یورش سپیده دم
"یورش سپیده دم"
نبرد بافساد یا نمایش سیاسی ؟
صبح روز یکشنبه 28 ژوئن 2026 ، به دستور " علی الزیدی " نخست وزیر تازه منصوب عراق ، یک کمپین گستردۀ ضد فساد بانام رمز " یورش سپیده دم " آغازشد. نیروهای امنیتی وسرویس مبارزه با تروریسم عراق (CTS) ، بابستن ورودیهای منطقۀ سبز بغداد ، حملات هماهنگی را درسراسر بغداد وچندین استان این کشورانجام دادند ودهها مقام فعلی وسابق رابه اتهام فساد دستگیرکردند.درمیان بازداشت شدگان، نمایندگان پارلمان ، معاونان وزیر، فرمانداران سابق ، ومقامات وزارت نفت وجود دارند. تصاویر این عملیات ، به فیلمهای اکشن پلیسی شباهت داشت – پلیس به خانۀ دهها نمایندۀ پارلمان ومقام سیاسی حمله کردو انبارهائی ازاسکناس ، طلا وسلاح راازداخل دیوارهای اتاق نشیمن ، آشپزخانه ، زیرزمین وحتی ازدرون فاضلاب کشف کرد ونمایندگان پارلمان ، بوروکراتهای ارشد ، پیمانکاران ، وچهره های تجاری رابه اتهام پولشوئی وتامین مالی تروریسم و انتخابات دستگیرنمود. تلویزیون العربیه ، باپخش این تصاویر ، گزارش داد که یک شبکۀ فساد که ریشه دربخش نفت عراق داشت کشف شده که میلیاردها دلار ازعواید نفتی کشوررا طی بیش ازیک دهه، به شبه نظامیان واحزاب سیاسی منتقل می کرده است. براساس این گزارش ، معاملات غیرقانونی نفت ، ازسال 2011 به بعد ، گروههای مسلح وجناحهای سیاسی عراق راقادرساخت تاازدرآمد حاصل ازفروش 5/1 میلیون بشکه نفت درروز بهره مند شوند وخسارتی بالغ بر 35 میلیارددلار برکشوروارد آورند.(1) مقامات فاسد عراقی ، سهمیه های نفت صادرشده توسط وزارت نفت رابه نفع شبه نظامیان واحزاب سیاسی دستکاری می کردند وسهمیۀ سوخت اختصاص یافته به مصرف داخلی رانیز به نفع شبکه های قاچاق تغییرمی دادند تاتفاوت بین قیمت سوخت یارانه ای وبازار راکه مبلغ هنگفتی می شد، نصیب مقامات فاسد وقاچاقچیان کنند. این فساد ، حول نام " عدنان الجمیلی " معاون وزیرنفت درامورپالایش دورمی زند که ازسمت خود برکنارشده است. مقامات قضائی اعلام کرده اند که تاکنون 213 میلیارددینارعراقی ، 12 میلیون دلار، و400 کیلوگرم طلا ازمتهمان این پرونده کشف وضبط شده است. مشاورحقوقی نخست وزیر عراق می گوید که دولت ازسال 2003 تاکنون ، بالغ بردوتریلیون دلارراکه معادل 15 سال بودجۀ کشوراست ، ازدست داده است.
