شهپاد
شهپاد ؛ شبح خزندۀ دریاها
اسرائیل – ایران – آمریکا درطول سال گذشته ، بطورمستقیم وغیرمستقیم (نیروهای نیابتی) بایکدیگردرگیربوده اند. این رویاروئی ، درهوا ، زمین ، دریا، وفضای سایبری جریان داشت. اما اخیراً یک جبهۀ دیگر نیز به این نبرد اضافه شده است – جبهۀ زیرآب ! تمرکزمنطقه براین جبهه وقتی بیشترشد که حوثی های یمن به مسیرهای کشتیرانی مدیترانه – اقیانوس هند حمله کردند. حمله به کشتیها با استفاده ازتجهیزات زیرآبی وآسیب رساندن به کابلهای ارتباطی زیرآب که آسیا واروپا راازطریق بستردریای سرخ به یکدیگرمتصل می کنند ، آغازشد. درماه مارس گذشته ، سه کابل از14 رشته کابل مخابراتی زیرآب دردریای سرخ ، قطع شد و25 درصد ازترافیک اینترنت منطقه رامختل کرد. یکی ازاسراراین رویداد که هنوز مبهم مانده ، این است که چگونه حوثی ها توانستند این کابلها راقطع کنند! این کار، مستلزم غواصی تاعمق صدمترازسطح دریاست که معلوم نیست درتوان حوثی ها باشد. اماآنچه مسلم است اینکه آنها توانائی فعالیت زیرسطحی رادارند. چندی پیش آمریکائیها بایک وسیلۀ نقلیۀ زیرسطحی خودکار(AUV) که توسط حوثی ها هدایت می شد، روبرو شدند وآنرامنهدم کردند. این زیردریائی کوچک ، همان چیزی بود که ازآن تحت عنوان " شناورزیرسطحی بدون سرنشین "(UUV) یاد می شود. اگرچه اطلاعات چندانی دربارۀ این شناوردردست نیست اما احتمالاً همین شناورساده ، می تواند تهدیدی جدّی برای کشتیهای حاضر درمنطقه ایجاد کند زیرا قادراست مین گذاری کند ، اژدر شلیک نماید، ومواد منفجرۀ انتحاری حمل نماید. حتی اگر برد این شناورفقط چند ده کیلومترباشد، بازهم می تواند کشتی های عبوری ازدریای سرخ را مورد تهدید قراردهد. محموله ای که فرماندهی مرکزی آمریکا درفوریۀ گذشته رهگیری وضبط کرد ، حاوی قطعاتی برای ساخت شناورهای بدون سرنشین سطحی وزیرسطحی بود که ازایران برای حوثی ها ارسال می شد. ازجملۀ این قطعات می توان به پروانه هائی اشاره کرد که ارتش ایران معمولاً ازآنها در شناورهای زیرسطحی استفاده می کند.
" شهپاد " مخفّف عبارت " شناورهدایت پذیرازراه دور" است که به شناورهای بی سرنشین سطحی یازیر سطحی (Unmanned surface-underwater Vehicles ) اطلاق می گردد. ازشهپادهای سطحی برای عملیات گشت زنی ومراقبت دریائی ، انجام عملیات انتحاری ، پایش ترافیک دریائی ، مقابله بامین های دریائی ، پایش تحریمها وکشتیرانی فریبکارانه ، عملیات بندرهوشمند ، ولجستیک دریائی استفاده می شود و وشهپادهای زیرسطحی نیز برای اموری چون مین یابی وپاکسازی ، نقشه برداری بستردریا ، عملیات انتحاری ومین گذاری ، بازرسی خطوط لوله وکابلهای زیرآبی ، وعملیات نظامی ، کابرد دارند. بطورکلی شهپادها ، درجمع آوری اطلاعات ، حفاظت از سواحل وبنادر ، جنگ الکترونیک ومقابله باتهدیدات نامتقارن دریائی ، نقش کلیدی دارند. باپیشرفت هوش مصنوعی (AI) ، شناورهای هدایت پذیر ازراه دور ، به نسل پیشرفتۀ سامانه های بدون سرنشین تبدیل شده اند که باکاهش ریسک انسانی وافزایش دقت عملیاتی ، نقش کلیدی درحوزه های نظامی ، امنیت دریائی ، لجستیک بندری و حفاظت ازمحیط زیست ، برعهده گرفته اند. شهپادها ، نه تنها یک فناوری عملیاتی ، که ابزاری راهبردی برای آیندۀ دریانوردی ومدیریت منابع آبی محسوب می شوند. اپراتور می تواند ازهزاران کیلومتر دورتر ، بااستفاده ازاینترنت ماهواره ای ، شهپاد رامثل یک بازی کامپیوتری هدایت نماید وتصویر زندۀ آنرا برروی مانیتور ببیند. بدین ترتیب ، شهپاد می تواند به راحتی به مناطق دشمن نفوذ کرده وساعتها به کمین بنشیند تادرلحظۀ مناسب ، باانفجارخویش ضربۀ سختی بردشمن واردآورد. جنگ دریائی ، دیگرفقط متعلق به ناوشکن های غول پیکر، زیردریائیهای اتمی ، وناوهای هواپیمابرنیست. اکنون موجودات عجیب وبی سرنشینی قدم به میدان گذاشته اند که نه کشتی اند ، نه پهباد ، ونه شناورکلاسیک !
