشتررنگ وبوی سیاسی داشت تامعیشتی، وبه همین دلیل رژیم ودستگاه سرکوب آنرا به وحشت افکند. بحران فعلی ایران، دیگریک بحران زیست محیطی یا معیشتی نیست بلکه، بلکه بحرانی فراگیراست که با بحران اجتماعی عجین شده است.

سالهاست که کم آبی ومسائل ناشی ازآن، موجب اعتراضات مردمی گردیده است. کشاورزان اصفهان، حداقل ازسال 2012 تاکنون، پیوسته به انتقال آب زاینده رود به استان یزد اعتراض داشته اند. به نظرآنها، این پروژه، مزارع ودامهای ایشان را دچاربی آبی کرده است. آنها بارها بانیروهای امنیتی درگیرشده وبه تاسیسات انتقال آب صدمه زده اند. کاربه جائی رسید که دردوراخیراعتراضات، معترضین بربسترخشک زاینده رود چادرزدند ودرطول چند روزبعد، هزاران نفرازمردم اصفهان نیزبه آنها پیوستند. انعکاس این رویداد، آنقدرگسترده بود که حتی تلویزیون دولتی ایران نیز مجبورشد بخشهائی از این اعتراض رابه نمایش بگذارد وبا کشاورزان معترض مصاحبه کند. مردم خوزستان وچهارمحال بختیاری نیز تاکنون چندین باربه انتقال آب خود به اصفهان ونقاط مرکزی ایران، اعتراض کرده اند اما این بار، دیگراعتراضات به یک شهریا استام محدود نماند وازخوزستان تاتهران امتداد پیداکرد ومردو صدها کیلومترآنطرفتر، بامعترضین اعلام همبستگی کردند. رهبران معترضین تلاش کردند تامانع خشونت شوند تاهمبستگی بیشترمردم راجلب نمایند. اما نیروهای امنیتی 8 نفرراکشتند وصدها نفرازمردم خوزستان رانیز بازداشت کردند.

مشکلات آبی ایران، یک شبه بوجود نیامده و حاصل دهه ها سوء مدیریت وکوته بینی است. درواقع، سوءمدیریت وبی عدالتی ، اکنون باپروژه های توسعه ی ایران عجین شده ودرنابودی محیط زیست، بازتاب پیداکرده است. طرحهای توسعه ی ایران باتوجه به محدودیت منابع آبی ونرخ رشد جمعیت ، تنظیم نشده اند. رژیمهای شاه وجمهوری اسلامی، تصورمی کردند باخرید تکنولوژی می توانند کمبود آب راجبران نمایند. البته این تصور، فقط خاص ایران نیست. مصر، عراق ، لیبی ، وعربستان سعودی نیزدرمقطعی ازتاریخ اخیرخود، این توهمات رادربرنامه های توسعه ی خویش گنجاندند وخودکفائی درتولید مواد غذائی راعلیرغم منابع آبی محدود خویش، دنبال نمودند.حتی کشورجوانی چون امارات متحده عربی، نیزهنوز محدودیت منابع طبیعی رادرتنظیم برنامه های اقتصادی خویش لحاظ نمی کند. رهبران منطقه، به پروژه های جاه طلبانه ی سیمان، پتروشیمی ، فولاد وصنایع بزرگ مهندسی، افتخارمی کنند وآنها راپروژه های اشتغالزا می نامند، بدون آنکه به تبعات آنها برای منابع طبیعی، بویژه ذخائرآبی توجه کنند. شاه ایران، آمریکارامدل توسعه ی خود قرارداده بود ودهه ها از دو پروژه ی این کشور بعنوان الگوی توسعه ی ایران یاد می کرد : "سد هوور"(Hoover Dam) که به عنوان طولانی ترین سدّ جهان درسال 1935 ساخته شد و " طرح مدیریت درّه ی تنسی" (Tennessee valley Authority – TVA) که آب وبرق هفت ایالت جنوبی آمریکا رادردهه ی 1930 تامین می کردند. دردهه ی 1950 ، شاه بارویکردی شبیه به " طرح تنسی " ، باشرکت آمریکائی Development and Resources Corporation قراردادی منعقد کرد. مدیریت این شرکت درآن زمان، دردست دوتن ازمدیران سابق طرح تنسی بود.

پس ازانقلاب 1357 ،نیز ایران سدهای بزرگ بسیاری احداث کرد وحتی دردوران جنگ باعراق نیز پروژه های سد سازی رامتوقف نکرد.بزودی ایران به سومین سازنده ی سد درجهان ، پس ازچین وژاپن تبدیل شد. اما افراط درسدسازی، به محیط زیست ایران آسیب جدّی وارد آورد. بسیاری ازاین سدها درمحل نامناسب احداث می شدند ولذا، به آوارگی مردم ونابودی آبخوانهای ارزشمند می انجامیدند. عیسی کلانتری، وزیرسابق کشاورزی ورئیس اسبق سازمان محیط زیست ایران، صریحاً به این اشتباه اعتراف کرده است : " مااین اشتباه رادردهه ی 1980 مرتکب شدیم وبزودی پی بردیم هرکجاکه سد ساختیم، نباید می ساختیم وهرکجاکه سد نساختیم، باید می ساختیم." اما ایران تادهه ی 2000 ، همچنان به این مسیرغلط ادامه داد و " سد گتوند " خوزستان رادرسال2012 تکمیل نمود. این سد ، بریک بسترنمکی احداث شده ولذا، آب آن برای کشاورزی مناسب نیست. اگرمزارع کشاورزی باآب آلوده به نمک این سد آبیاری شوند، ازمحصول آنها 20 درصد یابیشترکاسته می شود. تقریباً همه ی کارشناسان، پروژه ی سد گتوند رایک اشتباه بزرگ مهندسی نامیده اند. اما حکومت ، به این نظرات کارشناسی وقعی ننهاد زیرا مافیای سدساز ، که دربالاترین ارکان سیاسی ونظامی رژیم لانه کرده اند، مانع ازتجدید نظردراین طرحها می گردند.

مصرف بی رویه ی آب وسوء مدیریت منابع آبی، بزودی به نابودی تالابها وشوره زارشدن زمینهای حاصلخزکشاورزی منجرشد و خاک خشک درهواپراکنده گردید ومشکل ریزگردهارابوجود آورد که زندگی روزمره ی مردم رادربرخی نقاط کشورفلج کرد وموجب بیماریهای تنفسی گردید. تاکنون بحران ریزگردها، موجب اعتراضات گسترده درخوزستان گردیده است. تحمل ریزگردها، دراستان خوزستان ، که هوائی گرم ومرطوب دارد، بسیاردشوارترادیگرنقاط کشورمی باشد.امروزه ، افکارعمومی ایران که بیش از گذشته، به مسائل زیست محیطی واقف گردیده، به این حوادث عکس العمل نشان می دهد. تراژدی خشکیدن دریاچه ی ارومیه، که زمانی بزرگترین دریاچه ی شورخاورمیانه بود، نقطه ی عطفی درآگاهی مردم ایران نسبت به مسائل زیست محیطی بود. دراواخردهه ی 1990، سطح دریاچه بیش از 2000 مایل مربع بود اماتاسال2015 ،حدود 90 درصد ازسطح این دریاچه کاسته شد. علت این امر، ازسوئی سد سازی های بی رویه برروی رودخانه هائی بود که به این دریاچه می ریختند وازسوی دیگر،گسترش کشت محصولات کشاورزی آب بر درمسیر این رودخانه ها بود. تصاویرقایقهای به گا نشسته وهتلهای متروک مانده درحوضه ی دریاچه ی ارومیه، که هرروزدررسانه های اجتماعی منتشرمی شد، نقش به سزائی درارتقای آگاهی مردم نسبت به این معضل بزرگ زیست محیطی داشت. اما تلاشهائی که تحت فشارافکارعمومی، برای احیای دریاچه ی ارومیه صورت گرفته، تاکنون بی نتیجه مانده است. شیوه ی زمامداری درایران، اجازه ی کاهش فشاربرمحیط زیست رانمی دهد. درکشورهای پیشرفته، دولت سعی می کند باتنوع بخشیدن به اقتصاد،ازاتکاء به منابع طبیعی بکاهد. مثلاً کشورهای اروپای غربی ، بتدریج ازاقتصاد کشاورزی فاصله گرفته واقتصاد خویش رابرصنعت وخدمات بناکردند وازآنجائیکه بازده ی یک قطره آب درصنعت، چند برابرکشاورزی است، اروپا واردات مواد غذائی واستفاده ازنیروی کارارزان کشورهای درحال توسعه را دردستورکارقرارداد وبجای آن ، تکنولوژی وخدمات خودراصادرنمود.

ایران درتنوع بخشیدن به اقتصاد خود، چندان موفق نبوده وهنوزوابسته به منابع طبیعی خویش ، بویژه آب ونفت می باشد. حدود 90 درصد آب ایران دربخش کشاورزی مصرف می شود که فقط 12 درصد ازتولید ناخالص داخلی را کشوررابخود اختصاص می دهد.درحالیکه این رقم دربریتانیا، آلمان ، و آمریکا ، کمترازیک درصد می باشد. آمارمنتشره توسط FAO نشان می دهد که طی سالیان اخیر، برزمین های زیرکشت آبی گندم درایران، که ازآب زیرزمینی تغذیه می کنند،39 درصد افزوده شده و50 درصدرشد تولید گندم ایران درسالهای گذشته،مدیون زمینهائی بوده که ازسفره های زیرزمینی آب تغذیه می کنند. به گزارش این سازمان، از14 میلیون تن گندم تولیدی ایران دربهترین سالها، حدود 12 میلیون تن(85 درصد) توسط دولت وبه قیمت تضمینی خریداری شد درحالیکه آرد حاصل ازاین گندم، 87 درصد گرانتراز آرد وارداتی از روسیه تمام می شد.بدین ترتیب، بخش بزرگی ازنیروی کارایران دربخش کشاورزی شاغل شد. که به 17 درصد کل نیروی کارکشوربالغ گردید. درحالیکه این رقم برای اتحادیه اروپا 4 درصد وبرای آمریکا یک درصد می باشد.اما اقتصاد ایران که رمق خود رادراثرتحریمهای بین المللی ازدست داده، آمادگی برخورد با الگوی کشاورزی خود راندارد. ازآنجائیکه این رژیم، توانائی ایجاد اشتغال نیزندارد، لذا، ترجیح می دهد که همچنان خبل بیکاران را به سوی روستاها براند.

پیش بینی ها برای سالهای آینده، ناامید کننده اند زیرا ایران دیگرمدتی است که ورشکسته ی آبی به شمارمی رود. مصرف سالانه ی آب دراین کشور، چندین برابرآبی است که توسط منابع تجدید شونده، تولید می گردد. دربسیاری ازنقاط ایران، هم آبهای سطحی وهم آبهای زیرزمینی، به نقطه ای رسیده اند که دیگرقابل بهره برداری نیستند. این درحالی است که آبهای سطحی، به لحاظ اقتصادی، مانند حسابجاری ، وآبهای زیرزمینی مانند حساب پس انداز بلند مدت یک کشورمی باشند. چاههای ایران دردهه های اخیر، هرروز عمیق وعمیق ترشده وحساب پس اندازآبی کشور، خالی وخالی ترگردیده است. درگذشته فقط 40 تا 50 هزارحلقه چاه ثبت شده درایران وجود داشت اما درحال حاضر، تعداد این چاهها از500 هزارحلقه نیزفراتررفته است.همچنین تعداد زیادی چاه ثبت نشده نیزدرایران وجوددارد که به یک سوم چاههای ثبت شده بالغ می گردد. بدین ترتیب، درحال حاضر، حداقل 665 هزارحلقه چاه درایران وجوددارد که اکثرآنها مورد بهره برداری قرارمی گیرند.به عبارت دیگر، به ازای هر6/7 هکتارزمین کشاورزی درایران، یک حلقه چاه حفرشده است. بدیهی است که این تعداد چاه، فشاری سنگین برسفره های زیرزمینی آب واردمی کنند. بنابراین ، احیای سفره های زیرزمینی آب درایران، قبل ازهرچیز، مستلزم کاستن قابل ملاحظه ازتعداد این چاهها ، وکاهش مصرف می باشد. اما متاسفانه، حتی درسالهای بارانی، دولت ازذخیره سازی مناسب آب برای سالهای خشک، عاجزمانده است. مثلاً سالهای خشک1398 و1399 درایران، پس ازدوسال پرباران ووقوع سیلهای بزرگ ازراه رسیدند اما، دولت نتوانست ازآن برای سالهای بعد استفاده کند.

تغییرات آب وهوائی، برمشکلات دیرپای ایران افزوده است. افزایش دمای هوا، برتقاضای آب دربخش کشاورزی، تولید انرژی وتهویه ی منازل ومحیط کار،افزوده است. توالی بیشترتحولات آب وهوائی، ازجمله خشکسالی، مدیریت منابع طبیعی ایران رادشوارترساخته است. درکوتاه مدت،احداث کارخانجات پتروشیمی ، تولید شکر، فولاد ودیگرپروژه های آب بر، اگرچه باایجاد اشتغال وافزایش بهای زمین، موجب رونق اقتصادی می گردد اما، مصرف بی رویه ی آب وبکارگیری جمعیت غیربومی رانیزموجب می گردد.آلودگی هائی که این صنایع ایجاد می کنند، اثرمنفی برسلامت جوامع بومی برجای می گذارد.این کارخانجات، هوا، خاک وآب محل راآلوده می کنند. به گزارش سازمان بهداشت جهانی، اکنون سه شهر اهواز،سنندج وکرمانشاه ، ازنظرکیفیت هوا، درزمره ی 10 شهرآلوده ی جهان قرارمی گیرند. دولت حتی ازاجرای قوانین ومقررات زیست محیطی نیم بندی که خود وضع کرده عاجزمانده است. اگراین قوانین بدرستی اجراء شوند، بسیاری ازکارخانجات موجود باید تعطیل شوند وبیکاری فراگیرگردد. بنابراین ایران میان دوانتخاب گرفتارآمده است : ادامه ی آلودگی وتداوم اشتغال، یاتوقف آلودگی وبروزناآرامی های اجتماعی ناشی ازبیکاری ! بویژه درخوزستان، مسئله ی عدالت زیست محیطی بوضوح رعایت نمی شود. فعالین سیاسی ومعترضین، دولت مرکزی رابه تبعیض سیستماتیک علیه خلق عرب واقلیتهای مذهبی متهم می کنند. به نظرآنها، دولت مرکزی تحت سلطه ی فارس ها، به اندازه ی کافی درخوزستان سرمایه گذاری نمی کند وفقط منابع غنی این استان رابه غارت می برد. این درحالیست که 80 درصد منابع غنی نفتی موجود درخشکی ایران، درخوزستان قراردارد وپنج رودخانه ی مهم کشورنیز دراین استان جریان دارند. شاخص های اجتماعی اقتصادی خوزستان، حاکی ازنادیده گرفتن سیستماتیک زیرساختها، بویژه در بخشهای آموزش وبهداشت این استان می باشد. مردم بومی، ازانتقال آب خوزستان به استانهای همجوار وحتی عراق، ناراضی اند. بدین ترتیب، آبی که درخوزستان باقی می ماند، معمولاً آلوده وغیرقابل مصرف می باشد.

همه ی کشورهای خاورمیانه، ازسوء مدیریت منابع آبی رنج می برند. مثلاً دردهه ی 1990 ، عربستان سعودی باطرحی که هدف آن تبدیل این کشوربه صادرکننده ی گندم بود، منابع آبی خود را هدرداد. اگرچه این کشورتوانست مقادیرعظیمی گندم تولیدکند اما، این موفقیت به قیمت نابودی آبخوانهای آن تمام شد. سرانجام درسال2016 ، پادشاهی سعودی ، پس ازسه دهه پافشاری برخودکفائی تولید گندم، آنرامتوقف کرد وکل نیازخود به گندم راازخارج ازکشورتامین نمود. به نظرمی رسد ایران نیزبرای برونرفت ازبحران کنونی آب ، چاره ای جزپیروی از تجربه ی عربستان نداشته باشد. این کشور ضمن الگوقراردادن عربستان، باید برروی کارآمد ترکردن سیستمهای کهنه ی آبیاری سرمایه گذاری کرده وآب رابابهای واقعی به مردم وکشاورزان عرضه نماید. امروزه حتی اسرائیل نیزکه پیشتاز استفاده ازتکنولوژیهای پیشرفته ی آبی درخاورمیانه است، عملکرد پایداری دراین عرصه ندارد.درهرحال، ایران باید بداند که خودکفائی درجهان امروز، جائی ندارد ونقشی درامنیت غذائی کشورهاایفاء نمی کند. ایران باید ازتجربه ی تحریم صدورغلّه به اتحاد شوروی درسال1980 توسط آمریکا، درسهای لازم رابیاموزد. این تحریم شکست خورد زیرا اولاً، کشاورزان آمریکائی مخالف آن بودند. ثانیاً عرضه کنندگان دیگرجهان، بلافاصله جای خالی آمریکا رادر بازارشوروی پر کردند. ثالثاٌ ، ذخائرعظیم گندم شوروی، توانست درکوتاه مدت کسری بازارراجبران نماید. لذا ، درشرائط امروزجهان ، ایران نباید ازبیم تحریم مواد غذائی، برسیاستهای پرهزینه ای چون خود کفائی برخی محصولات کشاورزی، پافشاری نماید.

