چین وبحران مصرف
چین و " بحران مصرف " :
افسانه یا واقعیت ؟
حزب کمونیست چین ، افزایش مصرف داخلی را برای تضمین رشد اقتصادی، دراولویت قرارداده است. اما آیا این به معنی " بحران مصرف " دراین کشوراست؟ باکاهش نرخ رشد اقتصادی درسالیان اخیر ، رهبران این کشور ازوابستگی بیش ازحدّ اقتصاد به سرمایه گذاری خارجی وصادرات ، ابرازنگرانی کرده اند. این نگرانی ، بویژه پس ازاعمال تعرفه های دونالد ترامپ ازیکسو ، وسرعت گرفتن روند سالمندی جمعیت ازسوی دیگر، تشدید شده است. ازسال 2007 که نخست وزیروقت چین "ون جیابائو " (Wen Jiabao) برتعادل میان سرمایه گذاری ومصرف تاکید کرد ، سیاستگذاران این کشوربارها برضرورت افزایش مصرف برای غلبه براین عدم تعادل تاکید کرده اند. چندی پیش نیزارگان تئوریک حزب کمونیست چین ، مجموعه ای از نظرات" شی جین پینگ" رئیس جمهور را درمورد اهمیت مصرف برای اقتصاد چین منتشرکرد وانرا یک " مسئلۀ استراتژیک" نامید. اما رسانه های غربی دراین مورد ،افسانه پردازی می کنند وضعف مصرف رادلیلی برضعف عمومی اقتصاد چین جلوه می دهند.
داده های رسمی دولت چین نشلن می دهد که درآمد سرانۀ قابل تصرف دراین کشور، 5511 دلاراست که فاصلۀ زیادی با 63668 دلاردرآمریکا دارد. اما درحالیکه مصرف خصوصی متوسط آمریکائیها 87/86 درصد درآمد قابل تصرف آنهاست رقم معادل برای چینی ها ف 48/89 درصد می باشد که بالاترازآمریکاست. بنابراین برخلاف باورعمومی ، مصرف کنندگان چینی ، درحال حاضر بطورنسبی بیشترازهمتایان آمریکائی خود مصرف می کنند. این ارقام رانمی توان نشانۀ وجود " بحران مصرف " درچین تلقّی کرد. البته مصرف خصوصی درچین ، 2/39 درصد تولید ناخالص داخلی این کشورراتشکیل می دهد درحالیکه این رقم برای آمریکا 7/67 درصد می باشد ومصرف کنندگان چینی هنوزمی توانند بسیاربیشتر مصرف کنند.باتوجه به تولید ناخالص داخلی بزرگتر وجمعیت کمتر آمریکا نسبت به چین ، رساندن سطح مصرف چین به آمریکا ، بیش از 5 تریلیون دلار به اقتصاد چین اضافه می کند. رهبران چین درنشستی کلیدی که چندی قبل انجام شد ، اولویتهائی رابرای اقتصاد چین تعیین کردند که نشاندهندۀ عزم راسخ این کشوربرای عبوراز عدم قطعیتها ونیل به توسعۀ باکیفیت بالاتراست. دراین نشست ، برتقویت تقاضای داخلی برای مقابله با عدم قطعیتهای خارجی نیز تاکید شد. تصمیمات این نشست نشان داد که دومین اقتصاد بزرگ جهان خودرابرای فشارخارجی پایدار آماده می کند. رئوس تصمیمات این جلسه ، درپانزدهمین برنامۀ پنجسالۀ چین (2030-2026) که قراراست ازماه مارس سال جاری اجراء شود ، منعکس گردیده است.
مازاد تجاری چین درسال 2024 ، به بالاترین سطح تاریخی خود رسید. تحمیل تعرفه های آمریکا بر بسیاری ازاقلام چین ونیزتعرفه های سنگین اروپا بر خودروهای برقی این کشور ، بارسنگین مازاد تجاری چین راسنگین ترکرد وفروش به مصرف کنندۀ داخلی رابرای بنگاههای چینی جذاب ترساخت. طی پنج سال اخیر، چین به ترتیب دررتبۀ اول ودوم تجارت کالا وخدمات درسطح جهان قرارگرفته وبیش از 700 میلیارددلار سرمایۀ خارجی جذب کرده است. درحال حاضر ، 22 منطقۀ آزاد تجاری بااستانداردهای بین المللی ، درچین فعالند وتوانسته اند میانگین نرخ رشد تولید ناخالص داخلی این کشوررا ازسال 1978 ( سال آغازاصلاحات) تاکنون به 9 درصد درسال برسانند. این دستاورد درخشان ، توانست 800 میلیون نفرازمردم چین راازفقرشدید نجات داده واین کشوررا ازیک کشورکم درآمد به کشوری بادرآمد متوسط روبه بالا تبدیل کند. دسترسی به بهداشت ، آموزش وسایر خدمات اجتماعی طی این دوره ، بطورقابل توجهی بهبود یافت. اگرچه چین فقرشدید راریشه کن کرده اما هنوز درسال 2024 ، بالغ بر 2/15 درصد ازجمعیت این کشور، بادرآمد کمتراز 3/8 دلاردرروز زندگی می کنند. دهه ها رشد قوی چین ، متکی برسرمایه گذاری وتولید برای صادرات بوده که البته موجب بروز عدم تعادل دراقتصاد داخلی گردیده است. این عدم تعادل ممکن است نرخ رشد اقتصاد چین رااز 5 درصد درسال گذشته ، به 4 تا 5/4 درصد درسال 2026 کاهش دهد.
