هرمزی دیگردرراه است؟
هرمزی دیگردرراه است ؟
(تهدید حوثی ها برای دریای سرخ)
معماری نیابتی ایران درحال فروپاشی است ؛ عراق حاکمیت خودرا بربخش امنیتی خویش بازپس می گیرد ؛ سوریه ازنفوذ ایران رهاشده است ؛ حزب الله زیرضربات مرگباراسرائیل قراردارد وبسوی خلع سلاح پیش می رود؛ وکشورهای خلیج فارس ، حملات مداوم ایران راتحمل کرده وآنرابه سلامت ازسرمی گذرانند. خاورمیانه درحال تغییرساختارخود پیرامون افول ایران است وواشنگتن قصددارد این تغییررا که مدتی است آغازشده ، تثبیت کرده وبه کرسی بنشاند. اماهمزمان ، نگرانیها درمورد یکی دیگرازمناطق دریائی حساس جهان بالا گرفته است : تنگۀ باب المندب !
باب المندب یک تنگۀ آبی میان یمن ، جیبوتی واریتره است که درجنوب دریای سرخ قراردارد واین دریا را به خلیج عدن وسپس دریای عرب واقیانوس هند متصل می کند. عرض این تنگه درباریکترین نقطۀ آن حدود 29 کیلومتراست. جزیرۀ "میون "(Mayyun یا "پریم " Perim )، باب المندب را به دوبخش شرقی با 3 کیلومترعرض و30 مترعمق وکانال غربی با25 کیلومترپهنا و 310 مترعمق ، تقسیم می کند. طول تنگۀ باب المندب 150 کیلومتراست که ازجنوب اریتره تا جنوب جیبوتی امتداد می یابد. تنگۀ باب المندب حلقۀ پیوند استراتژیک میان اقیانوس هند ودریای مدیترانه ازطریق دریای سرخ وکانال سوئزاست. بخش غربی این تنگه که عمق بیشتری دارد ، مسیراصلی تردد کشتی های بزرگ است. تنگۀ باب المندب ( دروازۀ اشکها ) ازدیربازتاکنون ، محلی حساس وصعب العبور برای دریانوردان بوده واکنون باعملکرد ایران وگروههای نیابتی اش ، اشک جهان راجاری کرده است.چندی پیش ، حوثی های مورد حمایت ایران اعلام کردند که عربستان راتحت محاصرۀ کامل دریائی قرارخواهند داد. قلمرو تحت کنترل حوثی ها ، مستقیماً درامتداد تنگۀ باب المندب درانتهای جنوبی دریای سرخ قراردارد که عربستان ازآن برای صدورنفت به بازارجهانی استفاده می کند. دریای سرخ که بین شمالشرقی آفریقا وشبه جزیرۀ عربستان قراردارد ، یکی ازمهمترین شریانهای دریائی برای تجارت جهانی است که سالانه حدود 12 تا15 درصد این تجارت ، به ارزش بیش ازیک تریلیون دلار راازخود عبورمی دهد که ازکانال سوئز درشمال تاتنگۀ باب المندب درجنوب ، امتداد می یابد.
این منطقه اکنون به یک نقطۀ بحرانی درجنگ باایران تبدیل شده است. کارشناسان می گویند که مداخلۀ مداوم دردریای سرخ ، بویژه ازسوی حوثی ها ، موجب تاخیرهای شدید درزنجیرۀ تامین ، افزایش قیمت انرژی وبی ثباتی بیشتر اقتصاد جهانی می گردد. کشتیرانی بین المللی دراین آبراه باریک ، ازسال 2023 که حوثی ها دراعتراض به عملیات نظامی اسرائیل درغزّه ، به کشتیهای تجاری حمله کردند ، بطورقابل توجهی مختل شده است. ورود حوثی ها به جنگ ایران ، باشلیک موشک به جنوب اسرائیل ، بحران رادردریای سرخ گسترش داد. حوثی های یمن درچند سال اخیر، بیش از 100 حمله به کشتیهای تجاری انجام داده اند. آنها از زرادخانۀ پیشرفته ای برخوردارند که موشک کروز قدس-1 ، موشک بالستیک ضد کشتی " تانکیل "(Tankil – نسخه ای ازموشک رعد – 500) ، پهبادهای شاهد-136 و صماد-3 بابرد دوهزارکیلومتر ، ووسائل نقلیۀ زیرسطحی بدون سرنشین راشامل می شود. سازمان بین المللی دریانوردی ، دریای سرخ را "یکی ازحیاتی ترین مسیرهای تجارت دریائی " نامیده است که علاوه برنفت وگاز، محصولات کشاورزی ، کود ، سنگ معدن ، قطعات صنعتی والکترونیک ، وقطعات خودرو، ازآن عبورمی کند. درنیمۀ اول سال جاری ، روزانه 2/4 میلیون بشکه نفت ازتنگۀ باب المندب عبورکرده است