درعین حال، مدتی است که همسایگان جنوبی ایران، طرحهای عظیم شیرین سازی آب دریا را برای تامین آب موردنیازخود دنبال می کنند. اما حتی این استراتژی نیز پایدارنیست زیراپساب نمکی ودیگرآلودگیهای جانبی این پروژه ها، به محیط زیست آسیب می رساند. تعداد این پروژه ها درمنطقه ی خلیج فارس که اکنون به صد پروژه بلغ می گردد، کیفیت آب خلیج راکاهش داده وحیات دریائی آنرا درمعرض خطرقرارداده است. درایران نیز " شرکت مهندسی توس آب " مدتی است که سرگرم انجام مطالعات مربوط به احداث خط لوله ای است که قراراست ازتاسیسات آب شیرین کن بندرعباس تا فاصله ی 300 کیلومتری امتداد یابد. قراراست این خط لوله، سالانه 110 میلیون مترمکعب آب شیرین رابه مناطق مرکزی ایران، درارتفاع 1700 متری سطح دریا ، منتقل نماید. قبلاً شرکت کره ای Doosan heavy industries ، قراردادی به ارزش 183 میلیون دلار برای احداث یک مجتمع شیرین کننده ی آب دربندرعباس، منعقد نموده که قادراست روزانه 200 هزارمترمکعب آب شیرین تولید نماید. اما این پروژه ، بعلت تحریمهای بین المللی به حال خود رها شده است. اگرایران همچنان برسیاست خودکفائی وانتقال آب ، بعنوان یک استراتژی پافشاری کند، مجبوراست برای تامین آب مصرفی خود، یاهرچه بیشتربه اعماق زمین نفوذ کند یااینکه سیاست شیرین کردن آب دریارا درپیش بگیرد که هردو ، گران وانرژی برهستند. ایران که زودتراز دیگرکشورهای منطقه درراه صنعتی شدن گام گذاشته، متاسفانه درزمینه ی حفاظت ازمحیط زیست ، ازهمسایگان خود عقب مانده است.

اما مشکل کمبودآب درایران ومنطقه رانمی توان فقط بااقدامات مهندسی وپیشرفت تکنولوژی حل کرد. این رویکردی خطرناک است که فقط به التیام موقت زخم می انجامد. منطقه نیازمند نهادهای دموکراتیکی است که بتوانند برنامه ای عادلانه رابرای مدیریت وتوزیع منابع ارائه دهند.دولتها باید دربرخورد با مسائل زیست محیطی، دررویکرد اقتصادی والگوهای رایج اشتغال خود تجدید نظرنمایند که البته روندی دردناک وپرهزینه است. لذا، کشورهای منطقه، برای عبوراز این مرحله، نیازمند کمک می باشند. معهذا، سوء مدیریت زیست محیطی، فقط یکی ازنشانه های حکمرانی بد است وبه همین دلیل، رویکردی که فقط محیط زیست راهدف بگیرد، به تغییرات بنیادین وغلبه برمعضلات اساسی جامعه نائل نخواهد شد.

طی یک تادوسال آینده، ایران باانتخابهای دشواری روبروست که شاید یکی ازمهمترین آنها، تصمیم گیری درباره ی آینده ی استراتژی خود کفائی کشاورزی می باشد. تصمیماتی که دراین مدت اتخاذ می شوند، برتوازن آب – غذا – انرژی درسالهای آینده، تاثیرخواهد گذاشت. اما شواهد موجود حاکی ازآن است که تهران قصددارد به سیاست توسعه ی منابع انرژی ادامه داده وبجای کنترل تقاضا واصلاح سیستم کشاورزی، برعرضه بیفزاید. چنانچه یکی ازمقامات سابق سازمان آب ایران گفته است : " برنامه ی ما بازیافت پساب وشیرین کردن آب دریاست تاازاین طریق بتوانیم پاسخگوی تقاضاباشیم." به نظرمی رسد رژیم ایران قصد دارد باتامین آب آشامیدنی شهرها ازطریق شیرین کردن آب دریا وطرق دیگر، یک فرصت تنفس سیاسی برای خود دست وپا نماید تاشاید درمرحله ی بعد، درمورد نحوه ی برخورد بامعضلات ساختاری تصمیم گیری نماید. آنچه مسلم است اینکه درآینده ی نزدیک، روحانیون ومقامات تند روی ایران، همچنان براقتصاد مقاومتی تاکید کرده ودربرابر میانه روهائی که خواستار ادغام ایران دراقتصاد جهانی هستند، ایستادگی خواهند کرد. درنتیجه، رژیم ایران یک رویکرد محتاطانه وگام بگام اتخاذ خواهد کرد. بدین معنی که دولت، درمقاطعی ، کسری گندم خودراازطریق واردات تامین کرده ودرعین حال، به سیاستهای پرهزینه وانرژی برخود مانند شیرین کردن آب دریا، انتقال آب به مسیرهای طولانی، ونفوذ به اعماق زمین جهت دسترسی به آب ادامه داده وانجام اصلاحات ساختاری دربخش کشاورزی، بویژه سیستم آبیاری رابه آینده ای نامعلوم موکول خواهد کرد.این رویکرد درپنج سال آینده، پیامدهای اسف باراقتصادی ، دموگرافیک وسیاسی برای کشور بدنبال خواهد داشت.

منابع ومآخذ

1)Irans system is essentially water bankrupt , www.theworld.org

2)Irans water bankruptcy , www.iranprimer.usip.org

3)Irans looming water bankruptcy , www.scholarship.rice.edu

4)Iran clamps down on protests against growing water shortages , www.nytimes.com

5)Iran water crisis , www.euronews.com

6)water efficiency , productivity and sustainability in MENA region , www.fao.org

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037

آنسوی شورش قزاقستان

آنسوی شورش قزاقستان

کمتراز3 سال قبل، " نورسلطان نظربایف " رهبرسالخورده ی قزاقستان، با81 سال سن استعفاء کرد. او که یک کارگرفلزکار بود ودردوران شوروی مدارج ترقی راتارهبری حزب کمونیست قزاقستان درسال 1989 پیمود، توانست درمدت صدارت خود، سرمایه های هنگفت خارجی را جذب بخش انرژی کشورکند ومنابع نفتی قزاقستان راکه با 30 میلیارد بشکه، بزرگترین ذخائرنفتی درمیان جمهوری های شوروی سابق بود، توسعه بخشد. نظربایف درسال 2019 ، قدرت رابه یکی ازدست پروردگان خود بنام " توکایف " واگذارکرد وخود به عنوان " رهبرملت" ، ریاست شورای امنیت ملی قزاقستان رابرعهده گرفت. اما درپی اعتراضات اخیر، ازاین سمت برکنارگردید. بدین ترتیب، اعتراضات قزاقستان راباید پروژه ی حذف نظربایف ازصحنه ی سیاسی کشورتلقی کرد. وقتی توکایف درسال 2019 بطورناگهانی به ریاست جمهوری قزاقستان رسید، برخی براین باوربودند که قراراست اونقش محللّ رابرای تحویل پست ریاست جمهوری به فرددیگری ازخانواده ی نظربایف بازی کند. دزآن زمان ، از " داریگا "(Dariga) دخترنظربایف برای این منظورنام برده می شد. اما گروهی نیزبراین باوربودند که توکایف، برای همیشه زیرسایه ی قدرت نظربایف باقی نخواهد ماند.

اعتراضات ازشهر" ژانوزن " درغرب قزاقستان، وبه بهانه ی افزایش بهای سوخت، آغازشد وبه سرعت سراسرکشوررافراگرفت. تالارشهر آلمااتی به آتش کشیده شد وخودروهای پلیس ودفاترحزب حاکم دراقصی نقاط کشور، درآتش سوختند. باادامه ی اعتراضات، برمطالبات معترضین افزوده گشت.آنها دیگربه بازگشت بهای سوخت رضایت نمی دادند، بلکه خواستار آزادیهای سیاسی وتجدید نظر درنحوه ی اداره ی کشور، ازجمله انتخابی شدن مقامات منطقه ای گردیدند. معترضین حتی برای مدتی کوتاه، کنترل فرودگاه بین المللی آلمااتی رابدست گرفتند وخواستاربرکناری توکایف وبازگشت کشوربه قانون اساسی 1993 گردیدند که به مراتب دموکراتیک ترازقانون اساسی فعلی بود. این ناآرامی ها، پس ازافزایش بهای گازمایع(LPG) آغازشد وبه سرعت گسترش پیداکرد. گازمایع، سوخت اصلی خودروهای قزاقستان، بویژه درمناطق غربی این کشورمی باشد. گزارشهای دریافتی ازمیدان نفتی " تنگیز "(Tengiz) حاکی است که کارگران صنعت نفت نیز به معترضین پیوستند وخواستارتجدید نظر دراداره ی کشور گردیدند.

معترضین مسلح، به پاسگاههای پلیس، ساختمانهای اداری، فرودگاه ومقرّ ریاست جمهوری حمله کردند. دولت مجبورشد حالت فوق العاده اعلام کند. معترضین شعار می دادند " پیرمرد گم شو ! " واشاره ی آنها به نورسلطان نظربایف بود که اگرچه پس ازسه دهه حکمرانی، قدرت رابه توکایف واگذارکرد اما همچنان به عنوان " رهبرملت" (Elbasy) ، قدرت واقعی رادردست داشت.ازآغازاعتراضات، نظربایف درمجامع عمومی ظاهرنشد وبنابربرخی گزارشها، برای " معالجه ی پزشکی" راهی خارج ازکشورشده است. دراین روزها، دهها هواپیمای خصوصی، ثروتمندان قزاق رابه اروپا یا دبی منتقل می کنند." قاسم جومارت توکایف " رئیس جمهورقزاقستان گفت که آلمااتی مورد حمله ی 20 هزارشبه نظامی ستیزه جو قرارگرفته است. ناآرامی های قزلقستان، سومین خیزش اعتراضی درکشورهای همسایه ومتحد روسیه، پس از اوکراین(2014) ، و بلاروس (2020) محسوب می شود.ازسوی دیگر، امنیت قزاقستان برای آمریکانیزمهم است زیرا شرکتهای نفتی غرب، تاکنون دهها میلیارددلار درصنعت نفت قزاقستان، بویژه درمناطق غربی این کشور، سرمایه گذاری کرده اند. به همین دلیل حکام قزاق، روابط نزدیکی با روسیه وآمریکا برقرارکردند. درپی اعتراضات قزاقستان، شبکه های اجتماعی واپیلیکیشن های پیام رسان مانند فیس بوک ،واتساپ ، وی چت ، و تلگرام ، برای نخستین بار مسدود شدند. معترضین خواستار انحلال کابینه ، برکناری دولت وبرگزاری انتخابات زودرس گردیدند.

قزاقستان ، بزرگترین کشورمحصوردرخشکی جهان است که مساحتی بزرگترازاروپای غربی دارد وتاکنون ازآن به عنوان " جزیره ثبات " دریک منطقه ی آشوب زده ، یاد می شد. این کشور، عضو " سازمان پیمان امنیت جمعی "(collective security treaty organization) است که روسیه وجمهوری های شوروی سابق راشامل می گردد. شش جمهوری ارمنستان ، بلاروس ، قزاقستان ، قرقیزستان ، روسیه ، تاجیکستان ، عضو این پیمان می باشند. پیمان امنیت جمعی درسال 1992 ودرپی فروپاشی اتحاد جماهیرشوروی شکل گرفت ومقرّ آن درمسکو می باشد. ریاست این پیمان، بصورت دوره ای، دراختیارهمه ی اعضاء قرارمی گیرد وکشورهای عضو نباید به عضویت پیمتنهای دفاعی دیگر مانند ناتو درآیند. قزاقستان که یکی ازمهمترین اعضای این پیمان است ،ازنظروسعت، نهمین کشورجهان محسوب می شود اما فقط 19 میلیون نفرجمعیت دارد.اهمیت دیگراین کشوربرای روسیه ، وجود پایگاه هوائی "بایکونور" درآنجاست که اغلب ماموریتهای فضائی روسیه ازآنجا انجام می شود. ازسوی دیگر، قزاقستان بزرگترین ذخائراثبات شده ی نفت رادرحوضه ی دریای خزر دارد وباسرمایه گذاری شرکتهای " اکسون موبایل " (Exxon Mobile) و " شورون" (Chevron)، روزانه 1/1 میلیون بشکه نفت تولید می کند. فقط کنسرسیوم تحت رهبری شورون ، تاکنون بیش از 30 میلیارد پوند درحوزه ی نفتی تنگیز سرمایه گذاری کرده است. اما ثروت هنگفت ناشی ازنفت ، بدلیل شیوع فساد گسترده درقزاقستان، دردست اقلیتی کوچک ازنخبگان سیاسی واقتصادی متمرکز گردیده است ودرگیریهای اخیر دراین کشورراباید درچهارچوب سهم بردن بیشتراز ازاین ثروت، ارزیابی نمود.

یکی ازمشاوران سابق نظربایف،نیروهای امنیتی قزاقستان رابه خیانت متهم کرده است. او درمصاحبه ای با نشریه ی " راشاتودی" گفت : " سالهاست که کمیته ی امنیت ملی قزاقستان ، ازاردوگاههای آموزشی تروریستها درمناطق کوهستانی کشور مطلع است. چنین شورش گسترده ای، یک شبه وبطورخود بخودی وبدون حمایت برخی ازمقامات عالیرتبه ی کشور، اتفاق نمی افتد. گارد محافظ فرودگاه بین المللی آلمااتی، بدستور مقامات ناشناس، پست خود راترک کرد وفرودگاه راتحویل شورشیان داد." برخی منابع روس نیز دراظهارات غیررسمی،ازوقوع کودتا برای حذف کامل نظربایف خبرمی دهند.

نخست وزیرارمنستان، که ریاست دوره ای سازمان پیمان امنیت جمعی(CSTO) رابرعهده دارد، اعلام کرد که" نیروهای این پیمان، برای بازگردانیدن ثبات وآرامش به قزاقستان ، برای مدتی کوتاه ، به این کشوراعزام شده اند." این نیروی پاسدارصلح، متشکل از2600 نفراست وهدف اصلی آن " حفاظت از تاسیسات استراتژیک ونهادهای مهم دولتی" ونیز " کمک به برقراری نظم درقزاقستان " اعلام شده است.

درعین حال، یکی ازمدیران نشریه ی " راشاتودی"، در توئیتی نوشت که مسکواحتمالاً درازای مداخله ی نظامی درقزاقستان، امتیازاتی راازاین کشورطلب می کند که برخی ازآنها به قرارزیرمی باشند: به رسمیت شناختن الحاق کریمه به روسیه ، رواج دوباره ی الفبای سیریلیک (Cyrillic alphabet: یک سیستم نوشتاری که تمام زبانهای منطقه ی اوراسیا ازآن استفاده می کنند) بجای لاتین ، اعلام زبان روسی به عنوان زبان رسمی دوم کشور، لغو محدودیتهای وضع شده برای مدارس روس زبان، وممنوعیت فعالیت سازمانهای غیردولتی روس ستیز.

اما حوادث قزاقستان، ریشه های عمیق تری دارد. ازدسامبر1990 که اتحاد شوروی پذیرفت تابه دستورالعمل نئولیبرالی تهیه شده توسط صندوق بین المللی پول، بانک جهانی، سازمان همکاری اقتصادی وتوسعه(OECD) وبانک ترمیم وتوسعه ی اروپا(EBRD)، تحت عنوان " سند هوستون "(Houston paper) عمل کند، بیش ازسی سال می گذرد. اساس این سند راواگذاری دارائی های عمومی به بخش خصوصی تشکیل می داد. قراربود مالکان جدید این دارائیها، کشوررامملو ازکالاهای مصرفی کنند ورفاه رادرجمهوریهای شوروی سابق ، ازجمله قزاقستان، فراگیرنمایند. اما حاصل کارچه شد؟ حکومت دزد سالاران(Kleptocracy) که ازآن تحت عنوان سیستم " بازارآزاد" یاد می شد، منابع این کشورهارابه غارت برد. اوج این فاجعه ی نئولیبرال رامی توان درقرقیزستان وقزاقستان امروزدید. وقایع امروزقزاقستان، چیزی جز رویاروئی دزدسالارانی نیست که ازمحل طرح هوستون پروارشده واکنون برای تمامیت خواهی، به مقابله بایکدیگر برخاسته اند.

www.fmohammadhashemi.blogfa.com

صنعت پهباد ترکیه درراه جهانی شدن

صنعت پهباد ترکیه

در راه جهانی شدن

رشد صنعت پرنده ی بی سرنشین درترکیه ، ازاواسط دهه ی 2000 آغازشد. تا 20 سال پیش، فقط 20 شرکت درصنعت تسلیحاتی ترکیه فعالیت می کردند اما اکنون تعداد آنها از 2000 شرکت فراترمی رود. تحقیقات درباره ی سیستمهای پرنده ی بی سرنشین، ازسال 2004 درترکیه آغازشد وتاسال 2006 به توسعه ی پهبادهای کوچک کلاس " مالازگیر" (Malazgir) انجامید. نخستین پهباد کوچک نظامی درسال 2007 تحویل ارتش ترکیه شد وازسال2012 ، صادرات این این پلاتفرمهای خرد آغازگردید. این گامهای اولیه، راه رابرای پیشرفتهای بعدی ترکیه درزمینه ی پهبادی هموارکرد تااینکه پهباد " بایراکتار- تی-بی-2 " (Bayraktar-TB-2) درسال2014 عرضه شد.