چین اکنون قصددارد بعنوان شریک تجاری بزرگ برای بیش از 150 کشورجهان ، باگسترش اقتصاد خود وتنوع بخشیدن به بازارهای صادراتی ، وایجاد ثبات در اقتصاد داخلی ، بایکجانبه گرائی وحمایتگرائی دراقتصاد بین المللی مقابله کند. مدیرعامل صندوق بین المللی پول (IMF) می گوید : " مقامات چینی درحال حاضر، اقداماتی رابرای افزایش مصرف داخلی انجام می دهند.آنها یک سیاست مالی انبساطی اتخاذ کرده اند، سیاستهای پولی راتسهیل نموده اند وبه برخی اقدامات هدفمند برای کاهش پس اندازمبادرت ورزیده اند." به نظرصندوق بین المللی پول ، مصرف می تواند موتوررشد ویاحداقل عامل ثبات اقتصادی قرارگیرد به شرطی که توانمند سازی خانوارها دردستورکار قرارگیرد. درواقع نیزچنین است ودولت چین اقدامات گسترده ای رابرای افزایش سطح مصرف درکشورانجام می دهد که افزایش مقرری بازنشستگی ویارانه های بیمۀ درمانی ازآن جمله می باشد. برای بهبود مستمر مصرف ، دولت قصددارد منابع مالی بیشتری را به سمت مراقبتهای بهداشتی وحمایت اجتماعی هدایت کند تاخانوارها بااطمینان ازآیندۀ زندگی خویش ، ازپس انداز احتیاطی خود بکاهند وآنرابه مصرف اختصاص دهند. همچنین کمک به دولتهای محلی برای حفظ وارتقاء سطح خدمات عمومی وهدایت مصرف همگانی، وادامۀ محرکهای مالی برای تحریک مصرف ، ازدیگر برنامه های دولت چین می باشد.
سال رشد تولید ناخالص داخلی مصرف ، نسبت به تولید ناخالص داخلی
(درصد) (درصد)
2015 7 7/53
2016 9/6 1/55
2017 9/6 1/55
2018 7/6 3/55
2019 6 8/55
2020 6 7/54
2021 2/2 5/54
2022 1/8 2/53
2023 3 4/53
2024 5 ------
منبع : دفترملی آمارچین www.stats.gov.cn
تقویت شبکۀ تامین اجتماعی برای کاهش سطح بالای پس انداز احتیاطی ناشی ازترس درجامعه ای که به سرعت پیرمی شود، اصلاح سیستم قدیمی "هوکو" (مجوزاقامت) بویژه برای کارگران مهاجر ، افزایش سن بازنشستگی ، توسعۀ "اقتصاد نقره ای " که توجه به بازنشستگان وتبدیل آنها به موتوررشد اقتصادی را مدّ نظرقرارمی دهد وکمپین های جایگزینی کالاهای مصرفی بادوام ، ازجمله اقدامات دولت چین برای افزایش نرخ مصرف درجامعه می باشد. این سیاست تاحدودی موفق بوده است. بنابراعلام ادارۀ آمارچین ، خرده فروشی دوماهۀ اول سال 2026 ، نسبت به مدت مشابه سال قبل ، بیش از 4 درصد رشد داشته که فراترازمیانگین تخمین ها بوده است. مصرف کنندگان چینی ، تعطیلات سال نو خود را باانبوهی ازهزینه ها ، پرکردن رستورانها ومراکزخرید ، وسفر به اقصی نقاط کشور سپری کردند وازاین طریق به بخش مصرف رونق بخشیدند. معهذا هنوز اقتصاد چین ، باآنکه 18 درصد تولید ناخالص داخلی جهان را تشکیل می دهد، فقط 13 درصد مصرف و32 درصد سرمایه گذاری جهانی رابه خود اختصاص می دهد. چین اکنون بیش از 30 درصد بازارخودرو ، 20 درصد بازار تلفن همراه ، 40 درصد بازارتلویزیون و 25 درصد بازار مبلمان جهان رادراختیاردارد. کارشناسان معتقدند که اگراقتصاد چین بانرخ متوسط 4 درصد درسال رشد کند وبتواند سهم مصرف دررشدتولید ناخالص داخلی را به میانگین 80 درصد برساند ، آنگاه 12 سال طول می کشد تاسهم مصرف درتولید ناخالص داخلی، از54 درصد کنونی به 64 درصد برسد. شاید موثرترین راه برای تقویت مصرف درچین ، توزیع یکبارۀ 3000 یوان (424 دلار) به ازای هرنفرباشد که منابع آنرا می توان ازطریق اوراق قرضۀ یکساله تامین نمود. بااین روش می توان تقاضا رابلافاصله افزایش داد.
درحالیکه مصرف نسبتاً پائین ، دهه ها نقطۀ قوت اقتصاد چین بوده وامکان سرمایه گذاری بالا ورشد اقتصادی انفجاری رافراهم ساخته اما اکنون ، به مانعی برسرراه توسعۀ بیشتر اقتصادی ورشد تولید ناخالص داخلی این کشورتبدیل شده است.
منابع ومآخذ
1)Chinas consumption conundrum , www.foreignaffairs.com
2)consumption in China : is really that bad ? , www.asiatimes.com
3)China consumer spending report , www.globaltimes.cn
4)Chinas 2026 economic agenda to kick off 15th five-year plan with high-quality growth , www.qstheory.cn
5)discussing Chinas new growth model : the role of consumption , www.worldbank.org
6)chinas consumption problem , www.iiss.org
7)the big myth about chinas low consumption , www.thediplomat.com
8)how china could solve its consumption conundrum , www.scwp.com
کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037