که رقم مشابه برای تنگۀ هرمز 21 میلیون بشکه درروزبوده است. بعلاوه ، 90 درصد کابلهای فیبرنوری زیردریائی که اروپاوآسیا رابهم متصل می کند، ازاین آبراه می گذرد. اهمیت این کابلها ، کمترازنفت وگازنیست. خدمات ابری درسراسرمنطقه وهمچنین درآفریقا وآسیا ، توسط همین کابلها تامین می شود. تنگۀ باب المندب ، برای اسرائیل نیز بسیاراهمیت دارد. ازحدود 200 میلیارددلارصادرات این کشور، 38 درصد به اروپا ، 35 درصد به آمریکا ، 24 درصد به آسیا وبقیه به آفزیقا واوکراین ارسال می شود که همگی ازمبداء بندر "ایلات " وازطریق تنگۀ باب المندب عبورمی کنند. بابسته شدن تنگۀ هرمز، تنها گذرگاه فرعی عربستان برای صدورنفت ، خط لولۀ شرق- غرب به بندر " ینبع " (Yanbu) دردریای سرخ است که 70 تا75 درصد این صادرات نیز ازباب المندب عبورمی کند. برخی ازکشورهای خلیج فارس نیزبرای ایجاد کریدورهای تجاری ولجستیکی زمینی به منظورکاهش اتکاء به مسیرهای کشتیرانی تنگۀ هرمز و دریای سرخ ، سرمایه گذاری کرده اند که احداث پل عظیم بین امارات متحدۀ عربی و عربستان ، ازآن جمله می باشد.اما این جایگزین ها ، بسیار پرهزینه می باشند.
کارشناسان معتقدند که حوثی ها می توانند بامجوز ایران ، باب المندب را به جبهۀ دوم جنگ آمریکاباایران تبدیل کنند. به گزارش سازمان ملل متحد ، سطح همکاری حوثی های تحت حمایت ایران با چندین سازمان مسلح دیگردرمنطقه مانند "الشباب " سومالی و " القاعده " ، به نحوچشمگیری افزایش یافته است. مشاورانی نیز از حزب الله لبنان دریمن حضوردارند تابه طرحهای موشکی وپهبادی این گروه ، پشتیبانی فنّی ارائه دهند. برطبق این گزارش ، یمن به مرکزنیروهای الشباب درزمینۀ ساخت واستفاده ازمواد منفجره وفناوریهای پهبادی تبدیل شده است. اعلام محاصرۀ دریائی عربستان ازسوی حوثی های یمن ، شاید نخسین مرحله ازبستن کامل تنگۀ باب المندب باشد. درچنین حالتی ، کشتیها مجبورخواهند بود مسیرچند هزارکیلومتری جنوب آفریقا راازطریق " دماغۀ امید نیک " انتخاب کنند که 10 تا 14 روزنسبت به عبورازباب المندب ، سفرراطولانی تروپرهزینه ترمی کند. واقع بینانه باید گفت که بستن کامل وهمزمان هرمز وباب المندب برای مدت طولانی ، به نفع هیچکس نیست. اقتصاد جهان شاید تحمّل چند هفته اختلال راداشته باشد وکشورها دراین مدت ، ازذخائراستراتژیک خود استفاده نمایند ، مسیرهای جایگزین رافعال کنند وتجارت راباتقبل هزینۀ بیشتر ، درجریان نگهدارند اما، اگربحران چند ماه ادامه پیداکند ، فشاراقتصادی به اندازه ای افزایش می یابد که مداخلۀ قدرتهای بزرگ راناگزیرمی سازد. بنیاد " آبزرور " (Observer Research Foundation ) برآورد کرده است که بحران ترکیبی هرمز- باب المندب ، علاوه برمسدود کردن یک چهارم عرضۀ نفت وگازجهان ، روزانه 10 میلیارد دلارنیز به تجارت جهانی خسارت وارد می کند.
تنگۀ باریک باب المندب ، تنها نقطۀ ورودی به دریای سرخ ازاقیانوس هند است که بی ثباتی درآنجا می تواند به بحرانهای موجو درشمال وشرق آفریقا نیز گسترش پیداکند – ناآرامی در اریتره ، جنگ داخلی درسودان ، وبحرانهای امنیتی درسومالی! دربسیاری ازاین بحرانها ، ردّ پای قطر ، عربستان ، ترکیه ، امارات متحدۀ عربی وایران رامی توان دید. درشرائطی که اقتصاد جهانی باچالشهای تورم ، جنگ ، واختلال درزنجیرۀ تامین روبروست ، هرگونه بحران درباب المندب می تواند آثاری فراترازمرزهای منطقه داشته باشد. درواقع آیندۀ باب المندب درماههای آینده ، یکی از متغیرهای تاثیرگذاربر بازارانرژی وتجارت جهانی خواهد بود.