تااوایل دهه ی 2000 ، ترکیه برای جنگ نامتقارن با چریکهای کرد، ازپرنده های بی سرنشین ساخت اسرائیل استفاده می کرد. دراین زمان، ترکیه بزرگترین مشتری پهباد " هرون" ( Heron) ساخت اسرائیل بود. وقتی نخستین پهباد ساخت ترکیه بنام " آنکا " (A nka) قدم به صحنه گذاشت، ازآن بعنوان پرنده ی صد در صد ترک ، نام برده شد. اما درواقع، چنین نبود. موتور ، سیستم خودکارپروازوفرود ، کامپیوتراطلاعات پرواز ، تجهیزات مربوط به ارتباطات رادیوئی وغلاف هدفگیری(targeting pod)آن، همه ساخت خارج بود. این پهباد، چند باردرجریان پروازهای آزمایشی وهنگام فرود، دچارسانحه شد. اما علیرغم این تجربه ی ناموفق، یک دهه بعد ترکیه به یکی ازقدرتهای صادرکننده ی پهباد درجهان تبدیل شد. نخستین پروازآزمایشی " بایراکتار تی- بی – 2 " درآوریل 2014 انجام گرفت وبزودی این پرنده، به گل سرسبد پهبادهای ساخت ترکیه تبدیل شد وبه ارتش این کشورپیوست. تاپایان سال2019 ، ارتش ترکیه بیش از75 فروند پهباد TB-2 دراختیارداشت. بایراکتار ، شاهکارصنعت پهبادی ترکیه است که ازآن می توان علاوه برعملیات نظامی، درعملیات اطلاعاتی – مراقبتی – شناسائی (ISR) نیزاستفاده کرد. این پهباد، توانائی حمل موشکهای هدایت شونده رادارد که درچهارنقطه ی تعلیق وزیربالهای آن ، نصب می شوند. بعلاوه TB-2 قابلیت هدایت کامل خودکار رادرتمامی مراحل برخاستن، پرواز ، ونشستن راداراست. این پهباد، باوزن حداکثر 700 کیلوگرم، می تواند 27 ساعت پروازکند باسرعت 220 کیلومتر درساعت، تا 27000 فوت اوج بگیرد وازانظارپنهان بماند. دراین سالها، درسیستم آنکا نیز پیشرفتهائی حاصل شد ودرپایان سال2020 ، شرکت صنایع هوافضای ترکیه، سازنده ی پهباد آنکا ، یک قرارداد 80 میلیون دلاری رابرای فروش سه سیستم " آنکا-اس " باتونس امضاء کرد. انکا – اس ، نسخه ای ازپهباد آنکا ست که باماهواره کنترل وهدایت می شود.پهبادهای پیشرفته ی ساخت ترکیه ، به قابلیتهای جنگ الکترونیک، رهگیری وشناسائی سیستمهای مخابراتی، راداری ودفاع ضد هوائی دشمن ونیز سیستم هشدارسریع مجهزند. درکناراین پیشرفتها، شرکت دولتی TAIقصد دارد تاسال2026 ، نخستین جت جنگنده ی ساخت ترکیه رانیزبه بازارعرضه کند. ترکیه همچنین قصددارد، پهبادهای باقابلیت استقرار برروی شناور بسازد. برای اینکه پهباد بتواند برروی شناور بنشیند وبرخیزد، باید به ساختاری قدرتمند تر ازپهبادهای معمولی مجهزباشد زیرااین پهباد، درمعرض " شوک جی "( G- shock) قراردارد که شوک ناشی از ضربه ورطوبت می باشد. ترکیه این طرح را باجدیت دنبال می کند.

شرکت " بایکار " ( Baykar) سازنده ی پهباد بایراکتار ، تاکنون به موفقیتهای بزرگ صادراتی نائل شده وپهباد ساخت خودرا به دهها شرکت جهان فروخته است. هرروز ردّ پای این پهباد، بیشتردرمنازعات بین المللی مشاهده می شود.TB-2 ، توانست نیروی زمینی سوریه رادرنبرد " ادلب " نابود کند. این پهباد ، نقش تعیین کننده درجنگ داخلی لیبی ایفاء کرد وموجب استحکام مواضع ارتش ملی لیبی گردید. درجریان جنگ قره باغ، پهبادهای TB-2 ، نیروی زرهی ارمنستان را زمینگیر کردند وسپس در رژه ی پیروزی درباکو، به نمایش درآمدند. بعد ازنقش برجسته ای که پهبادهای ساخت ترکیه در منازعات خاورمیانه وشمال آفریقا ایفاء کردند، توجه جهان به آنها جلب شد وترکیه وارد بازار رقابتی پهبادهای جنگی گردید. بهای فعلی هرفروند پهباد بایراکتار یک تادو میلیون دلاراست که درمقایسه با بهای پهباد " درنده " (predator) ساخت آمریکا که 20 میلیون دلارمی باشد، بسیارنازل است.قیمت نازل وتوانائی بالای پهبادهای ساخت ترکیه، آنها راحتی برای قدرتهای غربی چون انگلیس جذاب ساخته است. چند ماه پیش ، وزیردفاع لهستان اعلام کرد که کشورش 24 فروند پهباد مسلح به موشک ضد تانک ازترکیه خریداری کرده است. این معامله ی بزرگ برای صنعت نوپای تسلیحاتی ترکیه حائز اهمیت می باشد. سپس وزیردفاع لتونی تمایل کشورش را به دریافت این سلاح ازترکیه اعلام نمود. جالب اینکه هردوکشور لهستان ولتونی، عضوناتو می باشند واین اولین باراست که ترکیه پهبادهای نظامی خودرا به کشورهای عضواین پیمان می فروشد. اوکراین نیزتاکنون یک محموله ازپهبادهای ترکیه دریافت کرده وتمایل خودرابه دریافت محموله ی دیگری تا پایان سال2022 اعلام کرده است. وزیرخارجه ی اوکراین همچنین اعلام کرده که کشورش قصددارد باهمکاری ترکیه، کارخانه ی ساخت پهباد2-TB رادراوکراین احداث نماید. اوکراین ازاین پهباد، درعملیات علیه جدائی طلبان شرق " دونباس " استفاده می کند. ترکیه دربرابرانتقاد روسیه وجدائی طلبان اوکراین ازاین معامله، می گوید : " مانقشی درحملات دولت اوکراین نداریم. به محض اینکه پهبادهای ساخت ما به فروش رسیدند، دیگرنبایدآنها را محصول ترکیه تلقی کرد. شاید ماآنها راتولید کرده باشیم، اما آنهادیگربه اوکراین تعلق دارند." مراکش نیز13 فروند 2-TB سفارش داده وقصد دارد ازآنها در صحرای باختری علیه شورشیان " پولیساریو " استفاده نماید. کشوردیگری که بزودی این پهباد رادریافت می کند اتیوپی است که این معامله احتمالاً جنجال برانگیزخواهد شد. یکی ازعلل این جنجال، مخالفت مصراست. روابط دوکشور مصر وترکیه که پس ازبرکناری " محمد مرسی " توسط ارتش ، متشنج شده بود، اخیراً روبه بهبود گذاشته است. اما تحویل پهبادها به اتیوپی، به معنی جانبداری ترکیه ازدشمن مصر درمنازعه ی دوکشوربرسرساخت سدّ " رنسانس کبیر"(Grand Renaissance) برروی رودخانه ی نیل تلقی می شود. مصرازاروپا وآمریکا خواسته است تامانع همکاری تسلیحاتی ترکیه واتیوپی گردند. لذا ، تحویل پهباد به اتیوپی ممکن است روند عادی سازی روابط دوکشوررا مختل نماید. احتمالاً اتیوپی ازپهبادهای ساخت ترکیه، علیه جدائی طلبان " تیگره " استفاده خواهد کرد. درتابستان گذشته، نیروهای اتیوپی از" میکله"(Mekelle) پایتخت تیگره عقب رانده شدند وضد حمله ی آنها درماه اکتبرنیز باشکست روبروشد. تاکنون حدود صد هزار نفرازنیروهای اتیوپی دراین نبرد کشته شده اند. البته معلوم نیست که پهبادهای ترکیه بتوانند مانند لیبی، ورق را درجبهه های این نبرد برگردانند. قطر نیزاخیراً شش فروند پهباد 2-TB ازترکیه دریافت کرد. دررژه ی نظامی به مناسبت سی امین سالگرد استقلال ترکمنستان، ازپهبادهای ساخت ترکیه رونمائی شد. تابستان گذشته، ترکمنستان تسلیحاتی به ارزش 37 میلیون دلارازترکیه دریافت کرد که این پهبادها نیزجزئی ازآن بود. بنابرگزارشهای منتشره، قزاقستان نیز پس ازمشاهده ی عملکرد پهبادهای TB-2 درمنازعه ی قره باغ، قصددارد دههافروند پهباد ساخت ترکیه را جایگزین پهبادهای چینی خود نماید. قرقیزستان هم طرحی برای ساخت این پهباد درداخل کشور تنظیم کرده تاازاین طریق، برضعف هوائی خویش فائق آید.

اما طرحهای تسلیحاتی بلند پروازانه ی ترکیه، درشرائطی دنبال می شوند که اقتصاد این کشوردرسراشیب سقوط قراردارد وبسیاری ازتعهدات صادراتی آن درعرصه ی نظامی ، بلااجرا مانده اند. تاسال2011 ، ترکیه حدود 52 درصد از تجهیزات نظامی خودرا در داخل کشورتولید یامونتاژ می کرد وسه سال بعد، این رقم به 60 درصد رسید. اما ازآن پس به علت تشدید اصطکاک باآمریکاوغرب، تامین قطعات برای صنعت تسلیحاتی ترکیه دشوارشد ولذا، این صنعت روبه افول گذاشت. معهذا ، تجهیز پهباد بایراکتارTB-2 به سلاح لیزری ، آنرابه یک سلاح تاکتیکی تبدیل کرد. علاوه براین پهباد، وزارت دفاع ترکیه به یک پهباد بلند پرواز ودوربرد بنام " آکینجی " (Akinci) مجهزشده که به لحاظ تجهیزات الکترونیک، پیشرفته ترازTB-2 می باشد. ارتش ترکیه اکنون 130 فروند پهباد دراختیاردارد. اما ترکیه هنوز مجبوراست سنسورها ودیگرتجهیزات حساس پهبادهای خودراازآمریکا، انگلیس وکانادا خریداری کند وحال که روابط بااین کشورها به سردی گرائیده، تامین قطعات مزبوربرای صنعت پهبادی ترکیه، بامشکل روبرو شده است. چندی پیش، کانادا رسماً قرارداد خود باترکیه را درزمینه ی تامین این قطعات، لغو کرد. معهذا ، برنامه ی پهبادی ترکیه، یک دستاورد بزرگ فنی – مهندسی برای این کشورمحسوب می شود. کشورهای انگشت شماری درجهان هستند که قادربه ساخت پهبادهای پیچیده ی نظامی می باشند.لذا، انتظارمی رود ترکیه درآینده، علیرغم فشارهای موجود، همچنان برتولید پهبادهای پیچیده ی نظامی پافشاری کند وآنرادرخدمت اهداف منطقه ای خویش قراردهد.

ترکیه ازحضورخود درمنازعات عراق ، لیبی ، سوریه و قفقاز، درسهای سیاسی ونظامی ارزشمندی گرفته که یکی ازآنها، کاربرد پهباد نظامی درمنازعات داخلی، منطقه ای وبین المللی است. دولت ترکیه اکنون ازپهباد، به عنوان یک دارائی ارزشمند درخدمت سیاست خارجی خود سود می برد و حال که بایراکتارTB-2 درزرادخانه های سه قاره ی جهان حضورپیداکرده، بدون تردید آنرابیشتردر منازعات جاری وآتی جهان خواهیم دید.

منابع ومآخذ

1)Bayraktar TB-2 , www.english.alaraby.co.uk

2)emergent player – turkeys Drone industry , www.airinternational.com

3)the rise of Turkish Drone technology , www.besaceter.org

4)Turkeys path to Drone power , www.trendsresearch.org

5)Ethiopia – Turkey … , www.theguardian.com

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037

2022 : جهان برلبه ی تیغ

جهان برلبه ی تیغ

در سال2022 ، جهان بامجموعه ای ازچالشها روبروست : بازگشت پاندمی کوید-19 ، وضعیت خطرناک آب وهوائی ، تضاد میان دموکراسی وخودکامگی ، بروزبحرانهای انسانی ، مهاجرت توده ای و تروریسم فرامرزی. همچنین خطربروز خصومتهای جدید میان دولتها دراثر تضعیف نظم بین المللی و گسترش سلاحهای جدید، جدّی است. همه ی این موارد حاکی ازآن است که جهانیان درسال 2022 ، مانند سال قبل ، زندگی برلبه ی تیغ راتجربه خواهند کرد.

کوید-19 ، جهان را دربهت وحیرت فروبرد. وقتی سازمان بهداشت جهانی در11 مارس 2020 اعلام پاندمی کرد، کمترکسی فکرمی کرد که تعطیلی ، فاصله گذاری وگسست اجتماعی ناشی ازآن، دوسال دوام بیاورد. ازاواسط سال 2021 نیزکه جریان زندگی روبه عادی شدن می رفت، ظهور سویه های " دلتا " و " اومیکرون " ، دوباره تعطیلی ها وفاصله گذاریها را برقرارکرد. آیا سال2022 ، سال تبدیل پاندمی به اندمی ( endemic بیماری کم اهمیت بومی) خواهد بود ؟ بسیاری امیدوارند که چنین شود. اما حداقل دربخش بزرگی ازدنیا، ازجمله آسیا ، چنین نخواهد شد ومردم این مناطق باید احتمالاً تامدتهای مدید، باماسک درمجامع عمومی ظاهرشوند. دراین مدت ، تحول بزرگی درتکنولوژی ساخت واکسن حاصل شد.تولید واکسن جدید که قبلاً یک دهه به طول می انجامید، بااستفاده ازعلم ژنتیک وتکنولوژی "ار-ان-ای پیام رسان " (mRNA) ، درکمترازده ماه محقق شد. این رویداد راباید یکی از مهمترین پیشرفتهای پزشکی قرن تلقی کرد.

کاروتحصیل، بیش ازهمه تحت تاثیر پاندمی قرارگرفت وبازگشت آن به وضع عادی، باکندی انجام پذیرفت. بسیاری ازشاغلین که تصمیم گرفتند بقیه ی عمرخود را بادورکاری سپری کنند، مراکزبزرگ شهری راترک کرده ونزد خانواده های خود درروستاها و شهرکها بازگشتند.درعین حال، گروهی ازکارفرمایان نیز تحت تاثیرپدیده ی دورکاری، مستغلات تجاری خودرافروخته وپول آنرادربانکها ذخیره کردند. شگفت انگیزترین رویکردی که احتمالاً درسال 2022 فراگیرخواهد شد، پدیده ی " استعفای بزرگ" (great resignation) است که به معنی ترک کارتوسط خیل بزرگی ازجمعیت شاغل دردوران پاندمی وعدم بازگشت مجدد آنهابه کارمی باشد. وزارت کارآمریکا درماه دسامبرگذشته اعلام کرد، تعداد افرادی که کارخودرابرای همیشه ترک می کنند، به رکورد تازه ای درآمریکارسیده است. باظهورسویه های جدید درسال2022 ، معلوم نیست که روند استعفای بزرگ متوقف شود.

تغییرات تکتونیک (tectonic shifts) دردوران پاندمی، پول ومالیه ی شخصی رابسیارمتاثر ساخته است. درنوامبرسال گذشته ، نرخ تورم درآمریکا به بالاترین سطح خوددرسالیان اخیررسید واز8/6 درصد فراتررفت وبربهای خودرو و مستغلات نیزبسیارافزوده گردید. اگرچه بعلت پائین ماندن نرخ بهره، رونق بورس دراغلب کشورها همچنان حفظ شد اما، برتعداد نوسانات شدید بورس افزوده گردید. دردوره ی پاندمی ، رمزارزها بااستقبال فراوان روبرو شدند. استقبال از اپیلیکیشن تبادل رمزارز بنام " کوین بیس" (coin base)، به حدّی رسید که " تیک تاک " و " یوتیوب " راپشت سرگذاشت. بسیاری ازسیاستمداران، ورزشکاران ومردم عادی، حقوق خودرابابیت کوین دریافت کردند وانتظارمی رود این روند درسال 2022، کم وبیش ادامه پیداکند.

قراراست تاسال 2035 ، خرید وفروش خودروهای گازسوز درآمریکا متوقف شود.انگلیس نیز ضرب الاجل 2030 رابرای این امرتعیین کرده ودیگرکشورهای پیشرفته هم سال 2040 رابرای پایان عمر خودروهای باسوخت فسیلی تعیین کرده اند. اما بزرگترین سناریو دراین زمینه برای سال 2022 ، احتمالاً عرضه ی کامیونهای برقی به بازار است. کمپانیهای " فورد " و " تسلا " دراین عرصه پیشتازند ضمن اینکه شرکت تسلا تولید کامیونهای سایبری رانیز دردستورکارقرارداده است.