این کمپین بانام رمز " صوله الفجر " آغازشد و باافشاء گری گروههای سیاسی علیه یکدیگر ، ادامه یافت. بنظرکارشناسان، تطمیع وتهدید درپشت پرده، برای متوقف کردن این طرح جریان دارد. " کمیسیون فدرال درستکاری عراق " نیز یک شبکه رادرشهرداری " دیوانیه " درجنوب عراق متلاشی کرده و30 نفررا بااتهاماتی چون دریافت رشوه ، اختلاس وآسیب رساندن به بودجۀ عمومی دستگیر کرده است. این شبکه ، بیش از 9 میلیارددلار خسارت به کشور وارد کرده است. زیدی درجلسه ای با " چهارچوب هماهنگی " ( ائتلاف گروههای شیعۀ هوادارایران) گفت که قصد دارد به این کمپین ادامه دهد حتی اگربه قیمت جانش تمام شود. بنابرحکم قوۀ قضائیه ، تاکنون 67 سیاستمدارارشد ومقام دولتی بازداشت شده اند که نام چند نمایندۀ پارلمان وابسته به " محمد السودانی " نخست وزیرسابق و " مثنی السامرائی " رهبر یک حزب سیاسی سنّی که رئیس ائتلاف " عزم " وعضو پارلمان است ، درمیان بازداشت شدگان به چشم می خورد. این بازداشتها براساس اعترافات عدنان الجمیلی انجام شده که چند ماه قبل دستگیرشده بود.(2)
شاخص جهانی فساد ، عراق رادرمیان 182 کشوردنیا ، دررتبۀ 136 قرارمی دهد. درسالهای اخیر، یک جنبش اعتراضی قدرتمند علیه فساد درعراق ظهور کرده که برای اولین بارمرزهای فرقه ای را درنوردیده وخواستاراصلاحات معنادارگردیده است. به همین دلیل مبارزه بافساد ، ازدیرباز دراولویت همیشگی نخست وزیران جدید عراق بوده است. آنها کمپین های مشابهی رادربدو ورود به قدرت راه می اندازند که بندرت چیزی بیش از ژست سیاسی هستند. اینکه آیااین بار متفاوت خواهد بود یاخیر ، مشخص نیست. ازیکسو مقیاس دستگیریهای اخیر قابل توجه است وبنظرمی رسد زیدی قصد دارد این پیام رابرساند که حتی اعضای رهبری سیاسی کشورنیزدرامان نیستند وپاسخگو خواهند شد وازسوی دیگر، این کمپین تاکنون فقط سیاستمداران ومقامات ردۀ دوم وسوم راهدف قرارداده که نشاندهندۀ بی میلی زیدی به ایجاد ناآرامی درسطوح بالائی نخبگان سیاسی عراق است وواکنش چهره های بانفوذ سیاسی عراق نیز این ظنّ راتقویت می کند. "مقتدی صدر" اولین چهرۀ شناخته شده ای بود که که بلافاصله از این کمپین حمایت کرد وگفت : " کمپین بازداشت مفسدان که توسط علی الزیدی نخست وزیرانجام شده ، یک کمپین قهرمانانه واصلاح طلبانه است که امیدواریم ادامه یابد. این کمپین ، امید رابه قلب های ما ومردم عراق بازگردانده زیرا مفسدان برمنابع کشورتسلط یافته بودند." عمّارحکیم ، حزب دموکرات کردستان ، وشورای ملی اهل سنّت نیزحمایت خود رااززیدی اعلام کردند. نوری المالکی و محمد السودانی نخست وزیران سابق نیز علناً ازاین کمپین حمایت کردند.(3) دفترنخست وزیرعراق اعلام کرده است که این کمپین ، فقط گام اول اصلاحات است وگام بعدی، محدود کردن سلاح دردست دولت است که ازهم اکنون آغازشده است. هواداران ایران معتقدند که فساد مالی واقتصادی ، یک بهانه است واصل ماجرا ، خلع سلاح حشدالشعبی است که قراراست درفازبعدی اصلاحات دنبال شود. بنظرمی رسد سناریوی بعدی که ازهم اکنون کلید خورده ، خلع سلاح وانحلال حشدالشعبی باشد. دولت زیدی به تمامی سازمانهای مسلح بویژه تشکیلات مقاومت هشدارداده که باید تا 30سپتامبر(8 مهر) سلاحهای خود رابه دولت تحویل دهند. ماموریت ائتلاف بین المللی درعراق ، روز30سپتامبر به پایان می رسد وبه گفتۀ سخنگوی دولت عراق ، پس ازاین تاریخ، هیچ توجیهی برای ادامۀ فعالیت گروههای مسلح خارج ازچهارچوب دولت ، وجود نخواهد داشت. نخست وزیرعراق نیزبااشاره به سالها جنگ ، ناامنی وتروریسم دراین کشور گفت که درلت درمسیر اقتدارحاکمیت ، انحصارسلاح دردست خود وجلوگیری از نفوذ افراد فاسد درساختارحکومت ، گام برمی دارد.