ایران نیز دراین بخش پیشرفت کرده است. شهپاد رزمی ساخت ایران ، "یامهدی" نام دارد که اکنون به ابزاری مهم دردکترین نبرد نامتقارن این کشور تبدیل شده است. دکترین دریائی سپاه پاسداران ایران ، سالهاست که برپایۀ " نبرد اشباعی " قراردارد که به معنی وارد کردن حجم بالائی ازتهدیدات همزمان علیه دشمن قراردارد – قایقهای تند رو ، موشکهای ضد شناور ، پهبادها ، مین های دریائی ، وحالا شهپادها ! که همه قطعات یک پازل اند. هدف آن است که سامانه های دفاعی دشمن ، آنقدر درگیرشوند که احتمال خطا یا عبورتهدید ، افزایش پیداکند. طبق گزارشها ، زیردریائیهای بدون سرنشین ایران ، ظاهری شبیه به اژدر دارند اما کندترحرکت می کنند. آنها بویژه دربرابر شناورهای ثابت یا باحرکت آهسته ، موثرواقع می شوند. کارشناسان براین باورند که می توان این شناورهای زیرسطحی رابه سیستمهای بینائی برای مشاهدۀ هدف مجهز کرد. ارتش ایران ، درزمینۀ قابلیتهای زیرسطحی ، تازه کارنیست واولین سری زیردریائیهای آن ، به دهۀ 1990 بازمی گردد که سه زیردریائی روسی کلاس " کیلو " (Kilo) که نسبتاً قدیمی هستند اما ایران اخیراً دست به نوسازی آنها زده است. سری دیگر ، زیردریائیهای کلاس "غدیر" راشامل می شود که تولید داخل است و ده شناورفعال رادربرمی گیرد. این زیردریائی باوزن 125 تن ، مجهز به موتوردیزلی ، موشک کروزضد شناور ، و اژدر است. زیردریائی غدیر ، جانشین زیردریائی " نهنگ " باوزن 115 تن گردید. اما پیشرفته ترین زیردریائی ایران ، ازکلاس " فاتح " است که 600 تن وزن دارد ومجهز به سیستمهای پیشرفتۀ سونار ( گوش دریائی ) وچهارلولۀ اژدر 533 میلیمتری می باشد. این زیردریائی همچنین می تواند مین وموشک ضد شناور کروز حمل نماید وتا عمق 200 متری درآب فرورود بدون آنکه تا 5 هفته نیازبه سوختگیری داشته باشد. درآغاز جنگ اخیر ، ایران درحال ساخت سه فروند دیگرازاین زیردریائی بود که ازسرنوشت این پروژه اطلاعی دردست نیست. ایران علاوه براین زیردریائیها ، اززیردریائیهای بدون سرنشین نیز استفاده می کند که قادرند 200 متردرآب فروروند، تا 24 ساعت زیرآب بمانند وبه کارمین گذاری درآبهای کم عمق بپردازند. تهران تاقبل ازجنگ اخیر، اقدامات دفاعی زیرسطحی گسترده ای راپیرامون تاسیسات استراتژیک دریائی خود دردست اجراء داشت که استقرار شبکه ای از حسگرهای زیرآبی ، سیستمهای سونار ، وبلگردهای پیشرفتۀ مجهزبه سیستمهای ردیاب زیرآبی ، وتعبیه زاغه های اژدر ومین دراین تاسیسات، ازآن جمله بود. همۀ اینها ، علاوه بر سیستمهای دفاع هوائی است که درپیرامون این تاسیسات مستقرشده بود تا دربرابر حملات پهبادی وموشکی ، مقاومت کند. معلوم نیست چه مقدارازاین تاسیسات وتجهیزات گرانقیمت ، ازحملات هوائی آمریکا واسرائیل جان سالم به در برده اند. درنبردهای اخیر ، آمریکا ازشهپاد پیشرفتۀ خود بنام " مانتا ری " (Manta Ray) ساخت شرکت " نورتروپ گرومن" استفاده کرد. پروژۀ ساخت این شهپاد درسال 2020 کلید خورد واکنون درجنگ باایران عملیاتی شده است. بنابرگزارشها ، این شهپاد دارای سیستم صرفه جوئی انرژی است وتوانائی لنگرانداختن درکف دریارادارد. این شهپاد آمریکائی ، انرژی مورد نیازخود راازامواج دریا می گیرد. درآینده ، نیروی دریائی آمریکا قصد دارد ناوگانی متشکل از دهها شهپاد مانتاری مجهز به هیدروفونهای قوی (میکروفونهای غول پیکری که ازآنها برای شنود صداها وکالمات زیرآب استفاده می شود) تشکیل دهد. درحال حاضر ، گروه عملیاتی Taskforce- 59 که دربحرین مستقراست ، نخستین یگان نیروی دریائی آمریکاست که بطور اختصاصی برسامانه های بدون سرنشین متمرکزمی باشد. دو خدمۀ بالگرد آپاچی آمریکا که درخلیج فارس هدف قرارگرفت ، توسط یک شهپاد آمریکائی بنام " کورسر " (Corsair) که درحال گشت زنی درتنگۀ هرمزبود ، نجات یافتند.