اما یکی ازمهمترین تحولات سال2022 ، رقابت درفضاخواهد بود. چین وروسیه ، طرح مشترکی رابرای احداث یک پایگاه درکره ماه تاسال 2030 ،دردست اجراء دارند. آنها همچنین قصددارند تاسال2024 ، رباطی رابه یکی ازسیارکهای منظومه ی شمسی بفرستند. سازمان فضائی آمریکا ( ناسا) نیزدرماه دسامبرگذشته، نام 10 فضانورد جدید خودرابرای انجام ماموریتهای آینده ی فضائی اعلام کرد. شرکتهای خصوصی فعال درزمینه ی هوافضا ، ازجمله space-x, blue origin , و virgin galactic که درسال 2021 مردم عادی را به فضافرستادند، متعهد شده اند که درسال 2022 ، توریسم فضائی را سامان دهند. شرکت space-x قراراست دراین سال، موشک ماهواره بر خودرابنام starship که قابل استفاده ی مجدد می باشد، برای نخستین ماموریت به فضاپرتاب کند. " الون ماسک " مالک شرکت تسلا ، این رویداد را " انقلابی بزرگ برای فتح فضا " نامیده است. درهمین حال، شرکتهای space-x و blue origin و آمازون ، قصددارند درسال2022 ، درچهارچوب یک پروژه ی مشترک، صدها ماهواره را درمدار پائینی زمین قراردهند تادسترسی به اینترنت سریع ، باپهنای باند مناسب وهزینه ی معقول رابرای همه ی جهان میسّر سازند. اما پیامد جانبی این طرحها، افزایش قابل ملاحظه ی زباله های فضائی است که می تواند مانع کارتلسکوپها گردیده وباسفینه های فضائی برخورد کند. بدین ترتیب سال2022 ، برای اکتشافات ورقابتهای فضائی، سالی پرمشغله خواهد بود. " ناسا " 18 ماموریت رابرای این سال تدارک دیده که محورآنرا اعزام مجدد انسان به کره ماه تشکیل می دهد. دراین سال، روسیه ، کره جنوبی، هند و ژاپن نیز سفینه ی ماه پیما به فضاپرتاب خواهند کرد.آژانس فضائی اروپا هم برنامه ی پرتاب ماهواره به مریخ رادردستورکارقرارداده است. چین ابرازامیدواری کرده که تاپایان سال2022 ، یک ایستگاه فضائی دائم درخارج ازجوّ برپانماید. طرح توریسم فضائی نیز توسط روسیه وشرکتهای خصوصی غرب دنبال می شود. رقابت تسلیحاتی نیزدرفضاتشدید خواهد شد. آمریکا، روسیه وچین ، سرگرم آزمایش سلاحهای جدیدی هستند که استقراریک حامل مافوق صوت درمدارپائینی زمین راکه قدربه شلیک موشک هسته ای به هرنقطه ی زمین باشد، شامل می شود. روسیه نیز بطورخستگی ناپذیر، موشکهای ضد ماهواره راآزمایش می کند ودیگران نیزدرپی روسیه روانند. آمریکا طرح " دفاع سیّاره ای"(planetary defence) راباجدیت دنبال می کند. برخی کارشناسان، این دستاوردها رابه سود بشریت وبرخی دیگر، گامی به عقب ارزیابی می کنند.

اماجهان سیاست درسال2022، سالی پرآشوب راسپری خواهد کرد. این سال برای خاورمیانه، سرشارازحوادث خوب وبد خواهد بود. برگزاری جام جهانی فوتبال قطر درماه نوامبر، که نخستین باردریک کشورعرب ومسلمان برگزارمی شود، خوش بینی فراوان ایجاد کرده است. به نظرمی رسد که این رویداد، جانی جدید به کالبد بی جان تجارت وتوریسم درمنطقه می دمد واحتمالاً اشکال بازتر ومترقی ترحکومت راتشویق وترغیب می نماید. اما جام جهانی قطر، ازهمان ابتداء بااتهاماتی درزمینه ی فساد دست اندکاران همراه بود. نقض استانداردهای حقوق بشر، وپرداخت حقوق نازل به کارگران شاغل درقطر، زیرذره بین جهانیان قرارگرفته است. به نوشته ی گاردین ، ازسال2010 که میزبانی جام جهانی2022 به قطر واگذارشد تاکنون، 6500 نفرازکارگران شاغل درپروژه های مربوط به آن که ساخت 7 استادیوم ورزشی ، راهها وهتل ها وفرودگاه جدید راشامل می شود، جان باخته اند. جهان ازوضعیت غیرلیبرال قطر بویژه درعرصه ی آزادی بیان وانتقاد از حکومت وخاندان حاکم، نگران است.معهذا ، برگزاری جام جهانی 2022 ، شاید یکی از موفق ترین نمونه های " شستشوی ورزشی"(sport-washing: به معنی استفاده ازورزش برای بهبود شهرت وسرپوش گذاشتن بر نواقص وکمبودها) راعرضه کند. برگزاری جام جهانی قطر، ازحساسیت مسئله ی هسته ای ایران نمی کاهد. اسرائیل تهدید کرده که اگرمذاکرات جاری ایران و1+5 به احیای قرارداد 2015 منجرنشود، تاسیسات اتمی ایران راهدف قرارخواهد داد. بنابراین، درسال 2022 ، سایه ی جنگ همچنان برآسمان خلیج سنگینی خواهد کرد.

رژیم خودکامه ی ترکیه که 20 سال است تحت پوشش اسلامگرائی جدید توسط حزب " عدالت وتوسعه"(AKP) ، قدرت رادراین کشوربدست دارد، هرروزبراستبداد خویش می افزاید. سیاست خارجی تهاجمی اردوغان ، ترکیه رادربرابراروپا وآمریکاقرارداده است. سوء تدبیراین رژیم، ترکیه رابه لبه ی پرتگاه اقتصادی کشانده وبیش از 80 درصد ازارزش پول ملی این کشورکاسته است. لبنان نیز، مانند یمن ولیبی ، درآستانه ی تبدیل شدن به کشوری کاملاً ورشکسته قراردارد. تاخیردربرگزاری انتخابات فلسطین وتشدید خشونت شهرک نشین های اسرائیل، درکنارفقدان یک روند صلح فعال، آینده ی این منازعه ی دیرپا رادرهاله ای ازابهام فروبرده است.

درسال2022 ، همه ی چشمها به چین دوخته شده است. درماه فوریه ی این سال، المپیک زمستانی پکن زیرسایه ی تحریم دیپلماتیک آمریکا ، انگلیس وبرخی کشورهای دیگر، برگزارمی شود.این تحریم قراراست دراعتراض به آنچه که " نقض حقوق بشردرچین" نامیده می شود، اعمال گردد. کشورهای غربی ازآن بیم دارند که جهان، بادستاوردهای بزرگ چین درسالیان اخیر، ازنزدیک آشنا شود وتحت تاثیر آنچه که " تبلیغات حزب کمونیست چین " نامیده می شود، قرارگیرد. قراراست کنگره ی بیستم حزب کمونیست چین نیزدرپایان این سال برگزارشود. پرزیدنت " شی جین پینگ" امیدواراست دراین کنگره، برای سومین دوره ی متوالی، به ریاست جمهوری ودبیرکلی حزب کمونیست این کشور برگزیده شود که اگرچنین شود، او به قوی ترین رهبرچین پس از مائوتسه تونگ تبدیل خواهد شد. البته چین باچالشهای بزرگ داخلی وخارجی روبروست که کند شدن آهنگ رشد اقتصادی، بحران دیون، سالمندی جمعیت، معضلات سهمگین آب وهوائی وزیست محیطی، تلاش آمریکا برای برای مهاراین کشورازطریق شوراندن همسایگان علیه آن، ازآن جمله می باشد. به نظرمی رسد تلاش چین برای توسعه ی نفوذ اقتصادی وژئوپولتیک خوددرجهان، درسال2022 ادامه پیداکند. همچنین دراین سال، رقابت منطقه ای چین با هند ، ابعاد گسترده تری به خود خواهد گرفت. جمعیت هند به زودی جمعیت 41/1 میلیاردنفری چین راپشت سرخواهد گذاشت. این کشورهنوز نتوانسته است به مناقشه ی مرزی دیرپای خود باچین درمنطقه ی هیمالیا پایان دهد. محبوبیت "نارندرا مودی " نخست وزیرخودکامه ی هند، دراثر سوء مدیریت بحران کرونا وکاهش شدید نرخ رشد اقتصادی، به شدت آسیب دیده است. اومتهم است که ازقانون ضد تروریسم هند ، برای خفه کردن صدای مخالفان سیاسی خود استفاده می کند. گرایش مودی به غرب، بااتحاد چهارگانه ی هند-آمریکا-ژاپن-استرالیا تقویت شده است. این اتحاد، علیه چین هدفگیری شده است. درنقطه ی دیگری ازآسیا، سرکوب خشن مخالفین در میانمار وآوارگی مردم افغانستان درپی به قدرت رسیدن طالبان، همچنان باعکس العمل جهانیان روبرو می گردد.افغانستان درآستانه ی یک فاجعه ی انسانی قراردارد وبه گفته ی مسئول برنامه ی غذای ملل متحد ، " 23 میلیون نفر ازمردم این کشور، به زودی دچارقحطی خواهند شد.آنهافقط شش ماه تا فاجعه فاصله دارند." کره شمالی نیزهمچنان پیامهای متناقضی از جنگ وصلح می فرستد وانتخابات جدید فیلیپین، حکومت سرکوبگر " رودریگو دوترته" رادرمعرض سقوط قرارخواهد داد. انتخابات جدید استرالیا نیز درسال2022 برگزارخواهد شد.

سال2022 ، سالی حساس برای اروپاخواهد بود. ادامه ی پاندمی، مهاجرت وچالشهای جدید زیست محیطی پس از 26-COP ، ازجمله چالشهای رویاروی اروپا درسال2022 می باشند. اروپاباید تصمیم بگیرد که آیامی خواهد به یک بازیگرجدّی درعرصه ی جهانی تبدیل شود یااینکه مایل است نقش خودرا به چین ، روسیه وآمریکا واگذارنماید. انتخابات فرانسه ومجارستان دربهار، می تواند تعیین کننده ی این جهتگیری باشد. پوپولیستهای راستگرا، ازهم اکنون خودرابرای این انتخابات آماده می کنند. " ویکتور اوربان" رهبرخودکامه ی مجارستان که حکومت قانون، دموکراسی وآزادی بیان رابه سخره گرفته، برای نخستین بار یک جبهه ی متحد اپوزیسیون راروبرو خواهد داشت. لهستان، جمهوری چک ، اسلوونی ودیگرکشورهای عضو اتحادیه اروپا که احزاب قدرتمند راستگرادارند، باحساسیت فراوان انتخابات فرانسه ومجارستان رادنبال می کنند. دولت ائتلافی حاکم برآلمان، به رهبری سوسیال دموکراتها، تلاش می کند تا مسیردیگری راجزمسیر دیرپای دولت " آنگلا مرکل" درپیش بگیرد. این دولت ، احتمالاً باکمیسیون اروپای تحت رهبری جناح مرکل ، اصطکاک پیداخواهد کرد. این دولت همچنین با فرانسه ودیگراعضای جنوبی اتحادیه اروپا، برسرمسئله ی بودجه ودیون، برخورد پیداخواهد کرد. فرانسه سعی خواهد کرد تادردوران ریاست خود براتحادیه اروپا، دکترین " خودمختاری استراتژیک"(strategic autonomy) رابه پیش ببرد. " مکرون " معتقد است که درجهان پرآشوب کنونی، اروپاباید روی پای خویش بایستد. موضوع مهاجران بلاروس، درغیاب یک سیاست واحد مهاجرتی دراروپا، به مسئله ای حاد تبدیل شده وسربرآوردن مجدد جدائی طلبی دربوسنی هرزگوین و بالکان ، به چالشی جدّی تبدیل خواهد شد. وجهه ی ناتو که درجریان بحران افغانستان خدشه دارگردید، این پیمان رادروضعیت دشواری قرارداده است. تعیین دبیرکل جدید برای ناتو درسال جدید، به چالشی بزرگ تبدیل خواهد شد. این احتمال وجود دارد که برای نخستین باردرتاریخ این پیمان، یک زن عهده دارپست دبیرکلی شود و از " ترزا می " نخست وزیر سابق انگلیس، به عنوان نامزد اصلی این پست یاد می شود. اما فرانسه بااین گزینه مخالف است.

درآمریکای لاتین، مبارزه برای خلع " جیر بولسونارو" رئیس جمهور راستگرای برزیل درانتخابات ماه اکتبر، مبارزه ای حماسی خواهد بود. او که محبوبیت خودرا درداخل کشور، بدلیل انکار کوید-19، وسوء تدبیر دراداره ی پاندمی، که به مرگ نیم میلیون نفرانجامید،ازدست داده درعرصه ی جهانی نیزبدلیل انکارتغییرات اقلیمی وتسریع روند تخریب جنگلهای بارانی آمازون،، چهره ای بدنام محسوب می شود. نظرخواهی ها نشان می دهند که " لوئیزلولا سیلوا " رئیس جمهور چپگرای سابق که به زندان افتاد وسپس ازاتهام فساد تبرئه شد، به آسانی می تواند بولسونارو رادرانتخابات آینده شکست دهد. اماباشایعه های منتشره پیرامون همکاری مشاوران ترامپ باتیم انتخاباتی بولسونارو،احتمال دستکاری درنتایج انتخابات می رود. نظرخواهی ها نشان می دهند درشرائطی که حمایت از ناسیونالیستهای پوپولیست راستگرا دراروپا روبه کاهش است، پوپولیستهای جهان درحال توسعه، تلاش می کنند تاشکاف میان نخبگان فاسد ومردم عادی راپرکنند. کوبا، نیکاراگوا، هائی تی ، وونزوئلا، راه دیگری درپیش گرفته اند وشیلی نیزپس ازانتخابات اخیرخود ، درهمین مسیر پانهاده ورهبرچپگرای اتحادیه ی دانشجویان را برمسند قدرت نشانده است. درآرژانتین نیز برای نخستین باردر 40 سال اخیر، پرونیست ها اکثریت پارلمانی راازدست داده اند ولذا رئیس جمهوراین کشور سال دشواری را درتقابل باپارلمان پیش رو خواهدداشت. مکزیک نیز سال پرتنشی راباآمریکا برسرمسائل تجاری، مواد مخدر ومهاجرت، سپری خواهد کرد.

همه ی نگاهها به انتخابات میاندوره ای نوامبردرآمریکاست که درآن دموکراتها سعی خواهند کرد تاکنترل مجالس سنا ونمایندگان را ازدست جمهوریخواهان خارج کنند. نتیجه ی این انتخابات به منزله ی رفراندومی برای دولت بایدن است. اگرجمهوریخواهان دراین انتخابات پیروزشوند، زمینه برای حضور دوباره ی دونالد ترامپ درانتخابات ریاست جمهوری 2024 آماده خواهد شد. دراین کشور، مسائل دیگری چون واکسن ستیزی، افزایش قیمتها ، نرخ بهره ، مهاجرت ، نژاد، وسقط جنین، درراس خبرها خواهند بود. بزرگترین مشکل دموکراتها درسال2022، دودستگی درداخل حزب است. جناح مترقی ومیانه روی این حزب، درمقابل یکدیگرصف آرائی کرده اند. واین تقابل در سنا ، بوضوح مشاهده می گردد. یک موضوع این تقابل، به شخص بایدن بازمی گردد که کهولت سن وناتوانی ذهنی وی زبانزد خاص وعام می باشد. " کماله هریس" معاون بایدن نیززیر ذره بین قراردارد ومخالفان، وی راناوارد وکم کار می دانند. گفته می شود از " پت بوتی جیچ" (P.Butttigieg) وزیرحمل ونقل آمریکا، به عنوان جایگزین کماله هریس ویاحتی بایدن نام برده می شود. ابرازنگرانی نسبت به سلامت انتخابات میاندوره ای بالاگرفته است وعلت آن تلاش فوق العاده ی جمهوریخواهان برای جلوگیری ازپیروزی دموکراتها درمناطق سنتی جمهوریخواهان می باشد. ازسوی دیگر، فشاری که مهاجران آمریکای مرکزی برمرزهای جنوبی آمریکاوارد می کنند، همچنان درسال2022 ادامه خواهد یافت وکار کماله هریس راکه مسئول رسیدگی به این امرشده است، دشوارترمی کند. او وبایدن ، به ادامه ی سیاستهای سختگیرانه ی ترامپ علیه مهاجرین متهم شده اند. خروج شتابزده ی نیروهای آمریکائی ازافغانستان نیز که یادآور شکست خفّت بارآنهاازویتنام بود، نوک تیزانتقادات رامتوجه بایدن کرده است. درکانادا، " جاستین ترودو" نخست وزیر، طرحهای گسترده ای رادر مورد مسکن وتنظیم خانواده دردست دارد که پس ازپیروزی مجدد درانتخابات سپتامبر گذشته، تنظیم شده اند. امادرانتخابات زود هنگام 2021 ، حزب لیبرال او ، باکمترین رای درتاریخ کانادا، بعنوان حزب اکثریت برگزیده شد. بحث هائی نیز درباره ی فساد، سوء مدیریت پاندمی، تجارت باآمریکا وسیاست کاهش تولید کربن دردولت ترودو، به گوش می رسد.

درقاره آفریقا، بزرگترین چالش، عدم واکسیناسیون بخش بزرگی ازجمعیت است. ظهورناگهانی سویه ی " اومیکرون" درآفریقای جنوبی، وگسترش آن به تمام جهان، حاکی ازآن است که این قاره درسال2022 ، آبستن سویه های جدیدی ازویروس کوید-19 خواهد بود. معهذا، پیامدهای جهانی پاندمی وتاثیرآن برسلامت ورفاه بشر، هنوزنامعلوم است.گفته می شود درسال2022 ، بیش از25 میلیون مبتلاء به ایدز درقاره ی سیاه وجود خواهد داشت. بعلاوه، سالانه حدود 400 هزارنفر نیزدراین قاره دراثرابتلاء به مالاریا جان می بازند. درمان این بیماریها ونیزبیماریهای دیگری چون سل و دیابت ، تحت فشاری که کوید-19 برسیستم درمانی کشورها وارد می آورد، به کندی صورت می گیرد.

پس ازخاورمیانه، آفریقا درسال2022 ، به خاستگاه تروریسم بین المللی تبدیل می شود. کشورهای ساحل ( شامل 10 کشور سنگال، موریتانی ، مالی ، بورکینافاسو ، الجزائر ، نیجر، نیجریه ، چاد ، سودان واریتره )، بویژه خاستگاه گروههای افراطی اسلامگرا هستند که بسیاری ازآنها به شبکه های جهانی تروریسم مانند القاعده وداعش وابسته اند. درسال2022 ، تقابل سازمانیافته ی کشورهای غربی بااین گروهها، تشدید خواهد شد. گسترش تروریسم اسلامی ازغرب آفریقا به نیجریه، جمهوری دموکراتیک کنگو و موزامبیک، هشداردهنده است. کشورهای ورشکسته ای چون سومالی، جایگاه رشد گروههائی چون " الشباب" می باشند. فقدان دموکراسی وگسترش فقر، زمینه سازرشد تروریسم درآفریقا می باشد. به گزارش موسسه ی خیریه ی " کمیته ی بین المللی نجات" درسال2022 ، دوازده کشور از20 کشورآفریقائی، درمعرض خطرتشدید بحرانهای انسانی قراردارند. این کشورها عبارتنداز: اتیوپی ، سودان جنوبی ، جمهوری دموکراتیک کنگو ، سومالی ، سودان ، نیجریه ، بورکینافاسو، جمهوری آفریقای مرکزی ، موزامبیک ، مالی ، نیجر وکامرون .