اگرچه برخی ازبازداشت شدگان ازوابستگان چهره های قدرتمند سیاسی عراق می باشند اما به گفتۀ یک نمایندۀ پارلمان ، " آنها بامیل ورغبت ، بعضی از وابستگان خویش راقربانی می کنند تاخود مصون بمانند." معهذا بنظرمی رسد مخاطب اصلی کمپین زیدی ، دونالد ترامپ باشد که زیدی اندکی بعد درواشنگتن باوی دیدارکرد. دولت زیدی ازهمان بدو کار، تحت فشارشدید ترامپ برای مبارزه بافساد قرارداشت. برای آمریکا بویژه مبارزه باآندسته ازمقامات وموسسات مالی ونفتی عراق اهمیت دارد که به فرارایران از تحریمهای آمریکا کمک می کنند. زیدی بعنوان شخصیتی که وابسته به هیچیک ازجناحهای چهارچوب هماهنگی نیست ، وازحمایت آمریکا نیزبرخورداراست ، اجرای پروژۀ مبارزه بافساد رابرعهده گرفت. چهارچوب هماهنگی بعنوان بزرگترین تشکل شیعی ، درابتداء نوری المالکی رانامزد نخست وزیری کرده بود اما این اقدام ، بامخالفت آمریکا روبرو شد وترامپ تهدید کرد که اگرمالکی نخست وزیرشود ، عراق راتحریم می کند وچهارچوب هماهنگی عقب نشینی کرد. ازآن پس ، زیدی بسیارمشتاق است که دائماً جسارت خود رابه رخ مردم عراق بکشد. درمیان بازداشت شدگان کمپین زیدی ، یک مقام وزارت نفت قراردارد که به ادعای خزانه داری آمریکا ، متهم به انحراف درآمدهای نفتی عراق به نفع ایران وگروههای نیابتی اش است. چند سال پیش ، فدرال رزرو قصد داشت انتقال اسکناسهای حاصل ازفروش نفت عراق رابه داخل کشور ، متوقف کند وآنرابا نقل وانتقالات دیجیتال جایگزین نماید. اکنون سه سال ازآن تاریخ می گذزد و 95 درصد نقل وانتقالات دلار به عراق ، دیجیتالی شده است. اگرچه این ابتکار ، بخش بانکی عراق رابه استانداردهای بین المللی نزدیک کرده اما نتوانسته است فساد را که درعراق بسیارشایع است ، مهارکند. (4)
عراق درزمینۀ فساد ، به مصونیت ازمجازات شهرت یافته است. شاید بارزترین مثال دراین زمینه ، به مظنون اصلی اختلاس 5/2 میلیارددلاری ازدرآمدهای مالیاتی این کشور مربوط شود که ازعراق گریخت. معهذا مسئول این رسوائی که به " سرقت قرن " معروف گشت ، درسال 2022 دستگیر وبه ده سال زندان محکوم شد اما باقراروثیقه آزاد گردید. مطمئناً پیگیری موفقیت آمیز چند پروندۀ فساد ، یک پیروزی سیاسی برای زیدی محسوب می شود وبراعتبارداخلی وبین المللی او بویژه نزد واشنگتن می افزاید اما اینکه این کمپین به اصلاحاتی معنادار منجرشود ، جای تردید فراوان دارد. یک استاددانشگاه عراق می گوید : "منازعۀ سیاسی ، زمانی آغازمی شود که یک طرف واقعاً قصد مبارزه بافساد داشته باشد وطرف دیگر درگیرفساد باشد. اماچشم اندازفعلی ، چنین چیزی رانشان نمی دهد. دوطرف این پروژه ، به درجات مختلف ، درگیرفساد هستند وتفاوت فقط در میزان این درگیری است ونه درماهیت آن ! " نویسنده وروزنامه نگارمشهور عراقی " ولید ابراهیم " نیزمی گوید : " نه زیدی ونه هیچ نخست وزیر دیگری قادر نخواهد بود کمپین مبارزه بافساد رابه نتیجۀ نهائی برساند. انجام اینکاربه معنی قرارگرفتن دربرابرهمان کسانی است که نخست وزیررابه قدرت رسانده اند وبه ابزارهای قانونی وفراقانونی لازم برای برکناری اونیزدسترسی دارند." بنظرحزب کمونیست عراق ، فسادی که دردودهۀ گذشته درعراق ریشه دوانده ، محصول نظام تقسیم قدرت فرقه ای است وتازمانی که این نظام پابرجاباشد ، فساد جزء لاینفک آن باقی خواهد ماند.(6)
زیرنویس
1)Report claims 35 bn dollars Iraq oil scheme bankrolled militias political factions , www.arabweekly.com
2)will Iraqs new prime minister really take on corruption , www.foreignpolicy.com
3)Iraq launches corruption cracldown , www.longwarjournal.org
4)Iraq is targeting corruption but future of reform is uncertain , www.crisisgroup.org
5)Anti-corruption campaign rattles Iraqs Shiite ruling blocs , www.alhurra.com
6)stolen funds must be recovered and senior corrupt officials brought to justice , www.iraqicp.com
کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732 – 9635 – 9973 – 6037 َ