ایران ، قابلیتهای پیشرفتۀ نظامی خود رادراختیار حوثی های یمن ، حماس وحزب الله قرارمی دهد. کارشناسان اسرائیلی معتقدند که قابلیتهای زیرسطحی حماس ، علاوه برشناورهای اسرائیل ، برای سکوهای گازی این کشور که دهها کیلومترباساحل فاصله دارند نیز خطرناکند. حماس قبل ازجنگ ، علاوه برتهیۀ شناورهای خودران ، واحدهای غواصی وکماندوئی دریائی تشکیل داده بود وقایقهای انتحاری تدارک دیده بود.البته تجهیزات زیرسطحی این گروه ، چندان پیشرفته نیستند وبه موشکهای اژدرمانندی شبیه اند که حاوی دهها کیلوگرم مواد منفجره می باشند وتوسط GPS هدایت می شوند. این تهدید آبی ایران، ازچشم قدرتهای غربی وحتی معدود کشورهای دوست جمهوری اسلامی دورنمانده است. امارات متحدۀ عربی ، ساخت وآزمایش زیردریائیهای کوچک کلاس " کرونوس " راآغازکرده که دارای قابلیتهای پیشرفتۀ حرکتی ، موتوردیزلی – الکتریکی ، واژدرافکن هستند. این زیردریائی که 10 خدمه دارد ، می تواند تاعمق 100 متری درآب فرورود.عربستان نیزقراردادی برای خرید سیستمهای زیرسطحی سونار امضاء کرده ودرحال مذاکره بایک شرکت چینی برای خرید سیستمهای زیرسطحی بدون سرنشین وزیردریائیهای سبک است. ناوگان زیرسطحی اسرائیل شامل 5 زیردریائی کلاس" دولفین" ویک زیردریائی بدون سرنشین بنام " نهنگ آبی " است که ازآن برای جمع آوری اطلاعات وعملیات شناسائی استفاده می شود. سیستمهای تسلیحاتی ایران ، ارزان هستند درحالیکه سیستمهای تدافعی اسرائیل بسیارگرانقیمت می باشند. اسرائیل مشتاقانه منتظرتکمیل سیستم رهگیری لیزری است که می تواند این معادله رابکلی تغییردهد.
معهذا کشورها می توانند ازچند طریق باشهپادها مقابله کنند- توپهای تیربار سریع (CIWS) که قادرند درهردقیقه 4500 گلوله شلیک کنند وازاین طریق ، سدّی آهنین دربرابرشهپاد قراردهند ؛ سلاحهای لیزری که جدیدترین تکنولوژی دراین زمینه اند ومی توانند باتاباندن یک پرتوی نوری بسیارداغ ، شهپاد را درچند ثانیه ذوب کنند ؛ جنگ الکترونیک ( پارازیت ) که باارسال امواج قوی، ارتباط ماهواره ای شهپاد رابااپراتورقطع می کنند وآنرابه بمبی سرگردان دردریا تبدیل می نماید ؛ و بالاخره قراردادن تورهای محافظ وموانع فیزیکی در ورودی بنادروتاسیسات دریائی ، که قبل ازرسیدن شهپاد به هدف ، آنرا به دام می اندازند.
منابع ومآخذ
1)the age of uncrewed surface vessels , www.rand.org
2)the new front against Iran and its proxies : underwater , www.misgavins.org
3)what is an uncrewed surface vehicle(USV)? , www.radpropulsion.com
4)trends and challenges in unmanned surface vehicles , www.researchgate.net
5)uncrewed Boats are changing the way wars are faught at sea , www.marinelink.com
کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037