آسیب پذیرترین کشورهای غیرآفریقائی درسال2022، افغانستان ، یمن ، سوریه ، میانمار ، هائی تی ، هندوراس ، ونزوئلا ولبنان می باشند. درشاخ آفریقا، اتیوپی با باکوهی ازمشکلات روبرو می باشد.این کشورباتشدید جنگ داخلی، درمعرض تجزیه قراردارد. باهشدارسازمان ملل متحد درمورد شدت گرفتن خشکسالی درسومالی، 7/7 میلیون نفرسومالیائی تاچند ماه دیگر درمعرض خطرجدّی قرارخواهند گرفت. یونیسف ، صندوق کودکان ملل متحد، خواستار 4/9 میلیارددلاربودجه درسال 2022 ، برای کمک به 327 میلیون نفر، ازجمله 177 میلیون کودک آسیب دیده ازبحرانهای انسانی وکوید-19 گردیده است.

این مصائب ، زمینه سازیک چالش بزرگ دیگردرسال 2022 خواهد گردید: مهاجرت. مهاجران یاازرژیمهای سرکوبگرمی گریزند، یادرپی یافتن فرصتهای اقتصادی بهتر مهاجرت می کنند، ویاتحت تاثیر تغییرات آب وهوائی، خشکسالی وقحطی، خانه وکاشانه ی خود رارها می کنند. کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد، درگزارشی رکورد281 میلیون مهاجررابرای سال2020 به ثبت رساند. این رقم درسال2022، بدون تردید افزایش خواهد یافت.درماه نوامبر2022، " کنفرانس تغییرات آب وهوائی ملل متحد"(27-COP) پس از 26-COP که درگلاسکو برگزارشد، درمصر برگزارمی شود ودرآن، میزان پیشرفت بدست آمده دراجرای مصوبات اجلاس گلاسکو ، درزمینه ی کاهش انتشارکربن ومتان ، توقف جنگل زدائی ، کاهش مرحله ای تولید زغال سنگ، کاهش سوبسید برسوختهای فسیلی وتامین مالی برای کمک به طرحهای زیست محیطی درکشورهای فقیر، بررسی می شود. نباید انتظارداشت درسال2022 ، تحولی محسوس درفرآیند گرم شدن زمین، پدید آید. حوادث ناشی از گرم شدن زمین، آنچنانکه درسال2021 شاهد آن بودیم( آتش سوزیهای جنگلی ، خشکسالی ، سیل ، طوفان ، ودمای فوق العاده بالا) درسال جاری نیزتکرارخواهند شد.

افزایش فعالیتهای انسانی درقطب شمال وجنوب، الزاماً پدیده ای میمون نیست. درپی افزایش دمای مناطق قطبی وهجوم توریستها به این مناطق، محیط زیست قطبی درخطرقرار گرفته است. توجه قدرتهای جهانی به منابع غنی منطقه واحداث تاسیسات نظامی درآنجا، چالش دیگری برای قطب است. ذوب شدن یخهای قطبی وگشایش مسیرهای جدید دریائی، به رقابت میان روسیه وچند کشوردیگرجهان برسربهره برداری تجاری ونظامی ازاین مسیرها، دامن می زند. گرینلند که دهه ها منطقه ای فراموش شده بود، اینک مورد توجه شرکتهای بزرگ تجاری ومعدنی ونیز برنامه ریزان دفاعی قرارگرفته است. البته این روند، با مقاومت شدید ساکنان بومی گرینلند روبرو گردیده است.

آنچه مسلم است درسال2022 ، ازسرعت تغییرات شگرف درزیست کره ی ما کاسته نخواهد شد وکوید-19 همچنان به عنوان یک معضل بزرگ، باقی مانده وزندگی جهانیان را مختل خواهد کرد.

منابع ومآخذ

1)PREDhctions for the year ahead , www.cnet.com

2)the world in 2022 , another year of living dangerously , www.theguardian.com

3)global predictions for 2022 , www.ipsos.com

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037

اقتصاد سیاسی توسعه درچین

اقتصاد سیاسی توسعه درچین

( معرفی کتاب )

وقتی جمهوری خلق چین متولد شد، اقتصد کشور به زانو درآمده ودرنتیجه ی دهه هاجنگ، ویران شده بود. تورم افسارگسیخته ، غیرقابل کنترل گردیده بود. حزب کمونیست ودولت انقلابی، باچالشهای سهمگینی درزمینه ی بازگردانیدن نظم وقانون به شهرها وروستاها ، حفظ تمامیت ارضی کشور دربرابرتهاجمات خارجی، وایجاد ثبات وامنیت برای تامین معیشت مردم، روبرو بودند. رهبری جدید، آرمانهای بزرگی درسرداشت که اساس آنرا تبدیل چین به کشوری صنعتی ، توسعه یافته ومدرن در چهارچوب اقتصاد سوسیالیستی تشکیل می داد. اما ،محدودیت نهادین، شرائط پیچیده ی اجتماعی وفضای ناپایدارژئوپولتیک، اهداف مزبور رادورازدسترس قرارداده بود. هفتاد سال بعد ، چین به دومین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل شد وتوانست فقرمطلق راازچهره ی یک میلیاردونیم جمعیت خود بزداید.این کشور ، حضوری موثرنیز درعرصه ی سیاسی واقتصادی جهان پیداکرده بود. اکنون امید به زندگی 4/1 میلیارد نفرجمعیت چین که بیش ازنیمی ازآنها درشهرهای مدرن زندگی می کنند، نسبت به سال1949 ، بیش ازدوبرابرشده وشرائط آموزشی وبهداشتی کشور، دربالاترین سطح استانداردهای بین المللی قراردارد. معهذا، حزب کمونیست ، جامعه ی کنونی چین را " جامعه ی نسبتاً مرفه" می داند وآنرا مرحله ی نخست از" سوسیالیسم به سبک چین " ارزیابی می کند.

کتاب " ده بحران : اقتصاد سیاسی توسعه درچین " (Ten crisis : the political economy of Chinas development) که اخیراً به قلم " ون تیه جون " (Wen Tiejun) استاد دانشگاههای چین، توسط انتشارات " مک میلان " منتشرشد، مسیرپرفرازونشیب تبدیل چین ازیک کشورعقب مانده به دومین قدرت جهانی را به زیبائی به تصویرمی کشد. این کتاب که تاریخ توسعه ی اقتصادی چین، ازبنیانگذاری جمهوری خلق درسال1949 تانخستین سال دهه ی 2020 می باشد، به ده نقطه ی عطف بزرگ تقسیم بندی شده است. درتمامی این سالها، کشوردچاربی تناسبی مالی وعدم موازنه ی بودجه بوده که تنش های گسترده ودخالتهای دولت رااجتناب ناپذیرساخته است. نویسنده که اقتصاددان شاغل دردانشگاه پکن است ، صنعتی شدن ، تقویت ظرفیت تولید ، وافزایش ثروت کشوررا شرط لازم برای تحقق توسعه ی سوسیالیستی ودرعین حال، زاینده ی تضادها وچالشهای ساختاری می داند ودرفصل انتهائی کتاب، حل این چالشها وتضادها راازطریق برنامه ای بنام " تمدن بوم شناختی به مثابه ی بومی سازی" (ecological civilization as localization) میسّرمی داند : حرکت ازبهره وری مطلق به سوی اقتصاد متوازن مبتنی برسازگاری اجتماعی وپایداری زیست محیطی.

تورم افسارگسیخته ی سالهای 1950-1949 ، بحران مالی سال 1997 ، رکود اقتصادجهانی درسال2008 ،بحرانهای داخلی ناشی ازتوسعه ی سریع کشور، اصلاحات ارضی اوائل دهه ی 1950 ، جهش بزرگ به پیش ، انقلاب فرهنگی ، بگذارصد گل بشکفد، وتکامل سیاستهای اصلاحی کشور، ازجمله سرفصلهای کتاب ون تیه جون می باشند. حل تضادها وچالشها درهریک ازاین مراحل، بذر تضادها وچالشهای مرحله ی بعد رامی پراکند واین فرآیند دیالکتیکی تابه امروز ادامه دارد. نویسنده درپایان، چین را درآستانه ی ورود به مرحله ی جدید بازنگری درسیاستها می بیند که هدف ازآن، حرکت به سوی" تمدن بوم شناختی به مثابه ی بومی سازی " می باشد که خود به معنی تفکر جدّی حقوقی درباب ساخت نخستین تمدن زیست محیطی درجهان می باشد.

نگارنده امیدواراست که این کتاب خواندنی، هرچه زودتر توسط مترجمین بابضاعت ایرانی به فارسی برگردانده شود تاجای خالی چنین اثر کاملی درباب تاریخ اقتصادی چین درادبیات انقلابی ایران ، پرشود.

Fmohammadhashemi.blogfa.com

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037

Like

Comment

Share

سویه های جدید کرونا ( آنچه باید بدانیم )

سویه های جدید کرونا

( آنچه باید بدانیم )

اگرچیزی درجهان قابل شمارش نباشد، " تغییر" است وویروس نیزازاین حکم مستثنی نیست.سویه های بیشماری ازویروس کرونا، هم اکنون درجهان درحال گردش می باشند. ویروس شناسان، ظهورسویه های جدید کرونا را، ازاین پس مسلم می دانند اما آنچه مشخص نیست، میزان عفونت زائی ومرگ ومیراین سویه هاست.ازدسامبر2020 که رسانه های جهانی ازشیوع یک سویه ی جدید ازکروناویروس بنام کوید-19 خبردادند تاکنون، هرروزاخباری ازسویه های جدید این ویروس به گوش می رسد. پیدایش این سویه ها، سئوالاتی رابرای مردم ایجاد کرده است. آیااین سویه ها، مردم را بیشتردرمعرض خطرقرارمی دهند؟ آیاواکسن های موجود براین گونه ها اثردارند؟ آیامردم باید روشهای جدیدی رابرای ایمنی خود درپیش بگیرند؟

همه ی ویروسها، ازجمله کروناویروس ، به مرورزمان تغییرمی کنند وسویه های جدید راباویژگیهای متفاوت بوجود می آورند. وقتی ویروسی چون کوید-19 وارد بدن می شود، بسرعت تکثیرمی شود ودرهربارتکثیر، ممکن است اندکی تغییرکند. این روند را " جهش " (mutation) می نامند. بدین ترتیب ، رفته رفته درساختمان ژنتیک ویروس تغییرایجاد می شود. طبیعت ویروسهای RNA مانند کرونا، تغییروتکامل تدریجی است. همه ی این ویروسها، به مرورزمان جهش پیدامی کنند.برخی بیشتروبرخی کمتر. مثلاً ویروس آنفولانزا دائماً تغییرمی کند وبه همین دلیل، واکسیناسیون سالانه علیه آن توصیه می شود. البته همه ی جهش های ویروسی، خطرناک نیستند واکثرآنها مانند زخمهائی است که درطول حیات بربدن انسان ظاهرمی شود وپس از مدتی محو می گردند. دنیاهنوزبا تعداد ناچیزی ازسویه های کروناویروس آشناست وتعداد بیشماری ازآنها، بطورناشناس درحال گردش می باشند. فعلاً سویه های "دلتا" و " اومیکرون" بدلیل قابلیت سرایت سریع آنها، بیش ازدیگرسویه ها مورد توجه جهانیان قرارگرفته اند.

در26 نوامبر2021 ،سازمان بهداشت جهانی، سویه ی جدیدی ازویروس کرونارابا شناسه ی 529-1-1-B وباعنوان " خطرناک" معرفی کرد که نخستین باردرآفریقای جنوبی وبوتسوانا پدیدارشد واندکی بعد ، " اومیکرون "(Omicron) نام گرفت. اگرچه هنوزقضاوت درباره ی این سویه، سرعت سرایت، شدت ابتلاء وتاثیرواکسنهای موجود برآن، زود است اماآنچه مسلم است اینکه این سویه، جهشهای زیادی راازسرگذرانده که فقط 30 موردآن درپروتئین اسپایک و20 جهش دردیگراندامهای ویروس بوده است. اگرچه جهش درویروس، امری طبیعی است اما دانشمندان تاکنون، کمتربااین حجموترکیب جهش ویروسی روبرو شده اند. این جهشها،امکان گریزویروس ازآنتی بادی راافزایش داده وبرنرخ ابتلا به بیماری می افزاید. البته هنوزنمی توان باقاطعیت ازمرگبارتربودن سویه ی اومیکرون نسبت به سویه های قبل سخن گفت .موارد ابتلا به این سویه، بیشتردرجوانان مشاهده شده وباعلائم ملایم همراه می باشد. معهذا هنوزنمی توان گفت که سویه ی اومیکرون موجب ابتلاء ضعیف تربه کرونامی گردد.درعین حال، شواهدی دردست است که نشان می دهد افرادی که قبلاً کروناگرفته اند، بیشتربه اومیکرون مبتلا می شوند.

خوشبختانه هنوز کورتیکوستروئیدها وبلاکرهای گیرنده ی 6-IL ، دردرمان موارد حادّ ابتلاء به کرونا، موثرواقع می شوند. شرکتهای واکسن سازی " فایزر" و " مادرنا" مدعی اند که واکسن ساخت آنها، براومیکرون نیزموثرواقع می شود اما درعین حال، آنها آمادگی خودرابرای ایجاد تغییرات لازم دراین واکسنها، به منظورمقابله ی بهتر باسویه های جدید کرونا، اعلام کرده اند. هنوزمعلوم نیست که اومیکرون چقدرسریعتر ازگونه های قبل سرایت می کند اما برخی گزارشها حاکی ازآن است که ابتلاء به اومیکرون، هرسه روز دوبرابرمی شود. نهادهای مسئول بین المللی، بدقت این این ویروس راتحت نظردارند وتوصیه های لازم رابرای جلوگیری ازگسترش آن ، ارائه می کنند. شواهد موجود ازکاهش اثربخشی واکسنهای موجود برسویه ی اومیکرون حکایت دارد. معهذا اکنون بیش ازهرزمان دیگر، باید برواکسیناسیون تاکید کرد وروند آنراحتی برای دوزسوم، تسریع نمود. دنیااکنون به روشهائی برای درمان کرونادست پیداکرده است اما میزان اثربخشی این روشها برسویه های جدید، تحت بررسی قراردارد.

سویه ی " دلتا " باشناسه ی 2-617-1-B ، نخستین باردراکتبر2020 درهند پدیدارگردید. این سویه اکنون به سویه ی مسلط درجهان تبدیل شده وتااکتبر2021 ، بیش از 60 کشورجهان راآلوده کرده بود واکنون نیز95 درصد موارد ابتلاء به کرونا راشامل می شود. قدرت سرایت سویه ی دلتا ، شصت درصد بیشترازسویه های قبلی ( آلفا ، بتا ، گاما ) می باشد. براساس یک تحقیق منتشره درنشریه ی معتبر " لانست "، احتمال اینکه افراد مبتلابه سویه ی دلتا ، دربیمارستان بستری شوند ، دوبرابرسویه ی اصلی کروناست. مبتلایان به سویه ی دلتا، دربرخی نقاط جهان مانند هند، نشانه های رایج ابتلاء ، ازقبیل شکم درد، تهوع واستفراغ ، بی اشتهائی ، ثقل سامعه ، ودرد مفاصل راازخود بروزنمی دهند وبجای آن، مواردی از " میکروترومبوس " (microthrombosis ) رابروزمی دهند که به معنی ایجاد لخته های ریز دررگهاست که اگربه حرکت درآیند، مرگبارمی شوند. ضریب بازتولید سویه ی دلتا، 5/1 تا 3 است. یعنی هرفردآلوده به این سویه، می تواند تا 4 نفر راآلوده سازد. تحقیقات نشان می دهد افرادی که به سویه ی دلتا مبتلا می شوند، این ویروس را 1000 برابربیشترازدیگرسویه ها، دربدن خویش می پذیرند.

سویه ی دلتا تاکنون چند جهش مهم راازسرگذرانده که نتیجه ی آنها، تسهیل روند سرایت وناتوانی سیستم ایمنی درمقابله باآن بوده است. جهش R-452-L برتوانائی ویروس برای گریز ازسیستم ایمنی بدن می افزاید. بااین جهش، ویروس می تواند مانع چسبیدن آنتی بادی به خود وازکارافتادن سیستم تغذیه اش گردد. همچنین این جهش ، کارسلولهای ایمنی راکه مستقیماً به سلولهای آلوده حمله می کنند( سلولهای T یا سلولهای قاتل ) مختل نماید.شواهدی نیزدردست است که حاکی ازتقویت توان ویروس دراتصال به گیرنده های2-ACE است که برسطح سلولهای بدن قراردارند. لذا، این جهش ، برعفونت زائی ویروس می افزاید. جهش دوم که درزیرسویه های دلتا باشناسه های 1-617-1-B و 3-617-1-B صورت گرفته، به همراه جهش Q- 484-E که شبیه به جهش سویه ی بتا ست، به ویروس کمک می کند تاازسیستم ایمنی بدن بگریزد وازتاثیر واکسنها بکاهد. به نظرمی رسد واکسن فایزر، برسویه ی دلتا موثرواقع می شود. بر اساس یک تحقیق انجام شده دردانشگاه آکسفورد، دودوز واکسن فایزر می تواند تا88 درصد دربرابرسویه ی دلتا مصونیت ایجاد نماید. البته اثرواکسن آسترازنیکا برسویه ی دلتا ، اندکی کمترازفایزر و مادرناست. تحقیق دانشگاه آکسفورد نشان می دهد که دودوزازواکسن آسترازنیکا ، تا67 درصد دربرابرسویه ی دلتا مصونیت ایجاد می کند. این واکسن همچنین تا92 درصد مانع ازبستری شدن مبتلایان دربیمارستان می گردد.

سویه ی " دلتا- پلاس "(Delta- Plus) یکی ازسویه های فرعی دلتاست که حاصل سه جهش درسویه ی دلتاست که دوجهش آن درپروتین اسپایک ویروس بوده است. این دوجهش، درسویه ی " بتا" نیز مشاهده شده است. شش درصد مبتلایان به سویه ی دلتا را افراد مبتلا به دلتا-پلاس تشکیل می دهند. این سویه ی فرعی، باشناسه ی 2-4- AY، نخستین بار درهند مشاهده شد وسپس به دیگرنقاط دنیا گسترش پیداکرد. سویه ی دلتا-پلاس که به مراتب مسری تر ازسویه ی دلتاست، هنوزدرگوشه وکنار دنیا درحال گردش می باشد. ازآنجائیکه این سویه ی فرعی، ویژگیهای سویه ی دلتا و بتا راتوامان دارد، لذا، آسانتر می تواند ازسیستم ایمنی بدن بگریزد. باجهش های صورت گرفته در سویه ی دلتا- پلاس ، پروتین اسپایک آن ، بهترمی تواند به پروتئین های موجود برسطح سلولهای آلوده وگیرنده های 2-ACE آنها متصل شود. این گیرنده، بویژه برروی سطح سلولهای ریه فراوان یافت می شود. دلتا- پلاس ، کودکان ونوجوانان رابیشترازسالمندان مبتلا می سازد ودوبرابربیشترازسویه های قبلی مسری است. مدت سرایت سویه ی دلتا-پلاس 18 روزاست که چند روز بیشترازسویه های قبلی می باشد.

سویه ی " آلفا " باشناسه ی 7-1-1-B ، نخستین باردردرانگلیس وباازسرگذراندن جهشهای متعدد درویروس اصلی، ظاهرشد. این سویه ، حداقل 23 تفاوت فاحش با ویروس اصلی کرونا دارد که درووهان چین ظاهرشد. ابتلاء به این سویه، هر ده روز دوبرابرمی شود و50 تا70 درصد بیش ازسویه های قبلی، قدرت سرایت دارد. چند روز پس ازکشف سویه ی آلفا ، سویه ی " بتا" درآفریقای جنوبی ظاهرشد. سویه ی آلفا ، نخستین باردرسپتامبر2020 درانگلیس ظاهرشد وبسرعت برخی کشورهای جهان را آلوده کرد. این سویه ، به مراتب مرگبارتر ازویروس اصلی کروناست.یک تحقیق انجام شده دردانشگاه بریستول نشان می دهد که اگرچه سویه ی آلفا 64 درصد مرگبارتر ویروس اصلی کروناست اما بخش عمده ی تلفاتی که پاندمی تاکنون داشته، مربوط به سویه های بعدی ویروس است. تحقیقات موجود نشان می دهد که واکسن فایزر تا93 درصد وواکسن آسترازنیکا تا66 درصد برسویه ی آلفا موثرواقع می شوند.

سویه ی " بتا " که درآفریقای جنوبی ظاهرشد، وسپس بسیاری دیگرازکشورهای جهان رافراگرفت، باشناسه ی 351-1-B ، جهشهای متعددی راازسرگذراند وپس ازاشاعه ی اولیه ، هنوزدرچند نقطه ازجهان درحال گردش می باشد. این سویه ، بسیارمرگبارترازسویه ی اصلی است وسریعترازآن گسترش پیدامی کند. تحقیقات موجود نشان می دهد که آنتی بادی تولید شده ازواکسن فایزر، دربرابراین سویه ضعیف تراز ویروس اصلی عمل می کند. لذا، شرکت فایزر یک واکسن بوستربرای این سویه تدارک دیده که صد درصد موثرواقع می شود.تحقیقات انجام گرفته نشان می دهد که واکسن آسترازنیکا برسویه ی بتا چندان موثرواقع نمی شود. وشرکت سازنده درصدد برآمده تابرای واکسن خود یک بوستر تولید کند که قراربود تاپایان سال2021 به بازارعرضه شود.

سویه ی " گاما " ازویروس کرونا، دربرزیل شناسائی شد. این سویه با شناسه ی 1-P که هنوزدربرخی نقاط جهان شیوع دارد، مرگبارترازسویه ی اصلی کروناست وآسانترسرایت می کند. تحقیقات انجام شده حاکی ازکاهش اثربخشی واکسن فایزر دربرابر سویه ی گاماست. واکسن آسترازنیکا نیزدربرابراین سویه، اثربخشی کمتری دارد.اما ازآنجائیکه واکسن آسترازنیکا حاوی همه ی کدهای ژنتیکی پروتئین اسپایک کروناویروس است، لذا، آنتی بادی هائی تولید می کند که بهترمی توانند دربرابربخشهای مختلف پروتئین اسپایک ویروس، ازخود عکس العمل نشان دهند. این ویژگی ازشانس گریز ویروس ازسیستم ایمنی بدن ، تاحدود زیادی می کاهد وبراثربخشی نسبی واکسن آسترازنیکا برسویه ی گاما می افزاید. مطالعات صورت گرفته نشان می دهد که واکسن مادرنا نیزدربرابر سویه ی گاما، بسیارموثرواقع می شود. اگرچه این تاثیر، قدری کمتر ازتاثیربرویروس اصلی کروناست. سویه ی گاما ، حاصل جهشهای متعدد ویروس اولیه ی کروناست که مهمترین آنها جهش K- 484- E می باشد.

سویه ی " لامبدا " ( Lambda ) باشناسه ی 37- C ، نخستین باردردسامبر2020 درپرو ظاهرشد وبه سرعت به سویه ی اصلی دراین کشورتبدیل شد. این سویه که دربرخی نقاط دیگرجهان ، ازجمله ایران نیزپدیدارگردید ، حاصل چند جهش عمده ازجمله S-- 49 E و Q- 452-L درویروس اصلی کروناست که بسیارشبیه به جهش های سویه ی دلتا می باشد.این جهشها به ویروس امکان می دهد که ازسیستم ایمنی بدن بگریزد. شواهد موجود حاکی ازمرگبارتربودن این سویه نسبت به سویه های قبلی نیست وواکسنهای فایزر ومادرنا همچنان براین سویه موثرواقع می شوند. در14 ژوئن 2021 ، سازمان بهداشت جهانی ، سویه ی لامبدا را " قابل توجه" طبقه بندی کرد. اما برخی محققین، این سویه راخطرناکترازویروس اولیه ی کرونا می دانند. سویه ی لامبدا در29 کشورجهان شیوع پیداکرد. پرو که سویه ی لامبدا نخستین باردرآنجاپدیدارشد،بیشترین صدمه راازآن دید وبه ازای هرصد هزارنفرجمعیت خود 596 نفرتلفات داد.تحقیقات بعدی نشان داد که تاثیرواکسنهای فایزر، مادرنا، آسترازنیکا و کروناواک(corona vac) بر سویه ی لامبدا، کمترازتاثیرآنهابرویروس اصلی کرونامی باشد. براساس آخرین گزارش منتشره درنوامبر2021 ، هیچ مورد جدیدی ازابتلاء به این سویه، دریک ماهه ی قبل ازانتشاراین گزارش، مشاهده نشده است.

سویه ی " اپسیلون " (Epsilon) باشناسه ی 427-1-B / 429-1-B ، درکالیفرنیای شمالی ظاهرشد.اما قبل ازآن نیز، دانشمندان دانمارکی درمارس 2020 به این سویه برخورده بودند. پزشکان بیمارستان Cedars-Sinai درلس آنجلس، درنیمی ازنمونه های خونی به این سویه برخورد کردند. یک ماه بعد، 15 درصد ازمبتلایان به کرونارامبتلایان به همین سویه تشکیل می دادند. مرکزکنترل وپیشگیری ازبیماریهای آمریکا، درابتداء اپسیلون رایک " سویه ی نگران کننده " ارزیابی نمود وآندسته ازواکسنهای کرونا را با تکنولوژی mRNA تولید می شوند ( مانند فایزر و مادرنا) رادربرابراین سویه، موثر اعلام کرد. این واکسنها ، ویروس رادربدن بازسازی کرده وسیستم ایمنی بدن را به تولید آنتی بادی ها وسلولهای ایمنی مناسب برای شناسائی وانهدام آن، آموزش می دهند. بنابراین، حتی اگر پروتئین اسپایک ویروس دراثرجهش تغییرکند، بازهم تاثیری براثربخشی این واکسنها نخواهد گذاشت.

باکمرنگ شدن چرخه ی سویه ی اپسیلون، سازمان بهداشت جهانی دراوائل مارس2021 ، این سویه را " قابل توجه " طبقه بندی کرد ویک درجه ازاهمیت آن کاست. به گزارش مرکزکنترل وپیشگیری ازبیماریهای آمریکا ، سویه ی اپسیلون ، کمتربه درمان آنتی بادی مونوکلونال پاسخ می دهد. معهذا این مرکز، بعد ازچند ماه وضعیت سویه ی اپسیلون رادرپایان ژوئن2021 ، به " قابل توجه " تنزل داد. تحقیقات بعدی نشان داد که سویه ی اپسیلون، حداقل 40 درصد مسری ترازویروس اولیه ی کروناست. این سویه سه جهش بزرگ راازسرگذرانده که شاید مهمترین آنها جهش R-452-L درپروتئین اسپایک آن باشد که کاراتصال ویروس به سلول وورود به داخل آنرا تسهیل می کند.

سویه ی " مو " (MU) ، سویه ای ازویروس کروناست که در30 اوت2021 توسط سازمان بهداشت جهانی به عنوان سویه ی " قابل توجه " معرفی شد. این سویه درکلمبیا شناسائی وسپس به 39 کشورجهان گسترش پیداکرد. سویه ی مو ، جهش های متعددی راپشت سرگذاشته که حاصل آنها، تقویت توان ویروس برای گریز ازسیستم ایمنی بدن می باشد. این سویه ، حتی ازسدّ افراد واکسینه شده وبهبود یافته نیزعبورمی کند. درحال حاضر، فقط 1/0 درصد ازمبتلایان به کرونادرجهان را مبتلایان به مو تشکیل می دهند که بیشترآنها درکلمبیا و اکوادور می باشند. سازمان بهداشت جهانی، بسیاربعید می داند که سرایت پذیری مو بیشتراز دلتا باشد اما ، این سویه، به اندازه ی سویه ی بتا ، ازقدرت واکسنها می کاهد.اگرچه سازمان بهداشت جهانی، سویه ی مو را " قابل توجه " طبقه بندی کرد اما، مرکزکنترل وپیشگیری ازبیماریهای آمریکا، آنرا سویه ی " کنترل شده " ارزیابی نمود. این مرکزتاکنون، ده سویه ی کرونا را دراین مقوله طبقه بندی کرده است که سویه های آلفا ، بتا ، وگاما نیزازآن جمله اند. این مرکز، تاکنون فقط سویه ی دلتا را " نگران کننده " طبقه بندی کرده است اما مقوله ی دیگری نیزدرسیستم طبقه بندی خود دارد که " باپیامدهای وخیم " می باشد وتاکنون به هیچیک ازسویه های کرونااطلاق نشده است. فقط وقتی تست ها ازشناسائی یک سویه بازبمانند ، واکسنها کارآیی خودراازدست بدهند، تعداد زیادی ازافراد واکسینه شده دوباره مبتلاشوند، وبالاخره برتعداد بستری شده ها دربیمارستان تاحدّ قابل ملاحظه ای افزوده گردد، آنگاه سویه " باپیامد های وخیم " اعلام می شود.

سویه ی " اتا " سویه ای است که در15 فوریه 2021 درانگلیس ظاهرشد وسپس به 11 کشوردیگر جهان گسترش پیداکرد.این سویه ، مانند سویه های آلفا وبتا ، جهش K-484-E رادرپروتئین اسپایک خود تجربه کرده است.

سویه ی 2-1-C در24 اوت 2021 درآفریقای جنوبی کشف شد وسپس به 7 کشورآفریقائی ، اروپائی ، آسیائی واقیانوسیه گسترش پیداکرد. این سویه ، جهشهای متعددی رادر ژنوم خود ازسرگذرانده که برخی ازآنها شبیه به جهشهائی است که درسویه ی دلتا صورت گرفته است. دانشمندان معتقدند که این سویه، قبل ازآنکه به خطرجدّی تبدیل شود، محو خواهد شد.

سازمان بهداشت جهانی، تاکنون فقط 4 سویه ی کرونا را " نگران کننده " اعلام کرده است. سویه ی آلفا( پیدایش درانگلیس وسرایت به 193 کشورجهان ) ، سویه ی بتا (پیدایش درآفریقای جنوبی وسرایت به141 کشورجهان) ، سویه ی گاما ( پیدایش دربرزیل وسرایت به 91 کشورجهان) ، وسویه ی دلتا (پیدایش درهند وسرایت به 170 کشورجهان). اکنون نیزدانشمندان تلاش می کنند تاعملکرد آینده ی کروناویروس راپیش بینی نمایند. آنها عملکرد یک کروناویروس فصلی با شناسه ی E-229 راکه به کرات انسان را درطول حیات مبتلا میسازد، راهنمای کارخویش قرارداده اند. اما آنچه کاراین مقایسه رادشوارمی سازد، این است که هنوز مشخص نیست که تکرارابتلای انسان به این ویروس، به علت ضعف پاسخ سیستم ایمنی است یاافزایش توان گریز ویروس، یاهردو. دانشمندان عملکرد ویروس کوید-19 ، بویژه سویه ی اومیکرون رابسیارشبیه به این ویروس آنفولانزای فصلی می دانند بااین تفاوت که نرخ تغییر درویروس کوید-19 ، نصف ویروس آنفولانزا ویکچهارم ویروس ایدز است واین امر، بدلیل وجود یک آنزیم اصلاحگر درویروس کوید-19 است که درویروسهایRNA بسیارنادرمی باشد. معهذا ، بادریافت 8 میلیارد دوز واکسن توسط مردم جهان، معلوم نیست درآینده ویروس کرونا چگونه بااین چالش برخورد خواهد کرد. لذا، بنظرنمی رسد تلاش دانشمندان برای شبیه سازی عملکرد آینده ی ویروس، حداقل درآینده ی نزدیک، به باربنشیند.

منابع ومآخذ

1)covid variants , www.hopkinsmedicine.org

2)covid variants ,the latest on Omicron , www.webmd.com

3)everything we know about concerning covid-19 variants , www.popsci.com

4)tracking Omicron and other coronavirus variants , www.nytimes.com

5)this is how scientists detect new variants of covid-19 , www.weforum.org

6)Epsilon variant , www.independent.co.uk

7)covid-19 , www.unric.org

8)beyond Omicron , www.nature.com

9)Delta-plus , www.clevelandclinic.org

10)update on Omicron , www.who.int

11)Lambda covid variant , www.sciencefocus.com

کمک مالی به کارت بانکی شماره8732-9635-9973-6037

جنگ سایبری پنهان

آمریکا – ایران – اسرائیل

و

جنگ پنهان سایبری

جنگ پنهان سایبری که ازمدتها پیش میان ایران، آمریکا واسرائیل آغازشده، ازسال 2000 به بعد، به اوج خود رسیده است. درواقع ، سالهاست که این سه کشور، درگیرجنگی پنهان دردریا، هوا ، زمین وفضای سایبری هستند. درگذشته این جنگ فقط اهداف نظامی ودولتی راشامل می شد اما، حمله ی اخیربه سامانه ی پخش فرآورده های نفتی ایران که به کمبود 12 روزه ی بنزین در4300 جایگاه سوخت این کشورانجامید،ازسنخ دیگری بود و باحملات گذشته تفاوت داشت. این حمله که مردم عادی راهدف گرفته بود، باحمله ی متقابل سایبری ایران به یک کارخانه ی داروسازی اسرائیل همراه گردید. پنج روزپس ازبحران بنزین درایران، یک گروه هکری بنام " سایه ی سیاه" (Black shadow ) به سیستم مرکزداده پردازی اسرائیل بنام Atraf حمله کرد وفایلهای انستیتوی پزشکی Machon Mor رابه سرقت برد که حاوی اطلاعات شخصی پزشکی بیماران این مرکزبود. هرسه کشور، حملات سایبری را اساس استراتژی خویش درقبال یکدیگرقرارداده اند. درواقع ، نزاع این کشورها درفضای سایبری، جایگزین جنگ تمام عیاری گردیده که هرسه ازآن بیم دارند. مدتهاست که هکرها عرصه های غیرنظامی راهدف قرارمی دهند. شبکه ی کامپیوتری بیمارستانها، راه آهن ، سدها ، کتابخانه ها ، سیستمهای آبرسانی ودیگرزیرساختهای کلیدی، ازجمله ی این اهداف می باشند. اگرچه دراین حملات هیچکس نمی میرد، اما آشوب ، خشم وتحریک احساسات عمومی درمقیاس کلان ، ایجاد می شود.

فعالیتهای سایبری آمریکا واسرائیل علیه ایران که ازسال 2006، بدستوردولت بوش وبااسم رمز " عملات بازیهای المپیک" آغازشد. درگام نخست برخی تاسیسات موشکی وهسته ای ایران هدف قرارگرفت. پرزیدنت اوباما، دامنه ی بازیهای المپیک راگسترش داد وتاسیسات غنی سازی اورانیوم راهدف قرارداد. شاهکارتیم اوباما" ویروس استاکس نت "(stuxnet) بود که باهمکاری اسرائیل علیه تاسیسات غنی سازی نطنز به کارگرفته شد وبه ازبین رفتن 1000 سانتریفیوژ وآلودگی 30 هزارکامپیوتر انجامید وایران رامجبورکرد تادهها هزارکامپیوتررا موقتاً ازشبکه خارج نماید. دولت پرزیدنت ترامپ به سازمان سیا دستورداد تاعملیات سایبری علیه ایران راتشدید کند. دوره ی ریاست جمهوری ترامپ، سرشاراز حمله وضدحمله ی سایبری ازسوی سه کشوربود. شاهکارایران دراین دوره، حمله ی سایبری به شرکت نفتی آرامکو ی عربستان وسیستم کامپیوتری شهرداری آتلانتا بود که هزاران کامپیوتر شرکت آرامکو راازشبکه خارج وبیش ازیک هفته عملیات شهرداری آتلانتا رامختل کردودسترسی به فایلهای 8000 نفرازکارکنان شهرداری راغیرممکن ساخت. شاهکارآمریکا نیزدراین دوره، حمله ی سایبری به مرکزداده های سپاه پاسداران ایران بود که ازآن برای حمله به تانکرهادرخلیج فارس استفاده می شد ونیزایجاد اختلال گسترده درشبکه ی مخابراتی واینترنتی ایران درپی سرنگونی پهباد آمریکائی درتنگه ی هرمز توسط سپاه پاسداران بود.پس ازترامپ نیز سیا همچنان به حملات سایبری خود علیه ایران ادامه داد.

ممکن است روزی ایران، آمریکا واسرائیل وارد جنگ حقیقی وتمام عیارگردند اما فعلاً توده های مردم این کشورها، درمخمصه ای گرفتارشده اند که نه راه گریزی ازآن دارند ونه رویاروئی باتبعات ناخوشایند ونامحسوس آنرادرتوان خویش می بینند. کارشناسان، حمله ی سایبری به اهداف غیرنظامی راآغاز مرحله ای جدید درمنازعه ی ایران باآمریکا واسرائیل می دانند. دراین مرحله، هکرها بجای سیستمهای به شدت حفاظت شده ی دولتی،اهداف کوچکترخصوصی رامدّ نظرقرارمی دهند که ضمن دارابودن مقادیرمعتنابهی اطلاعات ارزشمند، ازجمله اطلاعات مالی وشخصی، ازامنیت کمتربرخوردارمی باشند. کارشناسان، درعین حال، معتقدندکه این مرحله، کشورهای مزبوررایک گام دیگر به رویاروئی حقیقی وتمام عیار نزدیک می کند.

نگارنده، درسطوربعد، به گرهگاههای عمده ی رویاروئی سایبری میان ایران ، آمریکا، و اسرائیل دردهه ی گذشته خواهد پرداخت. تقابلی که این کشورها راگاه تاآستانه ی جنگ واقعی به پیش برد.

-دسامبر2009 – صفحه ی اصلی سایت توئیتر ، توسط گروهی که خودرا " ارتش سایبری ایران" می نامید، هک شد.

جولای 2010 –ویروس استاکس نت توسط یک شرکت امنیت سایبری بلاروس شناسائی شد.

سپتامبر2010 – سازمان انرژی اتمی ایران اعلام کرد که استاکس نت 30 هزارکامپیوترراآلوده کرده است

آوریل 2011 – آژانس دفاع سایبری ایران، یک ویروس رابنام " ستارگان "(stars) شناسائی کرد که قراربود به تاسیسات اتمی ایران صدمه وارد کند.

آوریل 2012 – حملات متعدد سایبری موجب شد که ایران چند پایانه ی نفتی خودرا ازشبکه خارج کند. ویروسی بنام " برف پاک کن " (wiper) سیستمهای دیجیتال وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران راآلوده کرد.

مه 2012 – ایران اعلام کرد ویروسی بنام " شعله" (flame) کامپیوترهای دولتی راآلوده کرده واطلاعاتی رابه سرقت برده است.

ژوئن 2012 - مقامات غربی به واشنگتن پست گفتند که آمریکا واسرائیل ، ویروس شعله رابرای جمع آوری اطلاعات به شبکه ی کامپیوتری ایران تزریق کرده اند.

جولای 2012 – هکرهای ایرانی بایک ابزارجاسوسی سایبری بنام" مدی " (Madi) اطلاعات شخصی مربوط به دولتمردان اسرائیلی رامورد دستبرد قراردادند. این بد افزار، داده های صوتی راضبط واسناد راسرقت می کرد.

اوت 2012 – ویروس شمعون توانست سه چهارم کامپیوترهای شرکت عظیم نفتی آرامکو راآلوده سازد وباپاک کردن اطلاعات آنها، تصویرپرچم سوزان آمریکا راجایگزین نماید.

سپتامبر2012 – گروهی که خودرا " رزمندگان سایبری عزالدین قسام " می نامید، بامختل کردن ترافیک سرور، زیرساخت بانکی آمریکا راطی عملیاتی بنام " ابابیل " ازکارانداخت.

اکتبر2012 – مقامات آمریکائی، هکرهای ایرانی رابه برقراری رابطه ی مخفیانه بابرخی مقامات دولتی این کشور، به منظورفراهم کردن زمینه ی حمله ی سایبری به بانکهای آمریکائی وتاسیسات نفتی عربستان متهم کردند.

ژانویه2013 – دولت آمریکا، ایران را بخاطرانجام حمله ی سایبری ابابیل به سیستم بانکی این کشورمحکوم کرد. این حمله، فعالیت برخی بانکهای مهم آمریکا ازجمله ولز ، فارگو ، مورگان ، و بورس نیویورک رامختل کرد.

سپتامبر2013 –هکرهای ایرانی، درکوران مذاکرات هسته ای ایران و1+5 ، به کامپیوترهای نیروی دریائی آمریکا واطلاعات طبقه بندی نشده ی آنها حمله کردند.

فوریه2014 – هکرهای ایرانی، کازینوهای " شلدون آدلسون" در لاس وگاس را بدلیل توصیه ی اوبه دولت آمریکا برای حمله به ایران، موردحمله ی سایبری قراردادند. دراین حمله، ارتباط این کازینوها باهم قطع وبرخی اطلاعات ازهاددیسک آنهاپاک شد.این حمله، 40 میلیون دلارخسارت برجای گذاشت.

نوامبر2015 – هکرهای ایرانی، کامپیوترهای وزارتخارجه وبرخی مقامات دولت آمریکا رامورد حمله قراردادند.

مارس2016 - وزارت دادگستری آمریکا، شش ایرانی رابه انجام حمله ی سایبری به بانکهای آمریکا وسدّ نیویورک متهم کرد.این وزارتخانه، دربیانیه ای، متهمین رامزدوردولت وسپاه پاسداران ایران معرفی کرد.

نوامبر2016- ویروس شمعون دوباره درعربستان ظاهرشد.

ژانویه2017- یک ویروس ارتقاء یافته ی شمعون، سیستم کامپیوتری دولت عربستان وپروژه های پتروشیمی این کشورراموردحمله قرارداد.

اوت2017- یک عملیات سایبری برای ایجاد انفجاردریک کارخانه ی پتروشیمی عربستان خنثی شد.

مارس2018- یک باج افزار(RansomWare) به نام " سام سام " ، سیستم کامپیوتری شهرداری آتلانتا را آلوده کرد.

مه2018- شرکت امنیت سایبری Crowdstrike نسبت به افزایش قابل ملاحظه ی فعالیتهای سایبری ایران پس ازخروج آمریکاازبرجام، هشدارداد.

جولای2018- مقامات ارشد دولت آمریکا هشداردادند که ایران برای انجام حملات گسترده ی سایبری علیه زیرساختهای آمریکا آماده می شود.

سپتامبر2018- دولت ترامپ درحکمی به سیا ، اجازه داد تابرحملات سایبری خود به زیرساختهای ایران بیافزاید.

اکتبر2018- فرمانده ی سازمان دفاع غیرعامل ایران مدعی شد که ایران توانسته است نسل جدید " استاکس نت" راشناسائی کند که قصدداشت به زیرساختهای ارتباطی کشورنفوذ کند.اواسرائیل رامسئول این حمله معرفی کرد.

دسامبر2018- وزارت دادگستری آمریکا، دوایرانی رامسئول حمله ی باج خواهانه به سیستم رایانه ای شهرداری آتلانتا معرفی کرد.

ژانویه 2019- شرکت امنیت سایبریFire Eye اعلام کرد ایران دوسال است که برای سرقت رمزعبور واطلاعات تجاری دیجیتال درخاورمیانه، اروپا وآمریکای شمالی تلاش می کند.

مارس2019- مایکروسافت اعلام کرد که طی دوسال گذشته، ایران بیش از200 شرکت جهان رامورد حمله ی سایبری قرارداده است.

آوریل 2019- درجریان یک حمله ی سایبری به مرکز داده پردازی ایران، ضمن پاک کردن اطلاعات موجود درسیستم دیجیتال این مرکز وجایگزین کردن آن باپرچم آمریکا، یک پیام بااین مضمون قرارداده شد : " درانتخابات آمریکا دخالت نکنید ! "

ژوئن 2019- تهران اعلام کرد که موفق شده یک شبکه ی جاسوسی سایبری آمریکا درایران را متلاشی کند.

ژوئن 2019 – پس ازحملات ایران به تانکرهای نفتکش درتنگه ی هرمز وسرنگون کردن یک پهباد آمریکائی، ایالات متحده اعلام کرد که یک حمله ی سایبری رابه تلافی این اقدامات، علیه ایران انجام داده است. به گزارش نیویورک تایمز، این حمله، به مرکزداده های سپاه پاسداران که ازآن برای حمله به نفتکشها استفاده شد، صورت گرفت.

ژوئن2019- وزارت امنیت داخلی آمریکااعلام کرد که ایران برفعالیتهای مخرب سایبری خود علیه نهادهای دولتی وبخش خصوصی آمریکا افزوده است.

ژوئن2019-شرکت " نت بلاکز"(Net blocks) ازقطع مکرروگسترده ی اینترنت درایران خبرداد.

جولای2019- به گفته ی مایکروسافت، ده هزارکاربرشبکه های اجتماعی این شرکت، به کرات موردحمله ی سایبری دولت های ایران، روسیه وکره شمالی قرارگرفته اند.

سپتامبر2019- درپاسخ به حمله ی موشکی وپهبادی ایران به تاسیسات نفتی عربستان، آمریکا یک حمله ی سایبری رابه سخت افزارهای مرتبط با تبلیغات این کشورانجام داد.

اکتبر2019- بنابراعلام مایکروسافت، گروه هکرهای ایرانی بنام " فسفر" تلاش کرده تابه حسابهای کاربری مربوط به تبلیغات ریاست جمهوری آمریکا نفوذ کند.این هکرها که به نامهای " بچه گربه ی ملوس" و " آژاکس " نیزفعالیت می کردند، نتوانستند به حسابهای مربوط به دونالد ترامپ، دست پیداکنند. آنها همچنین ازنفوذ به حسابهای کاربری روزنامه نگاران ومقامات دولتی آمریکا نیزناکام ماندند.

اکتبر2019- اسنادی منتشرشد که به موجب آنها، اف بی آی توانسته است هکرهای ایرانی راکه قصد داشتند به کمپانیهای فعال درزمینه ی تکنولوژی ماهواره ای نفوذ کنند، رهگیری نماید.

ژانویه2020- آمریکامانع دسترسی به سایت خبرگزاری فارس وابسته به سپاه پاسداران ایران گردید.

فوریه2020- " نت بلاکز" گزارش داد که پس ازاتخاذ تدابیرلازم وفعال کردن سیستم مقابله باحملات سایبری درایران، اینترنت دراین کشور، با75 درصد ظرفیت وسرعت خود کارمی کند.

فوریه2020-فرمانده سازمان دفاع غیرعامل ایران، ایالات متحده را بخاطرانجام مکررحملات انکارسرویس(DDoS) علیه این کشور، محکوم کرد.

آوریل2020- هکرهای مرتبط باایران، حملات فیشینگ رابه منظورسرقت اطلاعات، علیه مقامات ارشد واجرائی شرکت Gilead Science In. که یک شرکت بزرگ داروسازی آمریکاست، انجام دادند. محققان امنیت سایبری درشرکت اسرائیلی Clear Sky باردیابی دامنه ی وب وسرورهای فعال دراین حمله، آن رابه ایران نسبت دادند.

ژوئن2020- گوگل اعلام کرد که هکرهای ایرانی بانام 35-APT ، یک حمله ی فیشینگ راعلیه تبلیغات انتخاباتی پرزیدنت ترامپ سازمان داده اند.اماآنها نتوانسته اند به ای میل های هیچیک از کارکنان ستاد انتخاباتی ترامپ دست پیداکنند.

جولای2020- شرکت " آی بی ام "(IBM) اعلام کرد که هکرهای ایرانی بنام 35-APT به حساب مقامات نیروی دریائی آمریکا درگوگل دست پیداکرده اند.آنها همچنین سعی کرده اند به حسابهای کارکنان وزارتخارجه نیزباحملات فیشینگ نفوذ کنند.

سپتامبر2020- وزارت دادگستری آمریکا، حکم به مسدود کردن دوسایت اینترنتی بنامهای Aletejahtv.com و Aletejahtv.org وابسته به کتائب حزبالله داد.

سپتامبر2020- خزانه داری آمریکا ، دوگروه جاسوسی سایبری راتحریم کرد. این دوشرکت عبارت بودند از شرکت داده پردازی اطلاعاتی " رانا" که یک شرکت سایبری ایرانی است وشرکت 39-APT . خزانه داری آمریکا همچنین 45 نفرازکارکنان شرکت رانا رابه علت ارتباط مستقیم یاغیرمستقیم آنهاباوزارت اطلاعات ایران، تحریم کرد.

سپتامبر-اکتبر2020- یک گروه هکری مرتبط باایران، سازمانهای مهم اسرائیل راهدف قرارداد. شرکتهای سایبری clear sky و profero اعلام کردند که عملیات گسترده ی سایبری گروه " آبهای گل آلود"(muddy waters) راکه قبلاً نیزبرای سپاه پاسداران ایران کارکرده بود، خنثی کرده اند. این گروه ، ازبدافزاری استفاده کرد که آنرا زیرنام یک باج افزار پنهان کرده بود. این ویروس، فایلها رارمزگذاری می کرد وبرای گشودن این رمز تقاضای باج می کرد. بدافزارمزبور به نحوی طراحی شده بود که رمزگشائی ازفایلها راغیرممکن می ساخت.

مارس2021- گروه هکری که خودرا " بچه گربه ملوس"(charming kitten) می نامید، دهها موسسه ی تحقیقات پزشکی درآمریکا واسرائیل راهدف قرارداد. به گزارش شرکت امنیت سایبری proof point هکرهای ایرانی این گروه، باجعل هویت یک متخصص برجسته ی اسرائیلی، ای میل هائی رابه نام او، برای مراکزدرمانی ارسال می کردند که حاوب بدافزار " نیزه ی فیشینگ" (pear phishing) بود.

آوریل2021- انفجاری که درشبکه ی انتقال برق مرکزسانتریفیوژهای نطنز روی داد، خساراتی به بارآورد که ترمیم آنها 9 ماه زمان برد. به گفته ی علیرضا زاکانی رئیس وقت مرکزتحقیقات پارلمان ایران، دراین انفجار، هزاران سانتریفیوژ نابود شد. او علت این انفجاررا جاسازی 300 پوند مواد منفجره درتجهیزاتی اعلام کرد که برای تعمیر به خارج از مرکز انتقال یافته وسپس به آنجا بازگردانده شده بود. این مواد منفجره به طریق سایبری منفجرشدند. مقامات اطلاعاتی آمریکاواسرائیل به نیویورک تایمزگفتند که اسرائیل نقش اصلی رادر این انفجارایفاء کرده است.

مه2021- به گزارش شرکت sentin lab ، یک گروه هکری بنام " اگریوس "، که ازدسامبر2020 ، حملات سایبری متعددی رابه اهداف اسرائیلی انجام داده بود ، باایران مرتبط بوده وتلاش می کرده تا داده های موجود درتجهیزات آلوده را با یک بدافزارپاک کند.

مه2021- یک گروه هکری بنام N3tworm حملات باج خواهانه رابرعلیه دولت اسرائیل وکمپانیهای این کشورسازمان داد. این گروه که قبلاً خودراpay2key می نامید، حملاتی رانیزبه صنعت هوافضای اسرائیل انجام داده بود.

جولای2021- هکرهاباارسال پیامهای دروغین به مسافران راه آهن ایران درمورد لغو سفرها،موجب هرج ومرج درراه آهن گردیدند. دراین پیامها، ازمسافران خواسته می شد که باشماره64411 که خط ویژه ی دفتررهبری است، تماس بگیرند. روزبعد، سایت اینترنتی وزارت راه وشهرسازی، کاملاً ازدسترس خارج شد. ایران، اسرائیل را مسئول این حمله معرفی کرد. اما یک شرکت امنیت سایبری آمریکائی-اسرائیلی ، مسئولیت حمله ی مزبوررا برعهده ی یک گروه هکری وابسته به اپوزیسیون ایران بنام"ایندرا" (indra) قرارداد. کد بکاررفته دراین حمله، همان کدی بود که درحملات سالهای 2019 و2020 توسط این گروه استفاده شده بود.

اکتبر2021- مایکروسافت اعلام کرد که یک گروه هکری مرتبط باایران، تلاش کرده است تابه 250 حساب کاربری این شرکت دست پیداکند. این حسابها، متعلق به کمپانیهای تکنولوژی اسرائیلی وآمریکائی ، تاسیسات بندری حوضه ی خلیج فارس ، وشرکتهای حمل ونقل دریائی فعال درخاورمیانه بود. برخی ازاین کمپانیها ، تولید کننده ی پهباد ، رادارهای نظامی ، ودیگرتجهیزات پیشرفته می باشند. حدود 20 شرکت ازاین حمله صدمه دیدند. البته مایکروسافت صریحاً ایران را مسئول این حمله معرفی نکرد اما، اعلام کرد اهداف این حمله، برمنافع ملی جمهوری اسلامی ایران منطبق است. بعلاوه، روشهای استفاده شده دراین حمله ی سایبری نیز، به روش گروههای هکری مرتبط باایران شباهت دارد.

اکتبر2021- سیستم توزیع بنزین درجایگاههای سوخت ایران، موردحمله ی سایبری قرارگرفت وعرضه ی سوخت یارانه ای در4300 جایگاه مختل گردید. این اختلال چند روز ادامه پیداکرد. این بارنیز، ایران مسئولیت حمله رابرعهده ی اسرائیل وآمریکاقرارداد.

منابع ومآخذ

1)the invisible US-IRAN cyber war , www.iranprimer.usip.org

2)Israel appears to confirm … , www.theguardian.com

3)Israel and Iran broaden cyber war… , www.nytimes.com

4)significant cyber incidents , www.csis.org

5)the US vs Iran , www.worldaffairs.org

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037

گروههای نیابتی ایران درگذرزمان(بخش دوازدهم)

گروههای نیابتی ایران درگذرزمان(بخش دوازدهم)

شبه نظامیان شبح

اخیراً چند گروه ناشناخته درعراق ظاهرشده اند که هدف خودرا مبارزه باحضورآمریکا دراین کشوراعلام کرده اند. عصبه الثائرین ، قبه المهدی ، اصحاب کهف ، فلق الوعدالصادق ، لواء اسدالله الغالب ، لواء الذوالفقار ، سرایا عاشورا ، گردانهای قاسم الجبارین ، تیپ انتقام المهندس و دهها گروه دیگر،پس ازترورقاسم سلیمانی وابومهدی المهندس، چون قارچ سربرآورده اند.

ازمیان این گروهها، عصبه الثائرین بیش ازبقیه توجه کارشناسان رابه خود جلب کرده است. این گروه چندی پیش، درکانال تلگرامی خود فیلمی پهبادی ازمحوطه ی سفارت آمریکا دربغداد پخش کرد که درآن خطاب به سفارت مزبور گفته می شود: " ماحواسمان به حرکات شماهست وشما نخواهید توانست به اهداف خود درعراق برسید." چندی بعد، این گروه یک فیلم پهبادی دیگرازمحوطه ی پایگاه نظامی " عین الاسد" در الانبار منتشرکرد ودرآن به آمریکائیها هشدارداد: " ماحرکات شما رازیرنظرداریم". اگرچه آمریکائیها، اعتباروارزش این فیلمها رازیرسئوال برده اند وآنها را" فیلمهای کهنه وبی ارزش " خوانده اند اما درعین حال،نگرانی خودرااز ظهوراین گروهها، مخفی نمی کنند. عصبه الثائرین ، اخیراً مسئولیت چند حمله به پایگاههای آمریکا درعراق رابرعهده گرفته است.عصبه الثائرین نخستین بیانیه ی خودرا در18 مارس2020 منتشرکرد ودرآن مسئولیت حمله ی مرگبارموشکی به پایگاه " تاجی " راکه به مرگ دوآمریکائی ویک انگلیسی انجامید ونبزحمله به پایگاه "بسمایه" رابرعهده گرفت. دراین ویدئو ، یک مرد نقابدار درحالیکه مسلسل کلاشینکف بدست وپرچم عراق راپشت سرخوددارد، هشدارمی دهد : " زرادخانه ی غنی وشکوهمند ما، دارای آنچنان سلاحهای دوربردی است که می تواند شمارادرسرزمین فرزند نامشروعتان- اسرائیل – نیز هدف قراردهد." مردنقابدار ، سپس ازآمریکائیهای حاضردرعراق خواست تاباپای خود خاک عراق راترک کنند، قبل ازآنکه مجبوربه ترک افقی این کشورگردند.

پس ازقتل قاسم سلیمانی وابومهدی المهندس، حسن نصرالله فرمانده ی حزب الله لبنان گفته بود : "جایگزین ترک عمودی منطقه، ترک افقی آن است." مشابهت میان گفتار، کردار وحتی لوگوی سازمانی این گروههای شبح ودیگرگروههای شبه نظامی عراقی تحت حمایت ایران، نشانه ی قرابت این گروههاباتهران است. نگهداشتن این گروهها درسایه، بدون آنکه خبری ازساختاروتعداد نیروهای آنها منتشرشود، استراتژی جدید تهران می باشد.باتوجه به شدت حملات تلافی جویانه ی آمریکا که تاکنون خسارات سنگینی بر گروههای نیابتی ایران واردآورده ونیزسیرتحولات سیاسی عراق پس ازانتخابات اکتبر2021، عرصه روزبروز برگروههای شبه نظامی این کشورتنگترمی شود.به نظرمی رسد این گروهها قصد دارند کنترل واحدهای موشکی خودراکه برای بازدارندگی حملات آمریکا سازمان یافته وتقویت شده اند، به گروههای شبح بسپارند تا برتوان " انکار" خویش بیافزایند ومانع حملات تلافی جویانه ی آمریکا علیه خود گردند. پس ازترور قاسم سلیمانی ، دبیرشورای امنیت ملی ایران " علی شمخانی" گفته بود که" ایران قصد دارد یک نیروی مسلح جدید به استعداد دوهزارنفر تشکیل دهد که هدفش بیرون راندن آمریکائیها ازمنطقه است. پس ازاین هشدارها، آمریکا باتخلیه ی پنج پایگاه خود درعراق، نشان داد که قصددارد برضریب امنیتی نیروهای خویش دربرابرگروههای شبح بیافزاید.ازآن پس، هرروز برتعداد گروههای شبح که ازتاکتیک جنگ وگریز سود می برند، افزدوه گردیده است. ایران بااتخاذ این استراتژی نشان داد که قصد ندارد ازعراق عقب نشینی کند وبه دخالتهای خود دراین کشورپایان دهد. بلکه قصددارد، باتغییرمیدان بازی، جای پای خویش رادرعراق مستحکم نماید. ایران باقبول نتایج انتخابات اخیرعراق، وتوصیه به گروههای مقاومت مبنی برگردن نهادن به نتیجه ی انتخابات،همزمان باتقویت گروههای شبح، چهره ای موجه ازخود ارائه می دهد. معهذا ، این موضع ایران ، باانتقادگروههای تندروی شیعه ، بویژه عصائب اهل الحق و کتائب حزب الله روبروشده است. " امیرطائی" ازفرماندهان عصائب اهل الحق در توئیتی نوشت : " ایرج مسجدی ، نقش خودرا بعنوان سفسرایران فراموش کرده وبه یک پیام رسان تبدیل شده است." این توئیت ، اندکی بعد پاک شد. مدیرشبکه ی تلویزیونی " الاحد" وابسته به عصائب اهل الحق نیز درتوئیتی نوشت : " من گیج شده ام ! مسجدی سفیرایران درعراق است یا سفیر کاظمی درایران؟" عصائب اهل الحق وکتائب حزب الله ، قبلاً نیزازعدم انعکاس اخبارمربوط به زدوخوردهای خونین معترضین به انتخابات با نیروهای امنیتی عراق دررسانه های ایران، انتقاد کرده بودند. آژانس خبری " صابرین" وابسته به نیروهای مقاومت نوشت : " رسانه های ایران باید خجالت بکشند. ما دراینجا خون می دهیم اما آنها بی تفاوت ازکنارآن می گذرند. یک لنگه کفش شهید ما، به سرتاپای کاظمی می ارزد ! "

واقعیت این است که براساس استراتژی جدید ایران، گروههای نیابتی قدیم درعراق، باید به سمت فعالیت سیاسی حرکت کنند ویامنحل شوند. آنها باید نقش نظامی خودرابه گروههای شبحی بسپرند که ازدل گروههای قدیمی بیرون می آیند. ( پایان)

منابع ومآخذ

1)Iran new strategy… , www.dailysabah.com

2)anti-american Militias… , www.washingtonpost.com

3)regional proxies , www.iranprimer.usip.org

ف.م.هاشمی ، شبه نظامیان شبح ایرانی درخدمت استراتژی جدید ایران ، 4)www.fmohammadhashemi.blogfa.com

کمک مالی به کارت بانکی شماره8732-9635-9973-6037

FMOHAMMADHASHEMI.BLOGFA.COM

www.fmohammadhashemi.blogfa.com

Like

Comment

Share

0 Comments

Active

 

Write a comment…

•  
•  
•  
•  

 

گروههای نیابتی ایران درگذرزمان(بخش یازدهم)

گروههای نیابتی ایران درگذرزمان(بخش یازدهم)

سرایاالسلام(SAS)

مقتدی صدر ، یکی ازروحانیون تندرو عراق، "سرایاالسلام" (سپاه صلح) رادرژوئن2014 ، برای مقابله باداعش تشکیل داد.اغلب اعضای این گروه، قبلاً عضو سپاه مهدی بودند که گروهی بسیاربدنام درعراق می باشد. گروه سرایاالسلام، درقالب تیپ های 313 و314 به حشدالشعبی پیوست. مقتدی صدر، روابط پیچیده وپرفرازونشیبی باایران دارد. اودرسال2007 ، برای فراراز چنگ نیروهای آمریکائی، به ایران پناهنده شد وبه بهانه ی تحصیل درحوزه ی علمیه قم ، دراین شهررحل اقامت افکند. پس ازبرخوردهای خونین سپاه مهدی با نیروهای دولتی وامنیتی عراق درسال2008 ، مقتدی صدر دستور توقف عملیات راصادرکرد. اودرسال 2011 به عراق بازگشت وخود راوقف کاهش درگیریهای فرقه ای درکشورکرد. ازآن زمان تاکنون، پیوسته برانتقادات صدر ازنفوذ ایران درعراق، افزوده شده است. پس از تصرف موصل توسط داعش، مقتدی صدر دوباره سپاه مهدی را درقالب سرایاالسلام سازماندهی کرد وقدرت 50 هزارنفرمسلح را دررژه ی نظامی ژوئن 2014 ، به رخ جهانیان کشید. اما ایران ازسال 2016 به بعد، بخش عمده ی کمکهای خودرابه مقتدی صدرقطع کرد. این گروه اکنون نیازهای مالی خودرا ازکمکهای جمع آوری شده درشبکه ی گسترده ی مساجد خود درسراسرعراق، تامین می کند. دراکتبر2019 ، سرایاالسلام به جنبش اعتراضی مردم عراق پیوست اما ازفوریه2020 ، صف خودراازاین جنبش جداکرد. مقتدی صدر از هواداران خود خواست تاخیابانها وجاده های عراق راازمعترضین پاکسازی کنند.ازآن زمان به بعد، شبه نظامیان کلاه آبی این گروه، بامهمات جنگی به معترضین درنجف وشهرهای دیگرعراق حمله کردند.

سرایاالسلام دیدگاهی ناسیونالیستی دارد وبراتحاد فرق، قومیتها وطبقات جامعه تاکید می ورزد. صدر خواستارادغام حشدالشعبی درارتش عراق است. اودرپیامی به مردم عراق گفته است : " بگذار سلاح فقط دردست دولت باشد!" اما سرایاالسلام به اطاعت مطلق ازرهبرجمهوری اسلامی ایران باورندارد وشبه نظامیان نیابتی این کشوررا بخاطراولویت قائل شدن برای منافع ایران،موردانتقاد قرارمی دهد. مقتدی صدربادخالت قدرتهای خارجی درعراق ومداخله ی عراق دردیگرکشورها( سوریه) مخالف است.سرایاالسلام بویژه به آمریکا، اسرائیل وانگلیس خصومت می ورزد وآنها را" مثلث شیطانی" می نامد.مقتدی صدر به عنوان رهبرسرایاالسلام، یکی ازقدرتمند ترین چهره های سیاسی ومذهبی عراق امروزاست. اوکوچکترین فرزند وتنهابازمانده ی خاندان آیت الله محمد صادق صدراست که به دست صدام حسین ترورشد.شبکه ی گسترده ای از سازمانهای خیریه، به مقتدی صدربه ارث رسید واوتوانست پس ازسال2003 ، بااتکاء به این میراث، به ارائه ی خدمات اجتماعی به محرومین وفقرا بپردازد وازاین طریق، یک جنبش توده ای راسازمان دهد که به " جنبش صدری " معروف گشت. اودرنطق آتشین خود دراولین نمازجمعه ی پس ازسقوط صدام حسین،علیه اشغال وطن توسط آمریکا وعلیه شورای دولتی عراق سخن گفت وخواستارتاسیس دولت اسلامی، اجرای شریعت اسلام، تعطیلی کافی نت ها، مشروب فروشی ها وعرضه کنندگان محصولات سینمائی وموسیقی گردید. اوکه بخاطرپیروی ازتوصیه های ایران مورد انتقاد قرارگرفته بود، درمصاحبه باالجزیره گفت (2008) : " همیشه بانظرات رهبرایران موافق نیست وحتی به اوگوشزد کرده که نباید فقط درپی منافع سیاسی ونظامی خود درعراق باشد." مقتدی صدر یکباردیگر درسال2017 ، صبروتحمل ایران راباسفر به عربستان آزمود. اوباولیعهد عربستان که منتقد سرسخت ایران درمنطقه است، به مذاکره نشست. ازانتخابات 2018 به بعد، آمریکاپی برد که فقط به کمک صدرمی تواند ترمز حضورایران درعراق رابکشد. معهذا، مقتدی صدر روابط خودراباتهران کاملاً قطع نکرد وازآن زمان تاکنون، چند باردیگربه تهران سفرکرد.

" شیخ کاظم العیساوی" که ازفرماندهان ارشد سرایاالسلام، ودوست قدیمی مقتدی صدراست، عملیات سامرا و امرلی راعلیه داعش رهبری کرد. تعداد نیروهای سرایاالسلام، صد هزارنفربرآورد می شود. اما گروه مقتدی صدر فاقد منابع مالی کافی برای سازماندهی وتجهیز این نیروی عظیم است.لذا ، برآورد می شود که تعداد نیروهای مقتدی صدر درحشدالشعبی 3000 نفر ودرخارج ازآن 15 هزارنفرباشد. نیروهای مقتدی صدر نقش تعیین کننده ای درمتوقف کردن پیشروی داعش در سامرا ، شمال بغداد ، وبازپس گیری جورف السخّر وغرب انبار ایفاء کردند. درسال2015 وقتی گزارشهائی مبنی برقتل عام سنّی ها توسط شبه نظامیان شیعه منتشرشد، مقتدی صدر نیروهای خودراازجبهه فراخواند. تنش میان دولت وسرایاالسلام درژوئن 2018 بالاگرفت. درآن زمان، ماموران یک ایست وبازرسی وابسته به سرایاالسلام، برروی یک کاروان ارتش آتش گشودند وموجب مرگ یک سرلشکر ودوسربازگردیدند. پس ازاین حادثه، مقتدی صدر دستورداد که شبه نظامیانش درسراسرعراق ، به جزسامرا ، کربلا وبغداد، سلاح خودرابه دولت تحویل دهند.

جنبش صدری، بیشتریک جنبش اجتماعی است تاحزب سیاسی یامذهبی. این جنبش درصف مقدم دفاع ازحقوق شیعیان عراق قراردارد. مقتدی صدر را " کینگ میکر"انتخابات درعراق می نامند. درسال 2005 ، صدر درچهارچوب جبهه ی متحد عراق که اتحادی ازگروههای شیعه بود، واردانتخابات شد وتوانست 128 کرسی از275 کرسی پارلمان راکسب کند که سهم گروه مقتدی صدرازآن، 30 کرسی بود. درانتخابات پارلمانی 2010 ، صدری ها درچهارچوب اتحاد ملی عراق، 39 کرسی پارلمانی رابدست آوردند. درانتخابات 2018 ، صدر بااستراتژی جسورانه ای قدم به میدان گذاشت که برای اولین باربرپایه ی همکاری با گروههای هوادارایران، تنظیم نشده بود. اوبرای تزریق " خون جدید" به کالبد سیاسی عراق،چهره های قدیمی جنبش خودراازورود به انتخابات منع کرد وباحزب کمونیست عراق ائتلاف نمود. این استراتژی، روابط صدرباتهران راتیره کرد.علی اکبرولایتی، مشاورعالی رهبرایران، بادستپاچگی راهی بغداد شد وبه محض ورود به این کشورگفت : " مااجازه نخواهیم داد که لیبرالها وکمونیستها برعراق حاکم شوند." ائتلاف " سائرون" متشکل ازصدری ها وکمونیستها ، توانست 54 کرسی پارلمان راازآن خود کند وپیروزانتخابات شود. وبالاخره درانتخابات 2021 ، بلوک صدر 73 کرسی پارلمان رابدست آورد ومقتدی صدر درنطق پیروزی خود، یکباردیگرخواستارقرارگرفتن سلاح دردست دولت گردید وگفت : " اکنون زمان آن فرارسیده است که مردم عراق، زندگی بدون شبه نظامیان راتجربه کنند."(ادامه دارد)

منابع ومآخذ

1)Saraya al-salam , www.jihadintl.meforum.org

2)Al-sadr closes Saraya al-salam headquarters , www.shafaq.com

3)Mahdi army , www.stanford.edu

4)Saraya al-salam , www.trackingterrorism.org

5)Muqtada al-sadr , www.alsharqiya.com

ف.م.هاشمی ، مقتدی صدر، کارنامه ی دیروز ، عملکرد امروز ، 6)www.fmohammadhashemi.blogfa.com

ف.م.هاشمی، جنبش مردمی عراق پس ازمقتدی صدر ، 7)www.fmohammadhashemi.blogfa.com

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037

FMOHAMMADHASHEMI.BLOGFA.COM

www.fmohammadhashemi.blogfa.com